Giữ gìn hương vị truyền thống, mở rộng hướng đi mới

Hơn 300 hộ làm nghề tạo nên nhịp điệu lao động khẩn trương, dồn dập mà đầy quyết tâm giữ gìn và phát huy thương hiệu mỳ Chũ truyền thống. Ảnh: Ngọc Anh

5 giờ sáng, ánh đèn từ gia đình ông Nguyễn Văn Thức – một trong những cơ sở sản xuất lâu năm đã sáng rực cả sân. Nồi hơi đỏ lửa, bột gạo sánh mịn sau đêm ủ tỏa mùi thơm đặc trưng. Cả ba thế hệ cùng làm: Người căn lửa tráng bánh, người cắt tấm bánh theo kích cỡ từng đơn hàng, người đưa phên ra sân đón nắng. Dịp cận Tết, lượng đơn hàng của gia đình tăng gấp ba, bốn lần ngày thường. Nếu ngày thường sản xuất khoảng 1,8 tạ mỳ, thì vào vụ, sản lượng tăng thêm 4-5 tạ mỗi ngày. Để kịp tiến độ, gia đình ông huy động người thân và thuê thêm gần chục lao động thời vụ với mức công khoảng 300 nghìn đồng/người/ngày.

Tại cơ sở của chị Nguyễn Thị Hậu – một trong những hộ có sản lượng lớn nhất thôn sân phơi rộng gần 300 m² phủ kín phên bánh trắng tinh, xếp nhiều tầng đón nắng hanh. Gần 10 lao động làm việc liên tục từ sáng đến tối. “Khách đặt quanh năm nhưng vào dịp Tết thì gần như không có ngày nghỉ. Từ mỳ sợi nhỏ, sợi trung đến mỳ bản to hay mỳ đóng hộp làm quà biếu, chúng tôi phải làm liên tục 10-12 tiếng mỗi ngày để kịp đơn hàng”, chị Hậu cho biết. Với chị, vụ Tết không chỉ là cơ hội tăng thu nhập mà còn là dịp khẳng định uy tín của gia đình với nghề truyền thống. “Chỉ cần sơ suất một khâu, cả mẻ sản phẩm sẽ hỏng. Làm nghề này phải thật tỉ mỉ và nghiêm túc”, chị chia sẻ.

Đóng vai trò đầu mối, Hợp tác xã sản xuất và tiêu thụ Mỳ Chũ Nam Thể hiện có 42 hộ thành viên, hơn 150 lao động thường xuyên và nhiều lao động thời vụ. Chủ nhiệm Hợp tác xã Nguyễn Văn Nam cho biết, mỗi tháng đơn vị cung ứng cho thị trường 40–50 tấn mỳ. Thu nhập bình quân của người lao động đạt 8,7–9,5 triệu đồng/người/tháng. Thời điểm này, Hợp tác xã đã nhận được lượng lớn đơn đặt hàng Tết từ Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh và nhiều tỉnh miền Trung. Khu vực đóng gói phải hoạt động liên tục, tất cả sản phẩm đều được giám sát chặt chẽ về độ trong, độ dai, hàm lượng ẩm và tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm.

Hướng đến phát triển bền vững

Quy trình công phu này tạo nên sợi mỳ trắng ngà, giòn dai tự nhiên, không dùng chất bảo quản hay hàn the, khi nấu không nát, để nguội vẫn giữ độ dai. Ảnh minh họa.

Để đáp ứng nhu cầu lớn nhưng vẫn giữ được “chất” riêng của mỳ Chũ, các hộ sản xuất luôn tuân thủ nghiêm ngặt quy trình truyền thống. Phần lớn nguyên liệu vẫn là gạo bao thai hồng loại gạo quyết định độ dai, độ thơm của sản phẩm.

Những năm gần đây, nắm bắt thị hiếu tiêu dùng, nhiều hộ sản xuất đã mạnh dạn đa dạng hóa sản phẩm. Bên cạnh dòng mỳ truyền thống, các loại mỳ rau củ như mỳ bí đỏ, mỳ cải bó xôi, mỳ gấc, mỳ nghệ… được ưa chuộng nhờ màu sắc tự nhiên, phù hợp xu hướng ăn uống lành mạnh. Mỳ gạo lứt – giàu chất xơ và dinh dưỡng – cũng là sản phẩm được các khách hàng ăn kiêng và người cao tuổi tìm mua nhiều.

Gia đình bà Bùi Thị Liên – hơn 40 năm gắn bó với nghề – cho biết: “Dịp Tết, đơn hàng mỳ rau củ và mỳ gạo lứt tăng 20–30%. Khách rất thích màu sắc đẹp và tốt cho sức khỏe, lại có hộp đóng gói sang trọng để biếu”. Tuy nhiên, việc sản xuất phụ thuộc rất nhiều vào thời tiết. “Chỉ cần trời mưa nhiều, phên không phơi được nắng là sản lượng giảm ngay”, bà Liên nói.

Hiện thôn Thủ Dương có 22 hợp tác xã sản xuất – tiêu thụ mỳ Chũ, với khoảng 280 hộ tham gia liên kết. UBND xã Nam Dương thường xuyên phối hợp mở lớp tập huấn về vệ sinh an toàn thực phẩm, cải tiến máy móc, áp dụng công nghệ sấy và lò hơi sử dụng năng lượng sạch. “Chúng tôi định hướng phát triển bền vững, kết hợp phương pháp truyền thống với công nghệ hiện đại; đồng thời đẩy mạnh quảng bá sản phẩm, mở rộng thị trường”, Chủ tịch UBND xã Lê Tuấn Anh khẳng định.

Nhờ sự đồng lòng của người dân, mỳ gạo Chũ đã được bảo hộ độc quyền tại 5 quốc gia, có 18 sản phẩm OCOP. Năm 2024, sản lượng đạt 25 nghìn tấn; năm 2025 dự kiến vượt 30 nghìn tấn, mang lại doanh thu hàng trăm tỷ đồng. Hàng trăm lao động địa phương có thu nhập ổn định, góp phần nâng cao chất lượng đời sống.

Trong mùa Tết năm nay, các hợp tác xã tiếp tục đẩy mạnh bán hàng qua nền tảng số, hoàn thiện bao bì theo hướng hiện đại, tinh tế; tập trung vào dòng sản phẩm đóng hộp để phục vụ thị trường quà biếu. Làng nghề cũng phối hợp với doanh nghiệp lữ hành xây dựng tour trải nghiệm “Một ngày làm thợ mỳ Chũ”, giúp du khách trực tiếp trải nghiệm quy trình sản xuất, góp phần tăng giá trị văn hóa du lịch.

Tết đang cận kề, những xe hàng vẫn nối dài ra vào làng nghề, mang theo niềm vui và tự hào của người dân Nam Dương.