Từng là nguồn sống chính của nhiều hộ dân tại xã Vinh Quang (Chiêm Hóa, Tuyên Quang), nghề đan cót nay chỉ còn lác đác vài người cao tuổi duy trì. Theo ông Đỗ Xuân Thành (thôn Tiên Quang 2), khoảng 10 - 15 năm trước, nghề đan cót không chỉ tạo thu nhập ổn định mà còn là di sản được truyền từ đời này sang đời khác. Tuy nhiên, sự trỗi dậy của các sản phẩm nhựa đa dạng mẫu mã, giá rẻ khiến nghề đan cót ngày càng lép vế.

Người trẻ lần lượt rời quê tìm việc ở thành phố, để lại những người già cặm cụi với nan tre, sợi lạt. Nguồn nguyên liệu khan hiếm, chi phí cao, sản phẩm làm ra khó tiêu thụ – tất cả đang dần đẩy nghề truyền thống này vào ngõ cụt.

Không chỉ nghề đan cót, nhiều nghề khác như trồng và chế biến chè ở xã Lương Thiện (Sơn Dương) cũng gặp khó. Ông Triệu Văn Đoan, chủ cơ sở sản xuất chè Tân Thượng cho biết, thu nhập từ làm chè rất bấp bênh, chỉ đạt 5-6 triệu đồng/tháng vào mùa cao điểm. Trong khi đó, đi làm ở các khu công nghiệp thu nhập tương đương nhưng công việc ổn định và không đòi hỏi đầu tư nhiều như sản xuất nông nghiệp.

Bài toán lớn đối với các làng nghề hiện nay là xây dựng thương hiệu cho sản phẩm. Sản phẩm truyền thống chủ yếu là thủ công, đơn điệu, ít yếu tố mỹ nghệ, và chưa ứng dụng công nghệ hiện đại trong sản xuất. Báo cáo của Chi cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường cho thấy các cơ sở ngành nghề nông thôn hầu hết quy mô nhỏ, năng lực quản lý yếu, thiếu vốn và thiếu sự liên kết trong sản xuất.

Những yếu tố này khiến sản phẩm khó cạnh tranh trên thị trường, trong khi nhu cầu và thị hiếu tiêu dùng ngày càng thay đổi nhanh chóng.

Dù đối mặt nhiều khó khăn, tỉnh vẫn đang có những bước đi cụ thể để bảo tồn và phát triển làng nghề. Theo Chi cục Phát triển Nông thôn và Quản lý chất lượng, hiện toàn tỉnh có hơn 25.000 cơ sở ngành nghề nông thôn. Trong đó, trên 200 sản phẩm đã được chứng nhận OCOP 3 sao, 4 sao – tín hiệu tích cực cho thấy tiềm năng phát triển vẫn còn.

Tỉnh đã triển khai nhiều dự án hỗ trợ ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất, tăng năng suất, nâng cao chất lượng sản phẩm. Giai đoạn 2021 - 2024, từ nguồn kinh phí khuyến công quốc gia và địa phương, đã có 45 cơ sở công nghiệp nông thôn được hỗ trợ gần 8 tỷ đồng để đổi mới thiết bị, công nghệ.

Song song đó, ngành chức năng còn định hướng phát triển sản phẩm làng nghề gắn với du lịch trải nghiệm, liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị và nâng cao năng lực quản trị cho các cơ sở. Việc chuyển dịch lao động từ nông nghiệp sang ngành nghề nông thôn cũng đang được đẩy mạnh.

Gìn giữ giá trị truyền thống trong dòng chảy hiện đạiTrong bối cảnh hội nhập sâu rộng, việc gìn giữ và phát triển các làng nghề truyền thống không chỉ có ý nghĩa kinh tế mà còn là nhiệm vụ quan trọng để bảo tồn giá trị văn hóa dân tộc. Những chính sách đúng đắn, sự hỗ trợ thiết thực cùng quyết tâm của người dân sẽ là yếu tố then chốt để làng nghề truyền thống không bị rơi vào quên lãng, mà tiếp tục phát huy vai trò trong đời sống hiện đại.