Giữa nhịp sống hiện đại, tiếng máy ép, mùi chuối phơi nắng và bàn tay khéo léo của người dân nơi đây vẫn giữ nguyên nét mộc mạc, nghĩa tình của nghề truyền thống miền Tây. Ảnh: ST

Giữ lửa nghề truyền thống giữa mùa nắng phương Nam

Hơn nửa thế kỷ trôi qua, làng nghề ép chuối khô ở xã Đá Bạc, Khánh Hưng, Trần Văn Thời (Cà Mau) vẫn đỏ lửa quanh năm. Làng nghề nằm gần Khu di tích lịch sử quốc gia Hòn Đá Bạc, cách trung tâm thành phố Cà Mau khoảng 30km. Đây là vùng có nghề trồng chuối và nguồn nguyên liệu dồi dào nhất tỉnh, nơi hơn 500 hộ dân vẫn miệt mài làm nên vị ngọt nắng gió của đất phương Nam.

Nghề ép chuối khô ở Cà Mau đã có lịch sử hơn 50 năm. Mỗi năm, mùa ép chuối kéo dài từ tháng 11 đến cuối tháng 3 âm lịch, khi trời vào mùa khô – nắng đẹp, rất thuận lợi cho việc phơi chuối. Đây cũng là lúc người dân vừa thu hoạch lúa xong, có thời gian nhàn rỗi để tham gia sản xuất phục vụ thị trường Tết Nguyên đán.

Ông Ngô Văn Đồ, người có gần 20 năm gắn bó với nghề, cho biết cao điểm sản xuất rơi vào thời gian từ giữa tháng 11 đến cuối tháng Chạp. “Mùa đó, đi dọc con đường làng đâu đâu cũng thấy sân phơi chuối, tiếng cười nói, tiếng máy ép vang rộn khắp xóm. Chuối vàng óng dưới nắng, hương thơm ngọt lan ra cả cánh đồng,” ông Đồ kể.

Công việc tưởng đơn giản, nhưng để có miếng chuối khô dẻo ngọt, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn công phu. Chuối dùng để ép là chuối xiêm, loại quả nhỏ, vị ngọt tự nhiên. Chuối được ủ 2 ngày bằng cao su cho chín đều, sau đó để thêm 2 ngày rồi mới lột vỏ, phơi nắng một ngày trước khi ép.

Từ những trái chuối xiêm dân dã, người dân nơi đây tạo nên đặc sản mang vị ngọt nắng gió của đất phương Nam.

Những trái chuối “ăn nắng” vừa đủ được cho vào khuôn ép tròn đường kính 20–30 cm, mỗi lần ép từ 3–5 trái tùy kích cỡ. Sau khi ép mỏng, chuối tiếp tục được phơi thêm 2 ngày trên vỉ tre hoặc lưới thép để đạt độ dẻo vừa phải, màu nâu hổ phách óng ả cũng là lúc sẵn sàng cho ra thị trường.

“Mỗi mẻ chuối khô là cả bao công sức. Trời chỉ cần mưa bất chợt là công phơi cả ngày coi như mất. Làm nghề này cực nhưng vui, vì mỗi dịp Tết đến, chuối khô lại là món quà quê được ưa chuộng khắp miền Tây,” ông Đồ chia sẻ.

Bình quân mỗi vụ, một hộ ép khoảng 10 thiên chuối (một thiên khoảng 1.400 nải), cho ra 400 kg chuối khô. Với giá bán từ 35.000–50.000 đồng/kg, người dân lãi khoảng 40–50 triệu đồng/vụ, đây là nguồn thu nhập đáng kể trong mùa nông nhàn.

Svản phẩm chuối khô Cà Mau có ị dẻo tự nhiên, thơm mùi mật nắng, được thương lái từ Đồng Tháp, Vĩnh Long, An Giang… thu mua liên tục. Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất của làng nghề là thiếu nguồn nguyên liệu tại chỗ. Phần lớn chuối phải mua từ nơi khác, khiến chi phí tăng và sản xuất phụ thuộc nhiều vào thời tiết.

Gỡ khó cho làng nghề và hướng tới phát triển bền vững

Không chỉ là sinh kế, nghề ép chuối khô còn là một phần ký ức quê hương của người dân vùng đất mũi. Ảnh: ST

Dù vậy, theo ông Trần Văn Lượng, người đã hơn 30 năm gắn bó với nghề, làng nghề vẫn rất cần được quan tâm và hỗ trợ để phát triển bền vững. “Trồng chuối lãi cao hơn trồng lúa, nhưng vốn đầu tư ban đầu lớn mà dân thì ít khả năng. Nhà nước nên quy hoạch vùng trồng chuối chuyên canh và có chính sách vay vốn ưu đãi để người dân chủ động nguồn nguyên liệu, nghề mới không bị đứt gãy,” ông Lượng nói.

Hiện nay, nghề ép chuối khô Cà Mau có thể gắn với chương trình ‘Mỗi xã một sản phẩm’ (OCOP). Khi được hỗ trợ về bao bì, nhãn mác và chứng nhận vệ sinh an toàn thực phẩm, sản phẩm sẽ có cơ hội tiếp cận các kênh phân phối lớn, đưa đặc sản Cà Mau vươn xa hơn.

Bên cạnh đó, việc xây dựng thương hiệu “Chuối khô Đá Bạc” không chỉ giúp nâng giá trị sản phẩm, mà còn góp phần quảng bá du lịch địa phương. Du khách đến thăm Hòn Đá Bạc có thể tận mắt chứng kiến quy trình ép chuối, phơi chuối, thưởng thức hương vị ngọt dẻo đậm đà – một trải nghiệm đặc trưng của miền đất cuối trời Nam Bộ.

Giữa dòng chảy hiện đại, những miếng chuối khô vàng ươm vẫn là biểu tượng của sự bền bỉ và sáng tạo. Đó là kết tinh của nắng, gió và đôi tay khéo léo của người thợ – những người ngày ngày gìn giữ hồn cốt quê hương qua từng lát chuối ngọt ngào./.