Điểm đến du lịch giữa không gian làng nghề

Có lịch sử hơn 500 năm, tranh dân gian Đông Hồ gắn với đời sống văn hóa của cư dân vùng Kinh Bắc. Từng phát triển mạnh vào các thế kỷ XVII-XIX, dòng tranh này nổi bật với kỹ thuật in khắc gỗ, giấy điệp và màu sắc có nguồn gốc tự nhiên. Các bức tranh phản ánh sinh hoạt, phong tục và quan niệm sống của người Việt, từ những lời chúc phúc đến các hình ảnh châm biếm xã hội.

Các sản phẩm tranh Đông Hồ gắn với những yếu tố văn hóa truyền thống.

Ngày nay, làng tranh thuộc phường Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh, vẫn đón khách đến tham quan, tìm hiểu quy trình làm tranh và lựa chọn sản phẩm. Theo Nghệ nhân Ưu tú (NNƯT) Nguyễn Thị Oanh, khách đến làng không chỉ vào dịp lễ, Tết mà cả những ngày thường. Một số người mua tranh sau khi tham quan như cách ủng hộ nghệ nhân tiếp tục giữ nghề.

Những hoạt động này góp phần đưa tranh Đông Hồ đến gần hơn với công chúng. Tuy nhiên, sức hút du lịch chưa đồng nghĩa với việc nghề truyền thống đã có thể bảo đảm sinh kế cho người thực hành.

Trên thực tế, công tác bảo tồn tranh Đông Hồ đã được triển khai từ nhiều năm trước. Năm 2014, UBND tỉnh Bắc Ninh phê duyệt Đề án “Bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa tranh dân gian Đông Hồ, huyện Thuận Thành, giai đoạn 2014-2020, định hướng đến năm 2030”, với tổng kinh phí dự kiến gần 60 tỷ đồng từ ngân sách nhà nước và các nguồn vốn khác.

Tranh Đông Hồ được đánh giá là sản phẩm OCOP 3 sao.

Ngày 9/12/2025, nghề làm tranh dân gian Đông Hồ được UNESCO ghi danh vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp. Quyết định này cho thấy yêu cầu cấp thiết trong việc gìn giữ một nghề thủ công có giá trị văn hóa, đồng thời đặt ra trách nhiệm bảo vệ và trao truyền các tri thức, kỹ thuật làm tranh.

Khi nghề truyền thống không còn bảo đảm sinh kế

Theo NNƯT Nguyễn Thị Oanh, hiện làng chỉ còn hai hộ dân duy trì nghề làm tranh là gia đình bà và gia đình nghệ nhân Nguyễn Đăng Chế. Các thành viên trong gia đình bà vẫn tham gia làm tranh, song con cháu còn làm những nghề khác để bảo đảm cuộc sống, không dành toàn bộ thời gian cho việc làm tranh.

NNƯT Nguyễn Thị Oanh tỉ mỉ trong công đoạn vẽ màu cho tranh.

Thực tế này cho thấy thách thức của làng tranh không chỉ nằm ở số lượng ít người làm nghề, mà còn ở khả năng duy trì hoạt động sản xuất qua các thế hệ. Khi việc làm tranh chưa đủ bảo đảm sinh kế, thời gian dành cho nghề có thể bị thu hẹp, kéo theo những khó khăn trong quá trình học hỏi và rèn luyện kỹ thuật.

Theo nghệ nhân Nguyễn Hữu Hoa, người mới học cần khoảng 3-5 tháng để bước đầu làm được một bức tranh, nhưng thời gian thành thạo còn phụ thuộc vào từng công đoạn. Trong quy trình làm tranh Đông Hồ, sáng tác mẫu và khắc ván in là những khâu đòi hỏi kỹ năng cao, tích lũy qua quá trình rèn luyện. Một bức tranh thông thường có thể mất vài tuần để hoàn thành, trong khi những tác phẩm cầu kỳ cần tới vài tháng.

Công đoạn in tranh được nghệ nhân Nguyễn Hữu Hoa thực hiện.

Những yêu cầu ấy cho thấy việc truyền nghề không thể chỉ dừng ở những buổi giới thiệu hoặc trải nghiệm ngắn hạn. Để tiếp nối nghề tranh, người học cần thời gian thực hành, được hướng dẫn và có cơ hội gắn bó lâu dài với công việc.

Trong bối cảnh nghề làm tranh đứng trước nguy cơ mai một, việc phát huy giá trị di sản cần gắn với những giải pháp thiết thực: hỗ trợ người thực hành nghề, mở rộng đầu ra sản phẩm, tạo điều kiện cho thế hệ trẻ học nghề và đưa tranh Đông Hồ đến gần hơn với đời sống đương đại.