Nếu như người nông dân canh tác lúa thường chỉ vất vả khi bước vào vụ cấy, lúc gặt, thì với những người dân trồng hoa, cây cảnh thì giai đoạn cuối năm, nhất là dịp cận Tết mới thực sự bận rộn, mệt nhọc. Bởi nhiều gia đình đều phải làm việc quên thời gian, thậm chí là nhiều gia đình còn mang cả cơm ra ruộng vườn để tranh thủ ăn trưa cho kịp làm, chứ không có thời gian về nhà...

Tuốt lá cho cây đào.

Nếu như mấy chục năm về trước cả Hà Nội chỉ có duy nhất làng đào Nhật Tân(nay là phường Nhật Tân, quận Tây Hồ) chuyên trồng cây hoa đào, thì khoảng vài chục năm trở lại đây, khi đà đô thị hóa phát triển mạnh và mở rộng ra các vùng ven thành phố, nên cũng đã xuất hiện thêm khá nhiều địa phương đưa cây hoa đặc trưng phục vụ chơi Tết này vào canh tác. Có thể kể tới những làng hoa mới trồng đào, đó là: Uy Nỗ, Tiên Dương(huyện Đông Anh), Vân Tảo, Đào Xá(Thường Tín), Đông La(Hoài Đức), La Cả (quận Hà Đông)...

Dạo quanh những làng trồng hoa đào tại địa bàn Hà Nội trong khoảng thời gian gần đến Tết Nguyên đán Giáp Thìn 2024, chúng tôi cảm nhận được không khí lao động hăng say của người nông dân khi mà cây hoa đào đã, đang vào thời điểm tuốt lá. Sở dĩ cây hoa đào phải trải qua công đoạn tuốt lá, đó là khi tất cả số lá trên cây được tuốt sạch đi, lúc này cây đào mới tập trung dinh dưỡng để nuôi phần nụ, hoa. Một yếu tố nữa khiến nhà vườn phải tuốt lá đào là, khi các lá đào bị bứt hết đi, cây cành mới “tức” và bung nụ ra đồng loạt, vì vậy vào dịp Tết sắc hoa mới rực rỡ khắp cành, chứ không nở rải rác như các cây đào không tuốt lá.

Việc tuốt lá đào đòi hỏi sự tỉ mỉ, khi người ta phải dùng hai tay bứt ngược từ lá một để không làm cho điểm tiếp giáp với cuống lá không bị trầy xước da cành. Nếu như ai đó muốn làm nhanh, tuốt lá ẩu thì nách của chiếc lá tuốt đi đó sẽ thể bung ra nụ hoa được bởi da cành trầy xước, dập nát.

Ở làng đào La Cả thuộc quận Hà Đông, anh Nguyễn Văn Hà, người trồng 320 gốc đào kể rằng, muốn ruộng đào nở đúng dịp Tết và đồng loạt thì công việc tuốt lá phải khẩn trương trong khoảng 3 đến 5 ngày thời điểm trước Tết khoảng một tháng.

Thăm Nhật Tân- một làng đào tuyền thống lâu đời nổi tiếng của Hà Nội với tuổi đời hơn 500 năm vào những ngày đầu tháng 11 Âm lịch, người dân đã tất bật tuốt lá cho những cây hoa đào được trồng trên diện tích đất bãi bồi ven Sông Hồng.

Chị Trần Thị Thu, nhà ở cụm 2 phường Nhật Tân, chủ nhân của vườn đào 150 gốc đào cho biết, năm nay do sợ thời tiết sẽ nóng ấm nhiều hơn mùa đông năm trước, nên người dân ở đây tuốt lá muộn hơn mọi năm chừng khoảng từ 7- 10 ngày, bởi họ sợ mất mùa vì đào nở trước Tết.

Thông thường các gia đình trồng đào sẽ chia lịch tuốt lá làm 2 đợt, với mỗi đợt cách nhau khoảng 5-7 ngày để đề phòng thất bát. Người trồng hoa đào phục vụ Tết chẳng khác gì “đánh bạc với ông Trời”, bởi chỉ cần đào nở quá sớm hoặc quá muộn là coi như người nông dân mất… Tết, hoa bán rẻ như cho, lỗ công, lỗ vốn. Còn nếu hoa nở bán trúng dịp Tết thì người nông dân mới có lãi,mới có nụ cười cho mùa đào bội thu. Chẳng vậy, giai đoạn căn thời gian và canh thời tiết để tuốt là đào cũng là rất quan trọng, nó quyết định tới thành quả của cả một năm dài bỏ ra bao công sức chăm bón, tắm tưới cho cây...

