Không gian văn hóa tôn vinh tinh hoa nghề truyền thống

Chiều 11/11/2026, tại Trung tâm Văn hóa Nghệ thuật, số 22 Hàng Buồm, phường Hoàn Kiếm, Hà Nội, Ban Quản lý hồ Hoàn Kiếm và phố cổ Hà Nội phối hợp với Chi hội Nghệ nhân, thợ giỏi xã Sơn Đồng cùng các nghệ nhân, nhà nghiên cứu, họa sĩ và đơn vị sáng tạo tổ chức khai mạc không gian trưng bày “Tinh hoa mỹ nghệ Sơn Đồng – Bóng Vàng Son”.

Đây là hoạt động nằm trong chuỗi sự kiện văn hóa chào mừng 21 năm Ngày Di sản văn hóa Việt Nam (23/11), hướng tới Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) và hưởng ứng Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026.

Tham dự chương trình có đại diện lãnh đạo phường Hoàn Kiếm, Ban Quản lý hồ Hoàn Kiếm và phố cổ Hà Nội, lãnh đạo Hiệp hội Làng nghề Việt Nam ; các nhà khoa học, nhà nghiên cứu, họa sĩ, nghệ nhân, thợ giỏi làng nghề Sơn Đồng cùng đại diện các tổ chức, đơn vị hoạt động trong lĩnh vực văn hóa, du lịch và làng nghề.

Lễ khai mạc được mở đầu bằng tiết mục biểu diễn nghệ thuật “Hà Thành 36 phố phường” do các nghệ sĩ Câu lạc bộ Âm nhạc truyền thống Thăng Long thể hiện. Trong không gian đậm nét văn hóa truyền thống, những giai điệu về Hà Nội hòa quyện cùng sắc màu mỹ nghệ Sơn Đồng, tạo nên điểm nhấn nghệ thuật giàu cảm xúc, gợi nhắc sự giao thoa giữa di sản làng nghề và văn hóa Thăng Long – Hà Nội.

Phát biểu tại lễ khai mạc, bà Ngô Thị Thùy Dương, Trưởng Ban Quản lý hồ Hoàn Kiếm và phố cổ Hà Nội nhấn mạnh, thủ công mỹ nghệ là một thành tố quan trọng của văn hóa, đồng thời là nền tảng cho sự đổi mới, phát triển các ngành thiết kế sáng tạo và du lịch văn hóa. Trong nhiều năm qua, Ban Quản lý luôn đồng hành cùng các nghệ nhân, làng nghề nhằm phát triển, quảng bá các ngành thủ công mỹ nghệ trong mối liên kết giữa làng nghề và phố nghề.

Bà Ngô Thị Thùy Dương, Trưởng Ban Quản lý hồ Hoàn Kiếm và phố cổ Hà Nội phát biểu tại lễ khai mạc.

Theo bà Ngô Thị Thùy Dương, bảo tồn di sản không chỉ dừng lại ở việc gìn giữ những giá trị vốn có mà cần gắn với đổi mới phương thức tiếp cận, gia tăng trải nghiệm cho công chúng. Ban Quản lý hướng tới xây dựng các dự án sáng tạo mang đậm bản sắc văn hóa, có khả năng phát triển thương mại và duy trì lâu dài; đồng thời tổ chức những không gian trưng bày, trình diễn, tương tác gắn với đời sống phố nghề. Qua đó, đưa di sản hòa vào dòng chảy đương đại, trở thành nguồn lực phát triển du lịch và công nghiệp văn hóa.

Không gian “Tinh hoa mỹ nghệ Sơn Đồng – Bóng Vàng Son” là một hoạt động cụ thể thể hiện định hướng đó, tạo điều kiện để công chúng tiếp cận trực tiếp với lịch sử, kỹ thuật và những sản phẩm tiêu biểu của một làng nghề có truyền thống lâu đời.

