Một thời vang bóng nghề đan lát

Thời kỳ công nghiệp hóa, những sản phẩm bằng nhựa, nhôm, rẻ hơn và bền hơn xuất hiện, nghề đan lát dần lụi tàn. Những con đường từng rộn ràng tiếng chẻ tre, gõ nan giờ chỉ còn văng vẳng tiếng đan của vài người lớn tuổi. Ảnh minh họa.

Hơn trăm năm trước, vùng đất Ba Tri – nơi giồng cát trải dài, cây tre, trúc, tầm vông xanh tốt quanh năm đã trở thành cái nôi của nghề đan lát thủ công truyền thống. Từ nguyên liệu sẵn có, người dân các xã Phú Lễ, An Đức, An Bình Tây, Phước Ngãi đã tạo nên những làng nghề nổi tiếng với các sản phẩm như rổ, thúng, nia, sịa, bội, bung, lờ, lọp, nơm...

Mỗi làng một nghề, mỗi xóm một sản phẩm. Ở An Bình Tây và Phú Lễ, người dân chuyên đan bội, bung, sịa. Xã Phước Ngãi nổi tiếng với nghề đan rổ, thúng, còn An Đức lại khéo léo với những chiếc lọp, lờ bắt cá tinh xảo. Từng món đồ được tạo nên từ bàn tay khéo léo, tỉ mỉ của người thợ, gắn bó mật thiết với đời sống sinh hoạt của cư dân miệt sông nước.

Ông Trần Văn Mến (75 tuổi, ấp Phú Thạnh, xã Phú Lễ) nhớ lại: “Làng nghề của bà con trong xóm chủ yếu đan rổ, sịa bằng trúc, tầm vông, phát triển hơn trăm năm rồi. Trước đây có hơn chục hộ sản xuất, thương lái đến lấy hàng đi khắp nơi. Thời hoàng kim của nghề là những năm 1990, người dân sống được bằng nghề, nuôi con ăn học. Giờ chỉ còn vài hộ làm vì tuổi cao, không còn sức làm thuê làm mướn.”

Bà Trần Thị Nhung, ngụ ấp Phú Long (xã Phước Ngãi), gắn bó với nghề hơn 40 năm, chia sẻ: “Trước kia, mỗi ngày đan rổ, thúng bán cho thương lái, không lo ế. Nay ít ai mua, giá thấp, làm cực mà chẳng lời. Nhưng bỏ nghề thì thương lắm, vì đây là nghề cha ông để lại.”

Hiện Ba Tri chỉ còn vài chục hộ theo nghề đan lát truyền thống, phần lớn làm với số lượng nhỏ, trong lúc nông nhàn. Nguyên nhân chính là thu nhập thấp, đầu ra khó khăn, trong khi lớp trẻ không còn mặn mà với nghề.

Những sản phẩm đan lát dù thân thiện với môi trường, bền và đẹp, nhưng lại chưa có thương hiệu rõ ràng, thiếu mẫu mã mới phù hợp thị hiếu người tiêu dùng hiện nay. Nhiều hộ làm nghề vẫn sản xuất theo kiểu truyền thống, chưa có sự hỗ trợ về vốn, kỹ thuật hay xúc tiến thương mại.

Tìm hướng hồi sinh cho nghề truyền thống

Trước nguy cơ thất truyền, Ba Tri đang triển khai nhiều giải pháp bảo tồn và phát triển làng nghề đan lát. Mục tiêu là vừa giữ gìn giá trị văn hóa truyền thống, vừa gắn kết với chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP) và xây dựng nông thôn mới. Ảnh: ST

Hướng đi lâu dài là tái cấu trúc sản xuất theo chuỗi giá trị, khuyến khích các hộ dân liên kết với doanh nghiệp, hợp tác xã để tiêu thụ sản phẩm ổn định. Đồng thời, địa phương khuyến khích phát triển du lịch trải nghiệm làng nghề, gắn với quảng bá sản phẩm thủ công mỹ nghệ từ tre, trúc, tầm vông - vừa tạo sinh kế, vừa thu hút du khách tìm hiểu văn hóa bản địa.

Ba Tri cũng đặt mục tiêu xây dựng làng nghề xanh - sạch - đẹp, sử dụng nguyên liệu địa phương, không gây ô nhiễm môi trường, góp phần giảm rác thải nhựa. Các nghệ nhân cao tuổi sẽ được mời tham gia truyền dạy nghề cho lớp trẻ, tổ chức lớp học nghề miễn phí cho phụ nữ và thanh niên nông thôn.

Nghề đan lát ở Ba Tri không chỉ là kế sinh nhai mà còn là một phần hồn cốt của văn hóa nông thôn Nam Bộ. Mỗi nan tre, sợi trúc đan vào nhau không chỉ tạo nên vật dụng sinh hoạt mà còn chứa đựng tâm hồn, bàn tay khéo léo, sự cần cù của người dân quê.

Giữa nhịp sống hiện đại, hình ảnh người thợ già bên đống tre, tầm vông vẫn gợi lên một nét đẹp bình dị và bền bỉ của làng quê Việt. Việc bảo tồn và khôi phục nghề đan lát không chỉ để “giữ nghề” mà còn là cách giữ gìn bản sắc dân tộc, phát huy giá trị lao động thủ công trong đời sống hôm nay.

Nếu được quan tâm đúng mức, nghề đan lát truyền thống ở Ba Tri hoàn toàn có thể “hồi sinh” bằng cách kết hợp giữa bản sắc xưa và sáng tạo mới, giữa giá trị văn hóa và kinh tế du lịch, để tiếp tục kể câu chuyện đẹp về bàn tay, khối óc và tình yêu quê hương của người dân xứ dừa Bến Tre./.