Nghề truyền thống đi cùng thời đại

Nghề mộc truyền thống không chỉ đứng vững mà còn tăng trưởng, sản phẩm mang nét thủ công đặc trưng nhưng lại phù hợp tiêu chí thị trường hiện đại. Ảnh minh họa.

Từ chục năm trước, làng mộc Thụy Lân (thuộc xã Việt Yên) đã được công nhận là làng nghề mộc mỹ nghệ truyền thống của tỉnh Hưng Yên. Theo cập nhật mới nhất, thôn Thụy Lân có hơn 200 hộ gia đình tham gia sản xuất nghề mộc, với khoảng 500 lao động làm việc thường xuyên. Doanh thu ngành nghề mộc của thôn hiện ước tính lên tới 150 tỷ đồng/năm, bình quân mỗi lao động có thu nhập từ khoảng 8 - 15 triệu đồng/tháng.

Sản phẩm chủ lực gồm bàn, ghế, giường, tủ, sập gụ… được xuất giao khắp trong và ngoài tỉnh. Với truyền thống làng nghề kết hợp với công nghệ hiện đại, Thụy Lân đã bước vào giai đoạn “chuyển đổi số”: ứng dụng phần mềm quản lý trong sản xuất kinh doanh, khai thác thị trường online, quảng bá sản phẩm trên mạng xã hội và các sàn thương mại điện tử. Chính quyền cũng đã hỗ trợ người dân bằng việc xây dựng cơ sở hạ tầng, đào tạo kỹ năng thiết kế, quản trị kinh doanh, hỗ trợ đăng ký nhãn hiệu tập thể và thương hiệu làng nghề.

Làng nghề miến dong Lại Trạch. Ảnh: Tuấn Đạt

Cùng trong xã Việt Yên, tuy không nằm chính xác trên địa bàn xã nhưng làng nghề miến dong Lại Trạch là một hình mẫu nghề thủ công mà xã Việt Yên hướng đến khi phát triển ngành nghề tương tự. Làng nghề Lại Trạch đã tồn tại gần 50 năm, được nhận diện là nghề truyền thống từ cấp tỉnh.

Bí quyết ở đây là sử dụng 100% tinh bột dong riềng thuần chất, không sử dụng hóa chất tạo màu, và phơi bánh miến hoàn toàn tự nhiên. Quy trình này giúp sản phẩm ngon, sợi trong, dai và giữ được màu sắc, mùi vị đặc trưng.

Các hộ sản xuất tại Lại Trạch cũng đã bắt đầu đổi mới dây chuyền sản xuất, áp dụng cơ khí hóa và cải tiến kỹ thuật để ổn định sản lượng, vượt qua ảnh hưởng thời tiết. Ví dụ: gia đình anh Phạm Văn Tưởng đã hoàn thiện dây chuyền sản xuất miến trong mọi điều kiện thời tiết giảm sự phụ thuộc vào phơi nắng ngoài trời.

Từ mô hình nghề miến dong thành công như Lại Trạch, xã Việt Yên đã rút ra bài học và định hướng phát triển thêm ngành nghề sản xuất tiểu thủ công nghiệp tương tự nhằm đa dạng hóa ngành nghề, tạo thu nhập ngoài sản xuất nông nghiệp.

Xã Việt Yên xác định phát triển tiểu thủ công nghiệp gắn với làng nghề, kết hợp với sản xuất công nghiệp nhẹ và thủ công mỹ nghệ. Hai làng nghề đã được công nhận chính là mộc Thụy Lân và nghề miến Lại Trạch chứng tỏ hướng đi đúng trong chuyển đổi cơ cấu nghề nông, nghề công nghiệp, nghề dịch vụ.

Việc tổ chức nghề thành các HTX, nhóm hộ, kết nối với doanh nghiệp và đầu tư máy móc, công nghệ số đang giúp nghề truyền thống vươn lên. Thôn Thụy Lân là ví dụ rõ ràng: ngoài duy trì nghề mộc truyền thống, nhiều hộ đã tham gia sàn thương mại điện tử, livestream bán hàng, tham dự hội chợ công nghiệp nông thôn và ngành nghề.

Điều này tạo ra việc làm cho nhiều người lao động địa phương, không chỉ hộ sản xuất chính, mà cả lao động ngoài khung như phụ gia, phơi sấy, đóng gói. Nhờ đó, xã Việt Yên có thể gia tăng thu nhập bình quân đầu người, giảm phụ thuộc vào nông nghiệp đơn thuần, góp phần phát triển nông thôn mới.

Tuy nhiên, không phải không có thách thức: Việc mở rộng thị trường gặp cạnh tranh, chi phí đầu vào, giá nguyên liệu tăng cao, đặc biệt với nghề miến dong dù tăng giá sản phẩm nhưng người sản xuất vẫn gặp khó vì giá tinh bột dong riềng tăng mạnh.

Xã và thôn nghề cần tiếp tục nâng cao chất lượng sản phẩm, đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, đảm bảo truy xuất nguồn gốc và chuẩn hóa sản phẩm để tăng sức cạnh tranh. Sự hỗ trợ từ phía chính quyền về đào tạo, cơ chế tín dụng, xúc tiến thương mại là hết sức cần thiết.

Hướng tới bền vững và lan tỏa

Xã Việt Yên đang đặt mục tiêu phát triển các làng nghề truyền thống thành “điểm đến” trải nghiệm nghề nghiệp du lịch làng nghề kết hợp sản xuất, trưng bày và bán hàng. Việc ứng dụng công nghệ số giúp sản phẩm tiếp cận thị trường rộng lớn hơn, khai thác kênh bán hàng trực tuyến và xuất khẩu.

Đồng thời, việc bảo tồn văn hóa nghề từ nghề mộc đến nghề miến giúp giữ lại bản sắc làng quê, truyền nghề cho thế hệ trẻ, và tạo nên thương hiệu địa phương. Với doanh thu ngành nghề lớn tại Thụy Lân (~150 tỷ đồng/năm) và mô hình nghề miến Lại Trạch gắn với thu nhập lao động ổn định, xã Việt Yên có cơ sở vững chắc để lan tỏa mô hình chuyển đổi nghề truyền thống thành ngành nghề kinh tế hiệu quả.

Sự phát triển tiểu thủ công nghiệp tại xã Việt Yên không chỉ nâng cao đời sống người dân mà còn góp phần vào xây dựng nông thôn mới xã Việt Yên có thêm nguồn thu từ nghề công nghiệp nhẹ, thủ công mỹ nghệ, giúp xã đa dạng hóa kinh tế và giảm rủi ro.

Xã Việt Yên đang viết tiếp câu chuyện của mình từ những nghề truyền thống được công nhận, đến việc ứng dụng công nghệ, mở rộng thị trường và kết nối với xu hướng mới của nền kinh tế. Nếu giữ được nhịp độ này, xã sẽ không chỉ là điểm sáng của tỉnh Hưng Yên mà còn là mô hình đáng học hỏi cho nhiều địa phương khác./.