Gò thế, tạo dáng cho cây quất

Chia tay một số làng trồng hoa đào, chúng tôi ghé thăm “thủ phủ” của cây quất cảnh nổi tiếng là làng Tứ Liên và Quảng Bá, thuộc địa bàn quận Tây Hồ. Khác với những người trồng hoa đào chỉ bỏ ra khoảng trên dưới chục ngày để tuốt lá, thì người nông dân trồng quất cảnh phải lăn lộn, vất vả cả tháng trời tại vườn, ruộng, khi mùa gò thế cây, tạo dáng cho cây.

Theo như lời kể của người trồng quất, để có một cây quất dáng đẹp nó đòi hỏi phải trải qua công đoạn gò thế tạo dáng. Công đoạn này người ta phải dùng dây théo loại nhỏ để buộc, níu các cành la cho gọn lại, rồi quả cũng được níu phân chia đều trên khắp bề mặt của cây. Công việc gò thế tạo dáng cây rất tỉ mỉ, lâu công, và người làm giỏi một ngày cũng chỉ tạo thế được vài ba cây là cùng. Chính vì vậy, với những hộ gia đình trồng vài ba trăm cây sẽ mất một khoảng thời gian khá nhiều cho công đoạn này.

Anh Nguyễn Văn Khánh, nhà ở cụm 7, phường Quảng An, kể: “Nhà tôi năm nào bước vào giai đoạn cuối năm cũng phải ăn cơm ngoài vườn, vì trồng mấy trăm cây quất nếu không gò thế tạo dáng khẩn trương thì sẽ không kịp bán Tết. Không chỉ có hai vợ chồng làm mà gia đình tôi còn huy động cả con rể, cháu ngoại ở làng bên sông sang làm hỗ trợ mới kịp mùa vụ...”.

Kế bên ruộng quất nhà anh Khánh, là vườn quất với số lượng 250 cây của nhà bà Lê Thị Thuỷ, khi bà cũng đang cặm cụi cùng chồng và hai người con gò thế, uốn tỉa tạo dáng cho những cây, chậu quất cảnh. Bà Thuỷ tâm sự rằng nghề trồng quất vất vả quanh năm, tốn biết bao công sức cho việc vun trồng, tưới tắm, phun trừ sâu bệnh..., nhưng vất nhất vẫn là ở giai đoạn cuối năm khi vào mùa gò thế, uốn tỉa tạo dáng cho cây. Bà Thuỷ cho hay, nếu thanh niên trẻ khỏe có thể gò được 3-5 cây một ngày, thì những người già như vợ chồng bà chỉ làm được vài cây mỗi ngày. Khi gò thế tạo dáng, uốn tỉa cây xong, phải có khoảng thời gian từ 15 đến 20 ngày trước Tết để cây quất phát triển tự nhiên, không co cúm, gò bó..., vì vậy người trồng quất làm sao phải đẩy nhanh tiến độ công việc sao cho tới trước Rằm tháng Chạp phải hoàn thành.

Ngoài công việc gò thế tạo dáng, tại làng quất cảnh Tứ Liên(phường Tứ Liên, quận Tây Hồ), chúng tôi cũng bắt gặp không ít các hộ gia đình trồng quất cảnh bon sai đã, đang bứng cây vào chậu, bình, hũ để cho bộ rễ của chúng được ổn định trước khi mang bán cho người dân mua về chơi chưng Tết.

Anh Hoàng Văn Linh, người chuyên trồng quất bon sai kể: “Quất bon sai không mất nhiều công gò thế tạo dáng, mà thường người chơi thích dáng thế lông tông, phát triển tự nhiên... Thế nhưng, mùa cuối năm gia đình tôi, cùng như nhiều hộ trồng quất cảnh loại này cũng sẽ vất vả hơn khi phải đánh cây trồng vào chậu. Phải chăm cây, tưới cây làm sao để chúng không bị chết. Tiếp nữa, công đoạn trồng cỏ trên mặt gốc cây, rải sỏi trang trí trên bồn chậu cây..., cũng tốn khá nhiều thời gian...”.

Ngoài đào, quất cảnh ra thì vào mùa cuối năm, người nông dân tại các làng hoa khác ở ven đô ở Đông Anh, Mê Linh, Gia Lâm…, cũng đã, đang hối hả chăm sóc những loại hoa trang trí như: hồng, cúc, lay ơn, ly, thược dược... để phục vụ nhu cầu mua sắm hoa tươi tăng cao của người dân trong dịp Tết đến Xuân về!