Ngày 29/10/2026, tại Trung tâm Tinh hoa Làng nghề Việt, Bát Tràng, Hà Nội, Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Hội nghị Xúc tiến đầu tư các sản phẩm ngành nghề nông thôn. Hội nghị có sự tham gia của đại diện các cơ quan quản lý, chuyên gia, nhà khoa học, hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp, hợp tác xã, nghệ nhân và các cơ sở sản xuất đến từ nhiều địa phương.

Hội nghị tập trung trao đổi về tiềm năng, lợi thế và những khó khăn trong phát triển sản phẩm ngành nghề nông thôn, đồng thời đề xuất giải pháp thu hút nguồn lực đầu tư, thúc đẩy liên kết sản xuất, nâng cao chất lượng và sức cạnh tranh của sản phẩm. Từ thực tiễn hoạt động của cộng đồng làng nghề, yêu cầu đặt ra không chỉ là mở rộng quy mô sản xuất mà còn phải đổi mới phương thức tổ chức, tăng cường kết nối thị trường và phát huy hiệu quả những giá trị truyền thống.

Ông Nguyễn Đình Hoa, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội phát biểu tại Hội nghị.

Khơi thông nguồn lực từ những lợi thế sẵn có

Từ gốm sứ, mây tre đan, sơn mài, đồ gỗ nghệ đến dệt lụa, thêu ren và nhiều sản phẩm thủ công đặc sắc khác, nghề truyền thống Việt Nam là kết tinh của tri thức bản địa, kỹ năng chế tác và óc sáng tạo được trao truyền qua nhiều thế hệ. Mỗi sản phẩm không chỉ đáp ứng nhu cầu sử dụng mà còn chứa đựng câu chuyện văn hóa, dấu ấn vùng miền và bản sắc của cộng đồng làm nghề.

Theo số liệu được nêu tại hội nghị, cả nước có 263 nghề truyền thống, 1.308 làng nghề và 667 làng truyền thống, cùng hàng nghìn làng có nghề đang phát triển. Đây là nguồn lực quan trọng trong tạo việc làm, nâng cao thu nhập, chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn và gìn giữ các giá trị văn hóa dân tộc.

Trong bối cảnh thị trường ngày càng quan tâm đến sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, thân thiện với môi trường và mang dấu ấn văn hóa, hàng thủ công mỹ nghệ Việt Nam có cơ hội mở rộng thị trường trong nước và quốc tế. Việc kết hợp kỹ thuật truyền thống với thiết kế đương đại, ứng dụng công nghệ phù hợp và phát triển các kênh phân phối mới có thể tạo ra những dòng sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn.

Thực tế cho thấy, hoạt động xúc tiến thương mại, hội chợ, triển lãm, kết nối cung cầu và hội thi sản phẩm thủ công mỹ nghệ đã góp phần quảng bá sản phẩm, khuyến khích sáng tạo mẫu mã và mở rộng cơ hội tiếp cận đối tác. Nếu được tổ chức hiệu quả, những hoạt động này còn có thể tạo cầu nối giữa nghệ nhân, cơ sở sản xuất với doanh nghiệp phân phối, đơn vị thiết kế và thị trường tiêu thụ.

Tuy nhiên, tiềm năng chưa đồng nghĩa với năng lực cạnh tranh. Tại nhiều làng nghề, sản xuất vẫn chủ yếu dựa vào hộ gia đình, quy mô nhỏ, nguồn lực tài chính hạn chế. Sự liên kết giữa nghệ nhân, cơ sở sản xuất, hợp tác xã, doanh nghiệp và nhà thiết kế chưa chặt chẽ, khiến việc bảo đảm chất lượng đồng đều, tiến độ giao hàng và khả năng đáp ứng các đơn hàng lớn còn gặp khó khăn.

Một sản phẩm có giá trị văn hóa và kỹ thuật cao chưa chắc đã có sức cạnh tranh nếu thiếu thiết kế phù hợp, thương hiệu rõ nét, phương thức quảng bá hiệu quả và thị trường tiêu thụ ổn định. Bởi vậy, để chuyển lợi thế truyền thống thành giá trị kinh tế, cần có sự tham gia của doanh nghiệp cùng cơ chế hỗ trợ phù hợp, tạo điều kiện hình thành các chuỗi sản xuất và kinh doanh chuyên nghiệp hơn.

