Ký ức tuổi thơ bên những pho phỗng

Ngày trước, mỗi dịp Trung thu, những bộ phỗng thường xuất hiện trên mâm cỗ trông trăng, bên cạnh hoa quả, bánh trái và những món đồ chơi dân gian quen thuộc. Với ông Phùng Đình Giáp, phỗng đất không chỉ là món đồ chơi mà còn là một phần ký ức đẹp của những mùa trăng đã qua.

Ông Giáp trao pho phỗng đất cho Đạt, gửi gắm nghề xưa qua những thế hệ

Từ năm sáu tuổi, ông Giáp đã làm quen với phỗng đất qua một bài tập thủ công cô giáo giao về nhà. Pho phỗng đầu tiên ông nặn mang hình dáng một chú thỏ và nhận được lời khen từ cô giáo. Lời động viên giản dị ấy đã trở thành nguồn khích lệ, thôi thúc ông tiếp tục tìm tòi, học hỏi và gắn bó với nghề. Từ một bài tập tuổi thơ, phỗng đất dần trở thành niềm say mê, theo ông đi qua năm tháng và trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc đời.

Ông Phùng Đình Giáp, nghệ nhân làm phỗng đất cuối cùng của xứ Kinh Bắc, đang ngồi tạo hình cho con phỗng hình chim bồ câu

Thế nhưng, cùng với những đổi thay của cuộc sống, nghề nặn phỗng dần không còn đem lại nguồn thu nhập ổn định. Ông Giáp chia sẻ: “Cái nghề không mang tính mưu sinh kinh tế nên người trong làng cũng lần lượt bỏ nghề và đi tìm kế sinh nhai khác”. Cứ thế, những người thợ năm xưa dần rời xa đất nặn, để những pho phỗng từng thân thuộc trên mâm cỗ Trung thu cũng thưa vắng theo năm tháng.

Giữa dòng chảy ấy, ông Giáp vẫn lặng lẽ gắn bó với nghề, như níu giữ một phần ký ức đã đi cùng mình suốt cuộc đời. Ông chia sẻ: “Dù có nhiều thăng trầm, khó khăn nhưng ông vẫn muốn giữ cái nghề này vì muốn nhớ đến kỷ niệm những ngày Trung thu và cũng để truyền lại con cháu trong gia đình”. Với ông, nặn phỗng giờ đây không chỉ là công việc, mà còn là cách lưu giữ những mùa trăng xưa và trao lại cho thế hệ sau một nét đẹp văn hóa mà ông luôn trân quý.

Ông Giáp bên tủ trưng bày những pho phỗng đất do mình làm ra

Bên cạnh những hình tượng truyền thống, ông còn vận dụng kỹ thuật nặn đất để sáng tạo ra các tác phẩm khác như bộ 12 con giáp, gia đình chuột… Đó là cách người thợ tìm thêm hướng đi cho sản phẩm, đồng thời tiếp tục gắn bó với công việc đã trở thành một phần cuộc đời mình.

Từ ký ức của ông đến hành trình tiếp nối của cháu

Được ông cho tiếp xúc với phỗng đất từ nhỏ, Phùng Đình Đạt (24 tuổi) lớn lên cùng hình ảnh người ông cần mẫn bên những pho phỗng. Khi trưởng thành, anh cũng học tập, đi làm như nhiều người trẻ khác. Từng chụp ảnh những sản phẩm của ông để đăng tải lên mạng xã hội, Đạt dần nhận ra rằng muốn kể trọn vẹn câu chuyện về phỗng đất, trước hết bản thân cần hiểu sâu hơn về nghề.

Ông Giáp và Đạt cầm những sản phẩm do chính tay mình làm

“Trước đây, mình cũng chỉ chụp lại ảnh những con phỗng ông làm rồi đăng lên. Mình là người truyền tải nhưng lại chưa hiểu rõ về nó, nên mình lựa chọn trở về và bắt đầu học nghề kỹ lưỡng hơn để có thể truyền tải đến mọi người một cách chân thực nhất”, Đạt chia sẻ.

Điều khiến anh trăn trở hơn cả là nguy cơ nghề truyền thống dần mai một khi người nghệ nhân ngày càng lớn tuổi. Đạt bày tỏ mong muốn trở về học nghề từ ông, đồng thời tìm hướng phát triển phỗng đất theo hướng có tính ứng dụng cao hơn, để sản phẩm không chỉ được lưu giữ như một ký ức xưa mà còn có thể hiện diện trong đời sống hôm nay.

Với Đạt, mạng xã hội là cầu nối để đưa phỗng đất đến gần hơn với người trẻ. Nhưng trước khi lan tỏa câu chuyện ấy, anh hiểu rằng mình cần bắt đầu từ chính đôi tay, từ việc học nghề và thấu hiểu những giá trị đã được ông gìn giữ qua năm tháng.

Đạt giới thiệu hình ảnh phỗng đất được đăng tải trên mạng xã hội

Nếu với ông Giáp, phỗng đất là một phần ký ức đã sống cùng ông qua nhiều mùa Trung thu, thì với Đạt, đó còn là một giá trị cần được tìm hiểu và tiếp nối. Hai ông cháu cùng gắn bó với một món đồ chơi, nhưng mỗi thế hệ lại có một cách nhìn riêng: người ông gìn giữ những gì mình đã trải qua, người cháu tìm cách để những giá trị ấy được biết đến trong một đời sống đã khác.

Ông Giáp và Đạt cùng ngồi nặn phỗng tại nhà

Bởi vậy, sự tiếp nối không chỉ nằm ở việc học lại cách nặn phỗng, mà còn ở nỗ lực kể câu chuyện về phỗng bằng cách thức phù hợp với thế hệ hôm nay. Để một người trẻ hiểu vì sao những pho phỗng từng hiện diện trên mâm cỗ Trung thu, đôi khi cần nhiều hơn một lần nhìn thấy sản phẩm. Đó còn là câu chuyện về ký ức, về đôi tay người thợ và về một nét văn hóa từng thân thuộc với bao gia đình.

Hai con phỗng chim bồ câu do ông Giáp và Đạt tự tay nặn

Phỗng đất có thể không còn phổ biến trong những mùa Trung thu như trước, nhưng chỉ cần vẫn có người nhớ, người làm và người muốn kể lại câu chuyện của nó thì những giá trị văn hóa ấy vẫn còn cơ hội tiếp tục sống mãi.

Với ông Giáp, niềm vui là thấy người cháu quan tâm đến nghề mình đã dành nhiều năm gìn giữ. Với Đạt, mong ước là phỗng đất sẽ được nhiều người biết đến hơn, chứ không chỉ nằm lại trong ký ức của thế hệ trước.

Khánh Ly