Từ sứ mệnh lịch sử đến nghề truyền thống

Nghề may cờ ở Từ Vân bắt đầu từ năm 1945, khi những người thợ trong làng được giao nhiệm vụ may cờ phục vụ Tổng khởi nghĩa Tháng Tám. Trong bối cảnh lịch sử đặc biệt ấy, những lá cờ đỏ sao vàng không đơn thuần là sản phẩm thủ công mà còn là tinh thần, lòng yêu nước và niềm tin mãnh liệt vào ngày mai độc lập. Kể từ khoảnh khắc lịch sử ấy, nghề may cờ dần trở thành một phần máu thịt của người dân Từ Vân, được các thế hệ giữ giữ gìn, nối tiếp và duy trì cho đến ngày nay.

Không chỉ là nghề mưu sinh, may cờ còn là nghề truyền thống được nhiều thế hệ người dân Từ Vân gìn giữ, tiếp nối bằng chính đôi bàn tay và sự gắn bó với nghề. (Ảnh: Phương Anh)

Trải qua hơn tám thập kỷ, âm thanh rộn ràng của tiếng máy may, tiếng kéo cắt vải cùng nhịp sống hối hả, miệt mài của những người thợ vẫn luôn “sống” trong từng xưởng sản xuất tại làng cờ Từ Vân. Nghề may cờ không đơn thuần là kế mưu sinh nuôi sống bao gia đình, mà còn là niềm tự hào sâu sắc của người dân nơi đây. Bởi với họ, mỗi thành phẩm đều mang một ý nghĩa đặc biệt: đó là lá cờ Tổ quốc, biểu tượng thiêng liêng hiện diện trong đời sống của mỗi người con Việt Nam.

Những lá cờ được đưa qua máy in để tạo hình ngôi sao vàng trên nền vải đỏ, bảo đảm sự đồng đều về màu sắc và kích thước. (Ảnh: Phương Anh)

Để hoàn thiện một lá cờ, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn, từ lựa chọn chất liệu vải, cắt may, tạo hình ngôi sao đến in hoặc thêu tay hoàn thiện. Mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự chính xác về kích thước, màu sắc và tỷ lệ nhằm bảo đảm quy cách của sản phẩm. Đặc biệt, với những sản phẩm thêu tay, người thợ cần dành nhiều thời gian và sự tập trung cho từng đường kim, mũi chỉ. Có những lá cờ phải mất vài ngày mới hoàn thành, bởi chỉ một chi tiết chưa chuẩn cũng có thể ảnh hưởng đến tổng thể sản phẩm.

Người thợ thao tác cẩn trọng trong từng công đoạn, đảm bảo độ chuẩn xác về kích thước, màu sắc và tỷ lệ của lá cờ. (Ảnh: Phương Anh)

Vào dịp lễ lớn, đặc biệt là ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước 30/4 và ngày Quốc khánh 2/9, hoạt động sản xuất tại Từ Vân lại bước vào giai đoạn cao điểm. Nhu cầu sử dụng cờ tăng cao khiến các hộ sản xuất phải đẩy nhanh tiến độ để đáp ứng đơn hàng. Sắc đỏ của những lá cờ thành phẩm cũng trở thành hình ảnh quen thuộc tại các xưởng may, theo những chuyến hàng từ Từ Vân đến nhiều địa phương trên cả nước.

Giữ nghề giữa những đổi thay

Trước nhu cầu ngày càng đa dạng của thị trường, nhiều hộ gia đình ở Từ Vân đã đưa máy móc và công nghệ vào sản xuất. Các phương pháp in, may và thêu máy giúp rút ngắn thời gian hoàn thiện, bảo đảm kích thước đồng đều và nâng cao năng suất. Nhờ đó, các cơ sở có thể đáp ứng số lượng đơn hàng lớn, đặc biệt trong những dịp lễ, kỷ niệm.

Ứng dụng công nghệ thêu máy giúp các cơ sở tại Từ Vân nâng cao năng suất, tạo ra những sản phẩm có độ đồng đều cao. (Ảnh: Phương Anh)

Tuy nhiên, sự phát triển của phương thức sản xuất hiện đại cũng đặt ra bài toán đối với việc duy trì kỹ thuật thêu cờ thủ công. So với sản phẩm in hoặc thêu máy, cờ thêu tay đòi hỏi nhiều thời gian, công sức và kỹ thuật của người thợ. Giá thành vì thế cũng cao hơn, khiến dòng sản phẩm này gặp khó khăn khi cạnh tranh trên thị trường. Đứng trước vô vàn lựa chọn với nhiều mức giá khác nhau trên thị trường, những sản phẩm thủ công đặt nhiều tâm huyết của người thợ không phải lúc nào cũng dễ dàng tìm được chỗ đứng.

Bên cạnh đó, việc duy trì nghề thêu tay cũng gặp khó khăn khi ngày càng thiếu hụt lao động trẻ theo nghề tại làng Từ Vân. Công việc đòi hỏi sự kiên nhẫn, tỉ mỉ và quá trình học hỏi lâu dài để thành thạo các kỹ thuật, trong khi thu nhập chưa thực sự hấp dẫn so với nhiều ngành nghề khác. Vì vậy, nhiều lao động trẻ tại địa phương lựa chọn làm việc tại các khu công nghiệp với mức thu nhập ổn định hơn. Điều này cũng là nỗi trăn trở của những người thợ lâu năm khi việc tìm kiếm đội ngũ kế cận và duy trì kỹ thuật thêu cờ truyền thống.

Người thợ kiểm tra và sắp xếp các sản phẩm sau khi hoàn thiện, chuẩn bị cho công đoạn đóng gói và phân phối. (Ảnh: Phương Anh)

Trong bối cảnh làng nghề truyền thống dần mai một vì đô thị hóa, hội nhập và thay đổi thị hiếu tiêu dùng, việc giữ nghề ở Từ Vân không đơn thuần là duy trì hoạt động sản xuất mà còn là câu chuyện bảo tồn những kỹ thuật thủ công đã được trao truyền qua nhiều thế hệ. Dù máy móc có thể chiếm ưu thế về tốc độ và quy mô sản xuất, nhưng các sản phẩm thêu tay vẫn khẳng định vị thế riêng nhờ giá trị thẩm mỹ từ sự tinh tế và tâm huyết của người thợ lành nghề.

Hơn 80 năm kể từ những lá cờ đầu tiên phục vụ Tổng khởi nghĩa, người dân Từ Vân vẫn đang tìm cách để nghề truyền thống tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay. Đó không chỉ là hành trình giữ lại một kế sinh nhai, mà còn là nỗ lực gìn giữ những giá trị lịch sử, văn hóa được gửi gắm trong sắc đỏ, ngôi sao vàng và từng đường kim, mũi chỉ của lá cờ Tổ quốc.

Hoàng Yến, Khánh Ly