“Bóng Vàng Son” – câu chuyện về bàn tay tài hoa và hồn cốt nghề Việt

Làng Sơn Đồng là vùng đất cổ thuộc vùng châu thổ sông Hồng, nổi tiếng với truyền thống khoa bảng và đặc biệt là nghề điêu khắc gỗ, tạc tượng, sơn son thếp vàng. Trải qua nhiều thế hệ, người thợ Sơn Đồng đã tạo dựng danh tiếng bằng đôi bàn tay khéo léo, óc thẩm mỹ tinh tế và sự am hiểu sâu sắc về nghệ thuật tạo hình truyền thống.

Các sản phẩm của làng nghề không đơn thuần là những vật dụng hay tác phẩm mỹ nghệ mà còn mang trong mình những giá trị văn hóa, tín ngưỡng và tâm linh của người Việt. Từ những pho tượng thờ, tượng Phật, tượng các nhân vật lịch sử, đồ thờ tự đến những sản phẩm chạm khắc trang trí, mỗi tác phẩm đều thể hiện sự công phu trong từng công đoạn, từ lựa chọn nguyên liệu, tạo hình, chạm khắc đến sơn phủ, thếp vàng.

Sản phẩm tinh hoa của làng nghề Sơn Đồng trưng bày tại chương trình.

Đặc biệt, kỹ thuật sơn son thếp vàng đã tạo nên diện mạo riêng cho mỹ nghệ Sơn Đồng. Sắc son trầm ấm, ánh vàng rực rỡ hòa quyện cùng đường nét điêu khắc tinh xảo tạo nên vẻ đẹp vừa trang nghiêm, cổ kính, vừa lộng lẫy, sang trọng. Đó cũng chính là nguồn cảm hứng để xây dựng chủ đề “Bóng Vàng Son” – gợi nhắc vẻ đẹp vàng son của nghệ thuật truyền thống và những giá trị văn hóa được kết tinh qua thời gian.

Chia sẻ tại chương trình, ông Nguyễn Viết Huân, Chủ nhiệm Chi hội Nghệ nhân, thợ giỏi làng nghề Sơn Đồng cho biết, việc Chi hội phối hợp với Ban Quản lý hồ Hoàn Kiếm và phố cổ Hà Nội tổ chức không gian trưng bày lần này là hoạt động hết sức ý nghĩa đối với các nghệ nhân và cộng đồng làng nghề.

Ông Huân nhấn mạnh, Sơn Đồng có truyền thống lâu đời về nghề điêu khắc gỗ, sơn son thếp vàng, chế tác tượng thờ và đồ thờ mỹ nghệ. Trải qua nhiều thế hệ, các nghệ nhân nơi đây luôn nỗ lực gìn giữ, sáng tạo và phát triển những giá trị tinh hoa của nghề truyền thống.

Sản phẩm tinh hoa của làng nghề Sơn Đồng trưng bày tại chương trình.

Thông qua chủ đề “Bóng Vàng Son”, Chi hội Nghệ nhân, thợ giỏi xã Sơn Đồng mong muốn kể với công chúng câu chuyện về bàn tay tài hoa, tâm huyết và trí tuệ của người nghệ nhân; về sắc son, ánh vàng và những giá trị văn hóa được kết tinh trong từng tác phẩm. Đây không chỉ là dịp giới thiệu những sản phẩm thủ công đặc sắc mà còn là cơ hội đưa văn hóa làng nghề đến gần hơn với người dân Thủ đô, du khách trong nước và quốc tế.

Theo ông Nguyễn Viết Huân, hoạt động trưng bày còn mở ra cơ hội giao lưu, kết nối, hợp tác và phát triển thị trường cho các nghệ nhân, làng nghề truyền thống. Chi hội Nghệ nhân, thợ giỏi xã Sơn Đồng cam kết tiếp tục phát huy tinh thần đoàn kết, trách nhiệm và sáng tạo, đồng hành cùng các cơ quan, đơn vị trong công tác bảo tồn, phát huy và lan tỏa giá trị di sản văn hóa làng nghề Việt Nam.

Tại lễ khai mạc, ông Nguyễn Viết Huân đã đại diện thực hiện nghi thức đánh trống khai trương không gian trưng bày. Tiếng trống đồng được đúc tại làng nghề Đại Bái vang lên giữa không gian phố cổ như một lời chào trang trọng, kết nối những giá trị văn hóa truyền thống của các vùng nghề Việt Nam.