Nhận diện điểm nghẽn, tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp

Từ thực tiễn sản xuất, kinh doanh tại các làng nghề, ông Trịnh Quốc Đạt, Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam, đã phân tích những khó khăn, vướng mắc trong thu hút doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực ngành nghề nông thôn, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu gắn kết nguồn lực đầu tư với đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực tổ chức sản xuất, phát triển thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ. Đây là những yếu tố quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh, tạo động lực cho ngành nghề nông thôn phát triển theo hướng bền vững.

Theo đó, vai trò của doanh nghiệp không chỉ thể hiện ở khả năng huy động vốn, đầu tư nhà xưởng hay mở rộng quy mô sản xuất, mà còn ở năng lực đổi mới phương thức tổ chức sản xuất và kết nối các khâu trong chuỗi giá trị. Từ cung ứng nguyên liệu, thiết kế, chế tác đến phân phối và tiêu thụ sản phẩm, sự tham gia của doanh nghiệp có thể giúp các cơ sở làng nghề từng bước tiếp cận phương thức quản trị hiện đại, nâng cao chất lượng sản phẩm và mở rộng thị trường, đồng thời phát huy giá trị văn hóa, kỹ thuật thủ công truyền thống.

Tuy nhiên, để thu hút doanh nghiệp đầu tư lâu dài vào lĩnh vực này, những rào cản về cơ chế, chính sách và điều kiện sản xuất cần được nhận diện đầy đủ, có giải pháp tháo gỡ phù hợp. Trên thực tế, việc tiếp cận các chính sách hỗ trợ tại một số địa phương còn gặp khó khăn; thủ tục thực hiện, thời gian thẩm định và giải ngân nếu kéo dài có thể làm tăng chi phí, ảnh hưởng đến tiến độ triển khai dự án và giảm động lực đầu tư của doanh nghiệp. Trong khi đó, nhu cầu đổi mới công nghệ, cải thiện nhà xưởng và đầu tư hệ thống xử lý môi trường ngày càng trở nên cấp thiết trước yêu cầu phát triển sản xuất theo hướng hiện đại, xanh và bền vững.

Quang cảnh Hội nghị

Bên cạnh cơ chế, chính sách, mặt bằng sản xuất và hạ tầng kỹ thuật cũng là những yếu tố tác động trực tiếp đến quyết định đầu tư. Tại những địa bàn chưa có đủ không gian sản xuất tập trung, hạ tầng đồng bộ và hệ thống xử lý chất thải phù hợp, doanh nghiệp phải tự bố trí nhiều hạng mục với chi phí lớn. Gánh nặng này càng rõ đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, vốn có nguồn lực tài chính hạn chế nhưng vẫn phải đáp ứng yêu cầu về mở rộng sản xuất, cải thiện điều kiện lao động và bảo vệ môi trường.

Áp lực về vốn cũng là một trong những trở ngại đáng kể. Đầu tư máy móc, cải tiến công nghệ, đào tạo nhân lực và chuyển đổi sang quy trình sản xuất xanh đều đòi hỏi nguồn lực tài chính không nhỏ. Trong khi đó, khả năng tiếp cận tín dụng của nhiều doanh nghiệp, cơ sở sản xuất còn phụ thuộc vào năng lực xây dựng phương án kinh doanh, điều kiện vay vốn và khả năng chứng minh hiệu quả đầu tư. Khi nguồn vốn chưa được khơi thông, quá trình đổi mới công nghệ và nâng cao năng suất khó có thể triển khai đồng bộ, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng cạnh tranh của sản phẩm làng nghề.

Ở đầu ra, hạn chế về xây dựng thương hiệu, phát triển mẫu mã, nắm bắt thị hiếu khách hàng và tổ chức hệ thống phân phối cũng khiến nhiều cơ sở sản xuất chưa khai thác hết tiềm năng thị trường. Khi đơn hàng thiếu ổn định, khả năng kết nối với các kênh phân phối hiện đại còn hạn chế, doanh nghiệp khó chủ động kế hoạch sản xuất, mở rộng quy mô và mạnh dạn đầu tư dài hạn. Điều này cho thấy, thu hút đầu tư vào ngành nghề nông thôn không thể chỉ tập trung vào vốn và năng lực sản xuất mà cần gắn chặt với phát triển thị trường, nâng cao giá trị thương hiệu và xây dựng các kênh tiêu thụ bền vững.

