Thứ năm, 18-03-2021 | 10:09GMT+7

Du lịch cộng đồng gắn với sự phát triển bền vững cho đồng bào dân tộc miền núi

LNV - Ngày nay hình thức du lịch cộng đồng (DLCĐ) đang phát triển rất tốt và thu hút được nhiều khách tham quan trong và nước ngoài. Song song với bảo tồn thiên nhiên, hướng tới phát triển bền vững, những năm gần đây, DLCĐ đã góp phần tích cực vào việc tạo việc làm, xóa đói giảm nghèo, tạo nguồn sinh kế mới cho đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) ở vùng cao.
Hiện trên cả nước rất đa dạng các mô hình du lịch cộng đồng và được phân bố rộng rãi từ Bắc xuống Nam. Phần lớn đây sẽ là hình thức kinh doanh du lịch tự phát, khi đó khách du lịch sẽ tự tìm tới vùng miền đó để nghỉ dưỡng và khám phá về các lịch sử văn hóa, ẩm thực hay thăm quan thắng cảnh, nét đẹp của văn hóa bản địa. Ngày nay, du lịch cộng đồng phát triển bền vững tại một số vùng miền, đặc biệt nó phù hợp với cộng đồng dân tộc thiểu số.

Bản Sin Suối Hồ, thuộc xã Sin Suối Hồ, huyện Phong Thổ (Lai Châu) hiện là một điểm đến nổi tiếng với du khách trong nước và quốc tế. Sự thay đổi rõ rệt của vùng đất này khiến nhiều người ngỡ ngàng. Từ một bản đa phần là hộ nghèo, nhiều người trồng thuốc phiện và nghiện hút, Sin Suối Hồ giờ đây trở thành một làng DLCĐ nức tiếng gần xa. Những con đường được đổ bê tông sạch sẽ, những ngôi nhà của đồng bào dân tộc Mông nằm giữa những vườn địa lan xanh tốt, vườn đào, mận, thảo quả, táo mèo trĩu quả. 
 

Nhà cổ Homestay tại Đồng Văn (Hà Giang) thu hút rất đông du khách đến tham quan và trải nghiệm.

Trung bình mỗi năm, Sin Suối Hồ đón khoảng 100.000 lượt khách trong và ngoài nước đến tham quan, trải nghiệm các dịch vụ. Tư duy người dân thay đổi, biết làm du lịch Homestay, biết khai thác thế mạnh văn hóa của mình từ ẩm thực, âm nhạc, cho đến những nét văn hóa đặc trưng của dân tộc mình, cuộc sống của đồng bào ở Sin Suối Hồ đã khác. Những hộ vừa làm dịch vụ Homestay vừa trồng địa lan có thể thu tới 200 - 300 triệu đồng/năm. 

Nhìn từ Sin Suối Hồ có thể thấy, những năm gần đây, nhiều địa phương đã nhanh chóng nắm bắt cơ hội và từ thế mạnh sẵn có về bản sắc văn hóa, điều kiện tự nhiên, cảnh quan, môi trường, tập trung phát triển mô hình DLCĐ với nhiều nội dung đa dạng, hấp dẫn. Những bản DLCĐ - điểm sáng trên bản đồ du lịch Việt Nam hiện nay xuất hiện tại nhiều tỉnh thành như: Lào Cai, Hà Giang, Sơn La, Tuyên Quang, Lai Châu, Cao Bằng, Hòa Bình…

Hình thức du lịch này đang dần trở nên phổ biến với đông đảo du khách trong nước và quốc tế. Nó mang lại nhiều giá trị vượt trội cho du khách, hàng triệu người đã được đặt chân tới miền đất “trong mơ” và trải nghiệm những nét văn hóa đặc sắc không đâu có được. 

 Hình thức du lịch này bảo đảm tính khai thác song song với bảo tồn thiên nhiên, hướng tới phát triển du lịch bền vững; đồng thời tạo việc làm, sử dụng được nguồn lao động sẵn có tại địa phương, góp phần tích cực vào việc xóa đói, giảm nghèo, tạo nguồn sinh kế mới cho người dân vùng cao. 

Các chuyên gia du lịch đánh giá, DLCĐ tạo ra dòng người “dịch chuyển”, thúc đẩy sự lưu chuyển của thông tin, tri thức, khoa học, công nghệ, vốn liếng về du lịch và liên quan với du lịch, cũng như của các lĩnh vực khác, tạo ra sự đổi mới về cách nhìn, đổi mới quan niệm về nhiều mặt, kể cả quan niệm về văn hóa. 

Cùng với những kết quả khả quan từ DLCĐ, thực trạng tồn tại hiện nay là không ít địa phương đua nhau xây dựng các Homestay; nhưng phục vụ khách du lịch theo kiểu “Tây” với các món ăn “Tây”. Sự chắp vá, cóp nhặt trong lối kinh doanh này sẽ phản tác dụng, ảnh hưởng về mặt lâu dài, bởi bản sắc địa phương sẽ mất đi. Ngoài ra, một trong những điều đáng lo ngại và cản trở đối với cộng đồng địa phương tham gia làm du lịch, là thiếu tính chuyên nghiệp trong việc tổ chức và hạn chế khả năng ngoại ngữ.

TS. Trần Hữu Sơn, Phó Chủ tịch Hội Văn nghệ Dân gian Việt Nam nhận định, DLCĐ là sự kết hợp của 4 nhóm nhân tố: Du khách, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ, cư dân địa phương, chính quyền cơ sở. Ông khẳng định, du khách muốn thỏa mãn các nhu cầu du lịch, thì phải có các doanh nghiệp cung cấp, có người dân địa phương tham gia và được chính quyền địa phương tạo điều kiện thuận lợi trong quản lý, định hướng. Người dân muốn thu được nhiều lợi nhuận qua hệ thống dịch vụ, đều thành lập ban đại diện của những gia đình tham gia dịch vụ du lịch. Ban đại diện là đầu mối nhằm quản lý các dịch vụ lưu trú, ăn nghỉ, sinh hoạt... để hài hòa lợi ích các bên. Chính vì mối quan hệ này chưa chặt chẽ, nên DLCĐ hiện đang hoạt động theo hướng nhỏ lẻ, theo hình thức tự phát, thiếu chuyên nghiệp, đầu tư chưa bài bản, lại chưa có cơ chế hỗ trợ cụ thể từ phía cơ quan chức năng, nên chưa thực sự phát triển tương xứng với tiềm năng”. 

DLCĐ cần một tầm nhìn có tính quy hoạch, trong đó, mỗi địa phương cần có sự nghiên cứu cụ thể ở nhiều lĩnh vực như, cuộc sống cư dân địa phương, văn hóa, ẩm thực đặc trưng, phong tục, tập quán sinh hoạt… nhằm bảo tồn các giá trị cốt lõi của cộng đồng, giữ gìn và phát triển không gian văn hóa để nuôi dưỡng, bảo tồn và phát huy những giá trị ấy.
Bài, ảnh: Hồng Phúc