Tại lễ khai mạc, ông Nguyễn Viết Huân đã đại diện thực hiện nghi thức đánh trống khai trương không gian trưng bày.

Kết nối làng nghề – phố nghề: Mở rộng không gian phát triển cho thủ công mỹ nghệ

Đánh giá về ý nghĩa của chương trình dưới góc độ phát triển làng nghề, ông Trịnh Quốc Đạt, Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam cho rằng, việc kết nối làng nghề với phố nghề có ý nghĩa thiết thực trong bảo tồn và phát huy giá trị nghề thủ công truyền thống. Đây không đơn thuần là hoạt động đưa sản phẩm từ làng nghề đến một địa điểm trưng bày tại đô thị, mà còn là quá trình kết nối các giá trị văn hóa, lịch sử, kỹ thuật nghề, con người và thị trường.

Thực tế cho thấy, mỗi làng nghề đều sở hữu những giá trị riêng, được kết tinh qua lịch sử hình thành, bí quyết nghề, bàn tay tài hoa và tri thức dân gian của nhiều thế hệ nghệ nhân. Trong khi đó, phố cổ Hà Nội là không gian hội tụ, giao lưu và lan tỏa các giá trị văn hóa, thương mại của Thăng Long – Hà Nội. Việc đưa sản phẩm làng nghề vào các không gian văn hóa, di tích, trung tâm sáng tạo tại khu phố cổ sẽ tạo điều kiện để những giá trị vốn gắn bó với cộng đồng làng xã được tiếp cận rộng rãi hơn với công chúng, du khách và các đối tác trong lĩnh vực thiết kế, sáng tạo.

Từ góc nhìn của Hiệp hội Làng nghề Việt Nam, đây cũng là hướng tiếp cận cần được quan tâm trong chiến lược phát triển làng nghề hiện nay. Bảo tồn không có nghĩa là giữ nguyên mọi phương thức sản xuất, kinh doanh truyền thống, mà cần tạo điều kiện để nghề thủ công thích ứng với đời sống hiện đại, mở rộng thị trường nhưng không đánh mất bản sắc. Sản phẩm làng nghề cần được nhìn nhận không chỉ ở giá trị sử dụng hay giá trị thương mại mà còn ở giá trị văn hóa, nghệ thuật, lịch sử và hàm lượng sáng tạo.

Sản phẩm tinh hoa của làng nghề Sơn Đồng trưng bày tại chương trình.

Đặc biệt, khi được đặt trong không gian văn hóa sáng tạo, sản phẩm thủ công mỹ nghệ có thêm cơ hội được giới thiệu dưới những góc nhìn mới thông qua nghệ thuật sắp đặt, thiết kế, trình diễn nghề và trải nghiệm tương tác. Công chúng không chỉ đến xem, mua sản phẩm mà còn được tìm hiểu câu chuyện phía sau mỗi tác phẩm, trực tiếp quan sát kỹ thuật chế tác, giao lưu với nghệ nhân và cảm nhận chiều sâu văn hóa của nghề truyền thống.

Đây chính là cơ sở để hình thành những sản phẩm du lịch văn hóa, du lịch làng nghề có giá trị gia tăng cao hơn. Sự kết nối giữa làng nghề và phố nghề có thể tạo nên những hành trình trải nghiệm liên hoàn: từ không gian trưng bày, giới thiệu tại trung tâm đô thị đến trải nghiệm thực tế tại làng nghề; từ tìm hiểu lịch sử, văn hóa đến trực tiếp tham gia các công đoạn sản xuất và khám phá đời sống cộng đồng nghệ nhân.

Theo định hướng này, phát triển du lịch làng nghề cần được triển khai đồng bộ, gắn với nâng cao chất lượng sản phẩm, xây dựng thương hiệu, đào tạo nguồn nhân lực, đổi mới phương thức quảng bá và tăng cường liên kết giữa nghệ nhân, doanh nghiệp, đơn vị lữ hành và các tổ chức văn hóa. Trong đó, người nghệ nhân phải được đặt ở vị trí trung tâm, vừa là chủ thể sáng tạo, vừa là người nắm giữ và truyền trao những giá trị di sản.