Những điểm nghẽn trên có mối quan hệ chặt chẽ, tác động qua lại và có thể tạo thành vòng luẩn quẩn trong quá trình phát triển làng nghề: thiếu mặt bằng và hạ tầng làm tăng chi phí đầu tư; hạn chế về vốn khiến đổi mới công nghệ chậm được triển khai; phương thức sản xuất phân tán gây khó khăn trong kiểm soát chất lượng, tiến độ và khả năng đáp ứng đơn hàng; trong khi thị trường thiếu ổn định lại làm giảm động lực mở rộng sản xuất. Vì vậy, muốn khơi thông nguồn lực đầu tư, cần có cách tiếp cận tổng thể, kết hợp tháo gỡ khó khăn về cơ chế, chính sách với cải thiện hạ tầng, hỗ trợ tín dụng, thúc đẩy đổi mới công nghệ và tăng cường kết nối thị trường.

Tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp đầu tư vào ngành nghề nông thôn, do đó, không chỉ là giải pháp thúc đẩy sản xuất, kinh doanh mà còn là điều kiện quan trọng để bảo tồn, phát huy giá trị làng nghề trong bối cảnh phát triển mới. Khi doanh nghiệp được tạo điều kiện phát huy vai trò dẫn dắt, các cơ sở sản xuất có thêm cơ hội liên kết, nâng cao năng lực cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, qua đó góp phần đưa sản phẩm làng nghề phát triển theo hướng chuyên nghiệp, bền vững và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của thị trường trong nước cũng như quốc tế.

Phát triển chuỗi liên kết, giữ gìn tinh hoa nghề truyền thống

Để tạo động lực mới cho ngành nghề nông thôn, trước hết cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện cơ chế, chính sách theo hướng thống nhất, minh bạch và thuận lợi trong tổ chức thực hiện. Các quy định liên quan đến đầu tư, đất đai, tín dụng, khoa học và công nghệ, khuyến công và bảo vệ môi trường cần được triển khai đồng bộ, phù hợp với đặc thù của từng nhóm ngành nghề. Cùng với ban hành chính sách, cần chú trọng hướng dẫn, tháo gỡ vướng mắc và nâng cao hiệu quả thực thi tại địa phương.

Quy hoạch mặt bằng sản xuất và đầu tư hạ tầng cũng cần được xác định là một trong những điều kiện quan trọng để thu hút doanh nghiệp. Các địa phương cần quan tâm bố trí không gian sản xuất phù hợp, cải thiện hệ thống giao thông, điện, nước và xử lý chất thải; đồng thời tạo điều kiện để cơ sở sản xuất, hợp tác xã và doanh nghiệp từng bước chuyển sang mô hình sản xuất tập trung khi đáp ứng yêu cầu thực tế. Hạ tầng đồng bộ không chỉ giảm chi phí đầu tư mà còn góp phần cải thiện môi trường và điều kiện lao động tại làng nghề.

Đối với nguồn vốn, cần tăng cường kết nối giữa doanh nghiệp với ngân hàng và các tổ chức tài chính; hỗ trợ cơ sở sản xuất hoàn thiện phương án kinh doanh, nâng cao năng lực quản trị và minh bạch thông tin tài chính. Các chương trình hỗ trợ đổi mới công nghệ, tiết kiệm năng lượng và xử lý môi trường cần được thiết kế phù hợp với quy mô, đặc điểm sản xuất và khả năng tiếp cận của doanh nghiệp ngành nghề nông thôn.

Một giải pháp có ý nghĩa lâu dài là phát triển chuỗi liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ sản xuất, nghệ nhân, nhà thiết kế và đơn vị phân phối. Trong mô hình này, doanh nghiệp có thể đảm nhiệm vai trò tổ chức sản xuất, đầu tư công nghệ, xây dựng tiêu chuẩn chất lượng, phát triển thương hiệu và kết nối thị trường; các hộ sản xuất, hợp tác xã và nghệ nhân tham gia cung ứng nguyên liệu, thực hiện công đoạn chế tác hoặc cung cấp sản phẩm theo hợp đồng.

Cách tổ chức này giúp khắc phục từng bước tình trạng sản xuất phân tán, tăng khả năng kiểm soát chất lượng và đảm bảo tiến độ giao hàng. Khi có đầu ra rõ ràng và quan hệ hợp tác ổn định, người làm nghề có thêm điều kiện duy trì sản xuất, nâng cao thu nhập và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, thay vì phụ thuộc chủ yếu vào những đơn hàng nhỏ lẻ.

