Sản phẩm làng nghề đúc đồng Đại Bái (Bắc Ninh). Ảnh: Mai Phương

Làng Đại Bái nổi danh là cái nôi của nghề đúc đồng vùng Bắc Bộ với bề dày lịch sử 1.000 năm. Thôn Đại Bái hiện có 2.169 hộ thì có 1.000 hộ làm nghề truyền thống và kinh doanh dịch vụ. Làng nghề phát triển, mang lại nguồn thu nhập cao cho người dân.

Tuy nhiên, đa số các cơ sở sản xuất nằm xen kẽ trong khu dân cư; Cụm công nghiệp làng nghề Đại Bái được xây dựng từ năm 2022 với diện tích 6,2 ha nhưng không có khu xử lý chất thải. Thực hiện Kế hoạch số 171 ngày 21/3/2025 của UBND tỉnh Bắc Ninh về “Tăng cường quản lý, kiểm tra, giám sát, xử lý ô nhiễm môi trường, phòng cháy chữa cháy và cứu nạn cứu hộ tại các làng nghề, cụm công nghiệp, các cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng trên địa bàn tỉnh”, đến nay, 100% hộ đúc đồng và đúc nhôm trong cụm công nghiệp và khu dân cư (50 hộ trong cụm công nghiệp, 230 hộ trong khu dân cư) đã dừng hoạt động.

Để duy trì sản xuất, bảo đảm cung ứng đủ các đơn hàng trong dịp Tết, các cơ sở sản xuất, doanh nghiệp làng nghề Đại Bái đã nỗ lực khắc phục, đổi mới phương thức sản xuất. Hiện các cơ sở tập trung vào khâu hoàn thiện sản phẩm như gò, chạm, đánh bóng, khảm tam khí, ngũ sắc; đồng thời liên kết với các cơ sở được cấp phép để thực hiện khâu đúc phôi, bảo đảm đúng quy định về môi trường.

Anh Nguyễn Tấn Hùng, Giám đốc Công ty trách nhiệm hữu hạn Hùng Thịnh cho biết: “Những năm trước đây, dịp trước Tết Nguyên đán là thời điểm các lò đúc đồng hoạt động hết công suất. Hiện nay, thực hiện các quy định của tỉnh về bảo vệ môi trường, các lò đúc đồng dừng hoạt động. Để duy trì sản xuất, đáp ứng nhu cầu thị trường, công ty liên kết với một số cơ sở đúc, cán đồng tại thành phố Hà Nội và tỉnh Ninh Bình để đủ số lượng nguyên liệu. Đồng thời tập trung gia công, hoàn thiện sản phẩm. Nhờ đó, sản xuất dần ổn định trở lại, nhất là dịp cuối năm”.

Theo thống kê, vào dịp cận Tết hằng năm, sản lượng các mặt hàng đồ thờ, quà biếu, trang trí tăng khoảng 20-30%. Để đáp ứng nhu cầu tăng cao trong dịp Tết, nhiều cơ sở đã tăng thời gian làm việc, huy động thêm lao động thời vụ. Theo anh Nguyễn Quang Tuấn, chủ cơ sở sản xuất lư đồng Đại Bái thì 2 tháng áp Tết là thời điểm sản xuất cao điểm nhất, lượng đơn đặt hàng tăng cao. Cùng với liên kết sản xuất với một số cơ sở sản xuất tại thành phố Hải Phòng để bảo đảm nguồn nguyên liệu, xưởng tăng thời gian làm việc, thậm chí phải thuê thêm nhân công mới kịp trả đơn cho khách”.

Để phát triển làng nghề, người dân Đại Bái còn chú trọng cải tiến mẫu mã, nâng cao chất lượng sản phẩm, coi đây là yếu tố quan trọng hàng đầu giữ vững thị trường. Trước đây, sản phẩm đồ đồng của Đại Bái chủ yếu theo mẫu truyền thống, thì nay nhiều cơ sở đã mạnh dạn nghiên cứu, sáng tạo các mẫu mã mới, kết hợp hài hòa giữa yếu tố cổ truyền và nhu cầu thẩm mỹ hiện đại.