Chương trình “Tinh hoa mỹ nghệ Sơn Đồng – Bóng Vàng Son” là một ví dụ cụ thể về sự phối hợp giữa cơ quan quản lý văn hóa, cộng đồng nghệ nhân và các nhà sáng tạo nhằm tạo dựng không gian quảng bá, giao lưu và trải nghiệm nghề truyền thống. Mô hình này nếu được duy trì, mở rộng và kết nối hiệu quả sẽ góp phần tạo thêm động lực cho các làng nghề, đồng thời hình thành những sản phẩm văn hóa – du lịch đặc trưng của Thủ đô.

Từ di sản nghề đến sản phẩm văn hóa sáng tạo và du lịch bền vững

Một điểm đáng chú ý của chuỗi hoạt động văn hóa năm nay là sự kết hợp giữa trưng bày, giới thiệu nghề truyền thống với các chương trình trải nghiệm tại nhiều di tích, trung tâm văn hóa trên địa bàn phường Hoàn Kiếm.

Đoàn Đại biểu tham quan không gian trưng bày tại chương trình.

Bên cạnh không gian “Tinh hoa mỹ nghệ Sơn Đồng – Bóng Vàng Son” tại Trung tâm Văn hóa Nghệ thuật, số 22 Hàng Buồm, chương trình còn có nhiều hoạt động hấp dẫn như: giới thiệu không gian văn hóa người Hà Nội qua hoạt động trải nghiệm thưởng trà tại Ngôi nhà Di sản, số 87 Mã Mây; trưng bày chuyên đề “Dòng chảy bách nghệ” tại đình Kim Ngân, số 42–44 Hàng Bạc; các cụm trưng bày, trải nghiệm kỹ thuật nghề sơn mài, nghề lụa, nghề thêu truyền thống tại đình Hà Vĩ, đình Yên Thái, đình Tú Thị; trải nghiệm dược trà tại di tích số 40 Lãn Ông.

Các hoạt động có sự tham gia, đồng hành của nhiều nghệ nhân, nhà nghiên cứu, họa sĩ và đơn vị sáng tạo. Trong đó, họa sĩ, nhà nghiên cứu Nguyễn Mạnh Đức là người khởi xướng, kết nối Ban Quản lý với các làng nghề, nghệ nhân, đồng thời trực tiếp tham gia sắp đặt không gian “Tinh hoa mỹ nghệ Sơn Đồng – Bóng Vàng Son”.

Họa sĩ Nguyễn Trần Thảo Nguyên giới thiệu sắp đặt “Kén Tằm” tại đình Yên Thái, khai thác câu chuyện khởi nguồn của nghề tơ tằm, từ chiếc kén nhỏ bé đến những sản phẩm thủ công và tác phẩm nghệ thuật đặc sắc. Cùng với đó, bà Cù Thị Thu Thủy, Chi hội trưởng Chi hội Du lịch – Làng nghề, Hiệp hội Du lịch Hà Nội, phối hợp với các thành viên Câu lạc bộ Tinh hoa Nghề Việt mang đến những nội dung trải nghiệm về nghề sơn mài, nghề lụa, nghề thêu truyền thống.

Các bạn trẻ tham quan một số tác phẩm được trưng bày tại sự kiện

Tại Ngôi nhà Di sản 87 Mã Mây, nghệ nhân văn hóa ẩm thực trà Việt Nam Nguyễn Cao Sơn và Cộng đồng Yêu trà Việt do ông Kiều Phúc Quý sáng lập tiếp tục đồng hành cùng Ban Quản lý trong các hoạt động giới thiệu văn hóa trà. Qua những buổi thưởng trà, giao lưu và chia sẻ câu chuyện nghề, công chúng có thêm cơ hội cảm nhận chiều sâu văn hóa, phong cách sống thanh lịch của người Hà Nội xưa.

