Giữ bản sắc nghề – gìn giữ “hồn” của làng hương

Với sự nỗ lực của cả cộng đồng, làng nghề hương xạ tổ dân phố Cao không chỉ gìn giữ được giá trị văn hóa độc đáo mà còn từng bước nâng cao thu nhập cho người dân, tạo việc làm ổn định và hấp dẫn thế hệ trẻ quay về lập nghiệp. Ảnh minh họa.

Thời điểm cuối năm, không khí lao động tại các xưởng sản xuất trở nên nhộn nhịp hơn bao giờ hết. Tiếng nghiền bột, trộn bột, se hương hòa cùng mùi thơm dìu dịu của các loại thảo mộc, dược liệu như quế chi, hoàng đàn, hồi, đinh hương, cam thảo… tạo nên bầu không khí rất riêng của làng nghề hương xạ. Để giữ được chất lượng thơm bền và độ cháy ổn định, mỗi công đoạn từ chọn nguyên liệu, phối trộn đến se hương đều được người thợ thực hiện tỉ mỉ, đòi hỏi kỹ năng và sự am hiểu sâu về dược liệu.

Ở tổ dân phố Cao, mỗi cơ sở sản xuất đều có một “bài thuốc” riêng để tạo mùi hương đặc trưng. Sự khác biệt này làm nên thương hiệu cho từng hộ, đồng thời tạo nên sự phong phú cho sản phẩm của toàn làng nghề. Ông Đào Đức Triệu – một trong những người gắn bó lâu năm với nghề chia sẻ: “Nghề làm hương đã theo gia đình tôi nhiều thế hệ. Mỗi nén hương hoàn thiện đều là tâm huyết, là trách nhiệm gìn giữ bản sắc nghề. Muốn có hương thơm dịu nhẹ, cháy đều, chúng tôi phải chuẩn bị kỹ từ nguyên liệu, đến từng công đoạn sản xuất”.

Để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường, gia đình ông Triệu đã mở rộng quy mô sản xuất, đầu tư nhiều loại máy móc hỗ trợ các công đoạn như quấn tăm, se chân hương, trộn bột… giúp nâng cao năng suất mà vẫn bảo đảm chất lượng đồng đều. Sự kết hợp giữa bí quyết truyền thống và ứng dụng kỹ thuật mới giúp sản phẩm của các hộ sản xuất tại tổ dân phố Cao ngày càng được ưa chuộng.

Năm 2022, Cục Sở hữu trí tuệ cấp giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu tập thể “Hương thôn Cao”, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong hành trình nâng tầm thương hiệu làng nghề. Nhờ có nhãn hiệu tập thể, sản phẩm được chuẩn hóa quy trình sản xuất, đa dạng hóa mẫu mã và có cơ hội mở rộng thị trường xa hơn. Đây cũng là cơ sở để thế hệ trẻ thêm tự tin kế thừa và phát huy nghề truyền thống của quê hương.

Hiện nay, tổ dân phố có gần 100 hộ làm nghề, thu hút khoảng 300 lao động thường xuyên. Điều đặc biệt là khoảng 70% số thợ làm hương thuộc thế hệ trẻ – một tín hiệu đầy triển vọng cho sự bền vững của làng nghề.

Trong số đó, anh Mai Văn Lâm là một ví dụ tiêu biểu. Tốt nghiệp Đại học Bách khoa Hà Nội và từng làm việc trong ngành kỹ thuật, nhưng tình yêu với nghề hương đã thôi thúc anh trở về tiếp quản xưởng sản xuất của gia đình. “Từ nhỏ tôi đã quen với mùi hương thuốc bắc. Nghề này không chỉ đem lại thu nhập mà còn là niềm tự hào của quê hương. Tôi muốn gìn giữ và cải tiến để sản phẩm ngày càng được biết đến rộng rãi hơn”, anh Lâm chia sẻ.

Đổi mới kỹ thuật và mở rộng thị trường

Làng nghề hương xạ tổ dân phố Cao đang từng bước chuyển mình, tiếp tục lan tỏa bản sắc truyền thống, đồng thời khẳng định vị thế trên thị trường trong thời kỳ hội nhập. Ảnh minh họa.

Để sản phẩm hương xạ của tổ dân phố Cao giữ vững chỗ đứng trên thị trường cạnh tranh hiện nay, các hộ sản xuất liên tục cải tiến quy trình và đa dạng hóa sản phẩm. Người dân tích cực ứng dụng công nghệ vào sản xuất như máy se hương, máy sấy, máy trộn bột… vừa giảm sức lao động, vừa bảo đảm chất lượng đồng đều ở quy mô lớn. Các sản phẩm hiện nay không chỉ có hương truyền thống mà còn được sáng tạo thêm nhiều mẫu mã mới, phù hợp với thị hiếu người tiêu dùng ở nhiều phân khúc.

Ông Nguyễn Như Khanh – Chủ tịch Hiệp hội làng nghề hương xạ tổ dân phố Cao cho biết: “Những năm qua, Hiệp hội đã chủ động tổ chức các buổi sinh hoạt chung để các hộ trao đổi kinh nghiệm sản xuất kinh doanh; đồng thời đưa sản phẩm tham gia nhiều hội chợ trong và ngoài tỉnh. Đây là cơ hội rất lớn để quảng bá và mở rộng thị trường”.

Ngoài ra, việc tuân thủ quy trình sản xuất an toàn, sử dụng nguyên liệu sạch, thân thiện với môi trường cũng giúp sản phẩm của làng nghề ngày càng nhận được sự tin tưởng của người tiêu dùng. Ngày nắng, người dân tranh thủ phơi hương làm đỏ rực cả góc phố hình ảnh vừa đẹp mắt vừa phản ánh sự nhộn nhịp và sức sống của nghề truyền thống.

Thời gian tới, địa phương định hướng phát triển làng nghề theo hướng bền vững: khuyến khích ứng dụng khoa học kỹ thuật; hỗ trợ liên kết sản xuất – tiêu thụ; xây dựng sản phẩm OCOP; và đặc biệt là gắn phát triển sản xuất với du lịch trải nghiệm – một hướng đi hứa hẹn mang lại giá trị lớn.