Đặc biệt, vào dịp Tết, các sản phẩm như bộ đồ thờ gia tiên, tượng linh vật, đồ phong thủy, tranh đồng mỹ nghệ, hoa đồng… được khách hàng ưa chuộng. Nhiều cơ sở còn nhận làm sản phẩm theo yêu cầu riêng của khách, từ kích thước, hoa văn đến chất liệu. Anh Nguyễn Anh Vinh, chủ cơ sở sản xuất đồ đồng mỹ nghệ Vinh Hằng chuyên sản xuất tranh đồng mỹ nghệ cho biết: “Gia đình tôi làm nghề 16 năm nay, để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng, tôi thường xuyên tìm hiểu, nắm bắt xu hướng thẩm mỹ của người dân để thay đổi mẫu mã sản phẩm. Trong tạo mẫu, tôi sử dụng công nghệ hỗ trợ, nhưng vẫn giữ được những nét đẹp thủ công truyền thống trong chạm khắc. Cùng với thay đổi mẫu mã, tôi còn nhận thiết kế theo yêu cầu của khách hàng. Nhờ đó, sản phẩm của gia đình được khách hàng trong và ngoài tỉnh tin dùng”.

Cơ sở sản xuất đồ đồng mỹ nghệ của anh Nguyễn Quang Dũng cũng thường xuyên thay đổi mẫu mã sản phẩm. “Bên cạnh các sản phẩm thế mạnh như đồ thờ khảm tam sắc, ngũ sắc; tranh mỹ nghệ, đồ phong thủy, năm nay chúng tôi mạnh dạn đưa ra thị trường dòng sản phẩm hoa đồng mỹ nghệ. Đây là mặt hàng đòi hỏi kỹ thuật cao, tỉ mỉ trong từng chi tiết, được khách hàng đón nhận tích cực, nhất là dịp Tết. Việc đa dạng sản phẩm không chỉ giúp nâng cao giá trị kinh tế mà còn tạo thêm việc làm, thu nhập ổn định cho lao động, góp phần giữ gìn và phát huy nghề truyền thống" - anh Dũng cho hay.

Cùng với cải tiến mẫu mã, các cơ sở sản xuất cũng chú trọng đến chất lượng sản phẩm. Từ khâu lựa chọn nguyên liệu, kiểm soát phôi đúc, đến gia công hoàn thiện đều được thực hiện kỹ lưỡng. Nhờ đó, sản phẩm đồ đồng Đại Bái không chỉ tiêu thụ mạnh trong nước, mà còn vươn ra thị trường quốc tế. Hiện nay, làng nghề có 30 doanh nghiệp lớn, hoạt động hiệu quả, đưa sản phẩm vươn ra thế giới tới nhiều quốc gia như Nhật Bản, Hàn Quốc và EU.

Có thể khẳng định sự linh hoạt đổi mới phương thức sản xuất, cải tiến mẫu mã, nâng cao chất lượng sản phẩm đã giúp làng nghề Đại Bái từng bước ổn định và phát triển. Để bảo đảm cho sự phát triển bền vững, các cơ sở làng nghề mong muốn cấp ủy, chính quyền các cấp tiếp tục quan tâm có chính sách hỗ trợ làng nghề trong việc quy hoạch sản xuất, bố trí quỹ đất hợp lý quy hoạch, đầu tư xây dựng khu công nghiệp làng nghề đồng bộ về hạ tầng và hệ thống xử lý chất thải, bảo đảm các quy định của pháp luật; đồng thời đẩy mạnh xúc tiến thương mại, quảng bá sản phẩm, hướng tới mục tiêu phát triển làng nghề theo hướng xanh, bền vững.