Đổi mới công nghệ cần được thực hiện theo hướng phù hợp với đặc điểm của từng nghề, không làm mất đi giá trị cốt lõi của sản phẩm truyền thống. Những công đoạn nặng nhọc, độc hại hoặc có thể tiêu chuẩn hóa nên được ưu tiên cải tiến; trong khi kỹ thuật tinh xảo, giá trị sáng tạo và dấu ấn riêng của nghệ nhân cần được bảo tồn, phát huy. Mục tiêu của đầu tư không chỉ là tăng năng suất mà còn nâng cao chất lượng, cải thiện điều kiện lao động và tạo sức cạnh tranh bền vững cho sản phẩm.

Song song với đó, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh cần được thúc đẩy theo lộ trình phù hợp. Xây dựng hồ sơ số cho sản phẩm, cung cấp thông tin rõ ràng về nguồn gốc, ứng dụng thương mại điện tử và tăng cường bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ sẽ giúp các cơ sở làng nghề mở rộng khả năng tiếp cận khách hàng. Đầu tư thiết bị tiết kiệm năng lượng, sử dụng nguyên liệu phù hợp và cải thiện hệ thống xử lý chất thải cũng góp phần đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường về chất lượng và trách nhiệm môi trường.

Nguồn nhân lực là yếu tố không thể thiếu trong quá trình chuyển đổi. Công tác đào tạo cần kết hợp giữa truyền nghề, nâng cao tay nghề với các kỹ năng thiết kế, quản trị, marketing và thương mại điện tử. Đồng thời, cần tạo điều kiện để nghệ nhân tham gia phát triển sản phẩm mới, hướng dẫn thế hệ trẻ và truyền lại tri thức, kỹ thuật nghề truyền thống. Đây là cách kết nối kinh nghiệm được tích lũy qua nhiều thế hệ với tư duy sáng tạo và phương thức kinh doanh hiện đại.

Bên cạnh phát triển sản xuất, kết nối làng nghề với du lịch, dịch vụ và công nghiệp văn hóa cũng mở ra hướng gia tăng giá trị. Không gian trưng bày, trình diễn kỹ thuật, trải nghiệm chế tác và giới thiệu câu chuyện nghề có thể giúp sản phẩm tiếp cận khách hàng bằng những giá trị vượt ra ngoài công năng sử dụng. Nếu được tổ chức bài bản, hoạt động này không chỉ tạo thêm sinh kế cho người dân mà còn góp phần gìn giữ không gian văn hóa và phát huy vai trò của nghệ nhân trong cộng đồng.

Trong quá trình đó, Hiệp hội Làng nghề Việt Nam có thể tiếp tục phát huy vai trò kết nối giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, hợp tác xã, nghệ nhân và cơ sở sản xuất; tổng hợp những khó khăn từ thực tiễn, kiến nghị hoàn thiện chính sách, đồng thời thúc đẩy hợp tác, xúc tiến thương mại và chia sẻ kinh nghiệm phát triển. Sự tham gia của các tổ chức hội, hiệp hội sẽ góp phần đưa nhu cầu của cộng đồng làng nghề đến gần hơn với các chương trình hỗ trợ và quyết định đầu tư.

Hội nghị Xúc tiến đầu tư các sản phẩm ngành nghề nông thôn đặt ra yêu cầu chuyển những định hướng phát triển thành giải pháp cụ thể, có khả năng triển khai và đem lại hiệu quả thực chất. Thu hút đầu tư không chỉ nhằm gia tăng nguồn vốn hay mở rộng quy mô sản xuất, mà quan trọng hơn là tạo dựng môi trường để các nguồn lực được kết nối hiệu quả, sản phẩm được nâng cao giá trị và người làm nghề có điều kiện phát triển ổn định.

Khi những điểm nghẽn về chính sách, mặt bằng, vốn, công nghệ và thị trường từng bước được tháo gỡ, doanh nghiệp sẽ có thêm động lực đầu tư, các cơ sở sản xuất có cơ hội đổi mới, còn nghệ nhân tiếp tục phát huy vai trò giữ nghề và truyền nghề. Đó là nền tảng để ngành nghề nông thôn phát triển theo hướng hiện đại, xanh và bền vững, đồng thời đưa tinh hoa nghề truyền thống Việt Nam tiếp tục khẳng định giá trị trong đời sống kinh tế và văn hóa đương đại.