Mỗi không gian trưng bày là một lát cắt riêng về di sản, nhưng khi được kết nối trong cùng một chuỗi hoạt động, chúng tạo nên bức tranh đa dạng về nghề thủ công, văn hóa và đời sống tinh thần của người Việt. Đây cũng là cách tiếp cận mới trong phát huy giá trị di sản: không chỉ giới thiệu hiện vật, sản phẩm mà còn tái hiện quy trình nghề, câu chuyện nghề, con người làm nghề và những giá trị văn hóa ẩn chứa phía sau mỗi sản phẩm.

Gìn giữ tinh hoa từ cội nguồn, phát huy giá trị bằng sáng tạo

Trong bối cảnh các ngành công nghiệp văn hóa ngày càng được quan tâm, việc đưa những giá trị làng nghề vào các không gian sáng tạo, du lịch và trải nghiệm đang mở ra hướng đi mới cho nghề thủ công truyền thống. Đặc biệt, sự kết nối giữa các làng nghề ngoại thành với khu phố cổ Hà Nội không chỉ giúp mở rộng không gian quảng bá mà còn tạo điều kiện để những giá trị văn hóa được tiếp cận với nhiều nhóm công chúng hơn.

Đối với Sơn Đồng, việc hiện diện tại một không gian văn hóa ở trung tâm Thủ đô mang ý nghĩa thiết thực. Những sản phẩm điêu khắc gỗ, sơn son thếp vàng vốn gắn bó với đình, chùa, đền, miếu và đời sống tín ngưỡng của người Việt nay được giới thiệu trong một không gian mở, có sự kết hợp giữa nghệ thuật sắp đặt, trưng bày và giao lưu trực tiếp với nghệ nhân. Qua đó, công chúng không chỉ được chiêm ngưỡng vẻ đẹp của sản phẩm mà còn hiểu hơn về lịch sử, kỹ thuật, sự công phu và tâm huyết của người làm nghề.

Đây cũng là cơ hội để các nghệ nhân tiếp cận thị trường, tìm kiếm đối tác, mở rộng hoạt động quảng bá và từng bước phát triển các sản phẩm phù hợp với nhu cầu đương đại, nhưng vẫn giữ được bản sắc truyền thống.

Ban tổ chức tặng hoa và giấy chứng nhận cho các nghệ nhân.

Đại diện Ban Quản lý hồ Hoàn Kiếm và phố cổ Hà Nội khẳng định, trong thời gian tới, đơn vị sẽ tiếp tục đổi mới nội dung hoạt động, tăng cường kết nối với nghệ nhân và các đơn vị sáng tạo để xây dựng những chương trình văn hóa chất lượng, kiến tạo các sản phẩm du lịch văn hóa đặc trưng của phường Hoàn Kiếm và Thủ đô. Qua đó, phát huy vai trò của địa bàn trong bảo tồn di sản văn hóa vật thể, phi vật thể, đồng thời thúc đẩy phát triển thương mại, dịch vụ và du lịch.

Sự kiện “Tinh hoa mỹ nghệ Sơn Đồng – Bóng Vàng Son” vì thế không chỉ là một hoạt động trưng bày đơn thuần mà còn thể hiện nỗ lực đưa di sản làng nghề hòa vào nhịp sống đương đại. Từ những đường chạm khắc tinh xảo, sắc son truyền thống và ánh vàng lấp lánh, câu chuyện về nghề Sơn Đồng tiếp tục được kể bằng ngôn ngữ của nghệ thuật, sáng tạo và giao lưu văn hóa.

Khi nghệ nhân còn tâm huyết với nghề, khi những giá trị truyền thống được trân trọng và có thêm không gian để lan tỏa, di sản sẽ không chỉ được lưu giữ trong ký ức mà tiếp tục hiện diện sống động trong đời sống hôm nay. Kết nối làng nghề với phố nghề, kết nối nghệ nhân với nhà sáng tạo và thị trường chính là một hướng đi quan trọng để biến di sản thành nguồn lực phát triển, góp phần nâng cao vị thế thủ công mỹ nghệ Việt Nam và thúc đẩy sự phát triển bền vững của các làng nghề truyền thống.