Đình Định Công Thượng, nơi thờ Tổ nghề kim hoàn của làng nghề Định Công. Đây cũng là không gian có xưởng đậu bạc đang hoạt động.

Nơi lưu dấu cội nguồn nghề kim hoàn

Tại Định Công, câu chuyện về nghề kim hoàn được lưu truyền qua nhiều thế hệ, gắn với ba anh em họ Trần là Trần Điền, Trần Điện và Trần Hòa, những người được dân làng tôn làm Tổ nghề. Theo truyền tích địa phương, ba ông đã học được nghề làm vàng bạc rồi trở về truyền dạy cho người dân, góp phần tạo nên danh tiếng của nghề kim hoàn Định Công. Câu chuyện về những người khai nghề vì thế trở thành một phần ký ức được cộng đồng gìn giữ, nhắc nhớ về cội nguồn của một nghề thủ công từng nổi tiếng ở vùng đất Thăng Long.

Với những làng nghề truyền thống, nơi thờ Tổ không chỉ mang ý nghĩa tâm linh, mà còn là nơi người đời sau hướng về những người đã đặt nền móng cho nghề nghiệp của cộng đồng. Qua các câu chuyện được lưu truyền và những dịp tưởng niệm, ký ức về người đi trước được gìn giữ, trở thành điểm tựa tinh thần cho những thế hệ tiếp theo.

Khu vực xưởng đậu bạc trong khuôn viên đình Định Công Thượng. Bên cạnh không gian thờ Tổ nghề, hoạt động chế tác vẫn được duy trì.

Với một nghề thủ công, ký ức về cội nguồn chỉ thực sự có sức sống khi những kỹ thuật được truyền lại vẫn được thực hành qua từng ngày. Điều đó hiện lên ngay trong khuôn viên đình Định Công Thượng, xưởng đậu bạc của nghệ nhân Quách Phan Tuấn Anh vẫn duy trì hoạt động và đào tạo người làm nghề. Một bên nơi thờ Tổ nghề, một bên xưởng đậu bạc vẫn hoạt động và người thợ miệt mài tạo nên những sản phẩm mới.

Sự hiện diện của hai không gian không chỉ nối quá khứ với hiện tại, mà còn cho thấy cách một di sản được gìn giữ bằng những hành động cụ thể. Những giá trị của nghề kim hoàn không chỉ nằm trong truyền tích hay các nghi lễ tưởng niệm, mà còn được lưu giữ qua kỹ năng của người thợ và những sản phẩm tiếp tục ra đời hôm nay.

Nghề xưa tiếp nối từ những bàn tay hôm nay

Tháng 9/2024, nghề kim hoàn, đậu bạc Định Công được trao bằng công nhận danh hiệu Nghề truyền thống Hà Nội. Đây là dấu mốc ghi nhận giá trị của nghề thủ công đã gắn bó với địa phương qua nhiều thế hệ.

Những người thợ làm việc tại xưởng đậu bạc trong khuôn viên đình

Trong không gian xưởng nghề, sự tiếp nối của nghề đậu bạc không nằm ở những điều lớn lao, mà hiện diện trong từng thao tác lặng lẽ của người thợ. Cúi mình bên bàn chế tác, họ kiên nhẫn uốn nắn từng đường bạc, chăm chút từng chi tiết nhỏ để những hoa văn dần thành hình. Có lẽ, chính từ những công việc bình dị ấy, nghề xưa vẫn âm thầm được gìn giữ. Mỗi sản phẩm hoàn thiện không chỉ mang theo vẻ tinh xảo của bạc, mà còn lưu lại sự nhẫn nại, kinh nghiệm và tâm huyết của những người vẫn ngày ngày gắn bó với nghề.

Người thợ đang tỉ mỉ chỉnh sửa từng chi tiết hoa văn bạc

Với nghề đậu bạc, giá trị của sản phẩm không chỉ nằm ở vẻ sáng bóng khi hoàn thiện, mà còn ở sự khéo léo và kinh nghiệm của người làm ra nó. Những chi tiết nhỏ được xử lý cẩn thận, các đường nét được liên kết hài hòa, tất cả góp phần tạo nên nét tinh xảo của sản phẩm. Những kỹ thuật ấy không thể chỉ được lưu giữ trên trang giấy hay trong câu chuyện về nghề, mà cần được thực hành thường xuyên để tiếp tục được truyền lại cho người đến sau.

Sản phẩm đậu bạc đang trong quá trình hàn

Việc bảo tồn nghề đậu bạc không chỉ dừng lại ở việc lưu giữ những câu chuyện về Tổ nghề hay ghi nhận giá trị văn hóa của địa phương. Điều cần thiết là duy trì môi trường để người thợ có thể làm nghề, người học có cơ hội tiếp cận kỹ thuật và sản phẩm thủ công tiếp tục đến với công chúng. Khi nghề còn gắn với công việc và sinh kế, việc gìn giữ truyền thống mới có nền tảng để đi xa hơn.

Sản phẩm đậu bạc Định Công sau khi hoàn thiện, thể hiện sự tỉ mỉ trong kỹ thuật chế tác thủ công

Một nghề truyền thống không thể chỉ tồn tại trong ký ức hay trên những trang tư liệu. Nghề cần người thực hành, cần những đôi tay tiếp tục tạo ra sản phẩm và cần một đời sống đủ rộng để những sản phẩm ấy được đón nhận. Từ ban thờ Tổ đến bàn tay người thợ, câu chuyện nghề bạc Định Công vì thế không chỉ là câu chuyện tưởng nhớ cội nguồn, mà còn là hành trình đưa những giá trị được truyền lại tiếp tục hiện diện trong hiện tại và những năm tháng phía trước.

Khánh Ly