Đay được trồng trên vùng đất bãi, đất vàn cao. Ra tết Nguyên đán một thời gian, người dân quê tôi bắt đầu tra hạt đay. Ngày đó, khoảng 7-8 tuổi, tôi đã ra đồng cùng mẹ. Khi cây đay lên khoảng một gang tay đã làm cỏ, tỉa bớt chỗ đay dày dặm chỗ thưa. Cây đay đón mưa đầu hạ, lên xanh mơn mởn, rồi đón ánh mặt trời, trở nên vút cao. Đây cũng là lúc cần vặt bớt lá già, nhổ đay lót (những cây đay nhỏ) cho đay sinh trưởng tốt hơn, cây to khỏe, vỏ đanh, dày hơn.

Nghỉ hè, tôi thường giúp mẹ đi tỉa đay lót. Tranh thủ sáng sớm đã có mặt ở ruộng, len vào từng luống đay để trở về nhà khoảng 10 giờ sáng với bó đay lót trên vai. Dưới nắng hè chói chang, nóng bức, mồ hôi thành dòng trên mặt, côn trùng đốt, gai đay cứa, nhưng thời đó, với lũ trẻ chúng tôi, điều đó không hề hấn gì. Dưới tán cây nhãn ở ngay trước ngõ, bố đóng cho tôi 2 cọc tre nhỏ để “kéo đay”. Vỏ đay lót nhỏ, mỏng nên thường được kéo, cạo lớp vỏ ngoài, phơi nắng để làm dây buộc. Mùa nhãn chín cũng là lúc cây đay vào mùa thu hoạch.

Với người lớn, mùa đay đến là nỗi vất vả, cực nhọc, nhưng với lũ trẻ chúng tôi thì đó là một bầu trời tuổi thơ, một ký ức không thể phai mờ trong cả cuộc đời. Dưới con mắt thơ trẻ, đó là một mùa vô cùng đẹp đẽ, bình yên. Từng bó đay được mang về, xếp thành đống dưới tán nhãn. Chúng tôi tha hồ trèo lên, lấy chiếu ra rải trên đó mà nằm chơi, hái nhãn ăn. Vài ngày sau, đay được kéo vỏ, chúng tôi chọn vỏ cây đay to nhất, dài nhất để đầu buộc trên cành nhãn cao, lấy đoạn gốc cây đay to buộc phía đầu dây dưới làm xích đu. Chúng tôi còn dùng vỏ đay buộc 2 gốc cây xoan làm võng mà nằm chơi cả trưa không chán.

Anh chị em chúng tôi cũng giúp bố mẹ bó củi đay để phơi. Vỏ đay sau khi bóc được ngâm ở ao, mương, sau một thời gian đủ ngấu, đay được giũ sạch lớp vỏ ngoài, chỉ còn lại những sợi tơ đay trắng ngà. Không gian làng quê trở nên thật thanh bình. Những con đường quê tôi từ trong xóm, ngoài làng, ở góc sân của mỗi nhà trở thành bức tranh lao động vô cùng tươi sáng. Từng bó củi dựng thành những túp lều trắng chạy xa tít đến cuối đường. Những dây phơi sợi tơ đay như ma trận. Chúng tôi lại tha hồ chạy nhảy, vui chơi trong những “túp lều”, trong những hàng dây phơi sợi đay quên cả thời gian…

Cùng với sự thay đổi chính sách phát triển kinh tế, cây đay cũng được thay thế bằng cây lúa và những cây trồng khác. Vất vả là thế, nhưng cây đay quê tôi một thời là niềm tự hào, là sự đóng góp vào sản xuất công nghiệp trong nước, được xuất khẩu đi nước ngoài như nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý miêu tả trong bài hát Trên cánh đồng đay “Bay từ quê ta mà bay qua các nước/ Đến khi về bìa đay mang được/ Biết bao là máy móc, vải bông/ Đay giúp ta làm công nghiệp thành công”.

Chúng tôi cũng lớn lên. Những mùa thu hoạch đay cũng đã thành hoài niệm, nhưng vẫn còn đó một sự nhớ nhung da diết như cứa vào da thịt với công việc nhà nông, với hình ảnh người thân, với hình bóng quê nhà. Nó mãi in đậm sâu thẳm trong trái tim, trở thành nỗi nhớ bất tận với niềm yêu thương nơi tuổi thơ gắn bó.