Mỗi công đoạn làm gốm đều đòi hỏi sự khéo léo, kinh nghiệm và sự hòa quyện giữa con người với thiên nhiên. Ảnh minh họa.

Theo đề án, tổng nguồn vốn đầu tư dự kiến hơn 205 tỷ đồng. Trong đó, ngân sách Trung ương và địa phương chiếm khoảng 163,5 tỷ đồng; phần còn lại được huy động từ nguồn xã hội hóa của các tổ chức, doanh nghiệp trong và ngoài nước. Nguồn kinh phí này sẽ được sử dụng để xây dựng các hạng mục công trình phục vụ bảo tồn di sản, hỗ trợ truyền dạy nghề, đào tạo nguồn nhân lực kế cận, phát triển thị trường tiêu thụ sản phẩm gốm Chăm và quảng bá giá trị di sản ra cộng đồng trong nước, quốc tế.

Nghệ thuật làm gốm của người Chăm là một loại hình di sản đặc biệt, mang đậm dấu ấn văn hóa bản địa, gắn liền với đời sống tín ngưỡng, sinh hoạt cộng đồng và lịch sử lâu đời của người Chăm. Điểm độc đáo của gốm Chăm là kỹ thuật làm hoàn toàn thủ công, không sử dụng bàn xoay, không tráng men, sản phẩm được nung lộ thiên bằng củi và rơm rạ.

Trong những năm gần đây, do tác động của kinh tế thị trường và sự mai một của lực lượng nghệ nhân trẻ, nghề làm gốm truyền thống của người Chăm đứng trước nhiều thách thức. Năm 2022, UNESCO đã ghi danh “Nghệ thuật làm gốm của người Chăm” vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp, đặt ra yêu cầu cấp thiết về bảo tồn và phục hồi.

Với đề án vừa được phê duyệt, Khánh Hòa đặt mục tiêu đến năm 2026 đưa di sản này ra khỏi tình trạng cần bảo vệ khẩn cấp. Để đạt được mục tiêu đó, tỉnh sẽ tập trung triển khai đồng bộ các giải pháp, trong đó chú trọng bảo tồn không gian văn hóa làng nghề, hỗ trợ nghệ nhân, khuyến khích truyền nghề cho thế hệ trẻ và nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị di sản.

Việc kết hợp bảo tồn di sản với phát triển du lịch được kỳ vọng sẽ mở ra hướng đi bền vững cho nghề gốm Chăm. Ảnh:ST

Một trong những nội dung quan trọng của đề án là đến năm 2027 sẽ xây dựng bộ tiêu chuẩn chất lượng sản phẩm gốm Chăm và đăng ký nhãn hiệu “Gốm Chăm” cho sản phẩm gốm Chăm Bàu Trúc. Đây được xem là bước đột phá nhằm khẳng định thương hiệu, nâng cao giá trị sản phẩm, tạo chỗ đứng vững chắc trên thị trường trong và ngoài nước. Song song với đó, tỉnh sẽ hoàn thành quy hoạch bảo vệ không gian văn hóa làng gốm Bàu Trúc và xây dựng mô hình du lịch phát triển cộng đồng gắn với làng nghề.

Việc kết hợp bảo tồn di sản với phát triển du lịch được kỳ vọng sẽ mở ra hướng đi bền vững cho nghề gốm Chăm. Du khách không chỉ được tham quan, trải nghiệm quy trình làm gốm truyền thống mà còn có cơ hội tìm hiểu sâu hơn về đời sống văn hóa, tín ngưỡng của cộng đồng người Chăm, từ đó góp phần tạo sinh kế ổn định cho người dân địa phương.

Từ năm 2028 – 2030 và những năm tiếp theo, Khánh Hòa hướng đến mục tiêu cao hơn là xây dựng hồ sơ đề nghị UNESCO ghi danh “Nghệ thuật làm gốm của người Chăm” vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Đây không chỉ là niềm tự hào của cộng đồng người Chăm mà còn là sự ghi nhận của thế giới đối với giá trị văn hóa độc đáo của Việt Nam.

Đề án cũng nhấn mạnh vai trò chủ thể của cộng đồng trong bảo tồn di sản. Người dân, nghệ nhân là trung tâm của quá trình gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa. Nhà nước đóng vai trò định hướng, hỗ trợ về cơ chế, chính sách và nguồn lực, tạo điều kiện để di sản “sống” trong đời sống đương đại, chứ không chỉ được bảo tồn một cách tĩnh tại.

Với sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền, cộng đồng và xã hội, nghệ thuật làm gốm của người Chăm được kỳ vọng sẽ từng bước hồi sinh mạnh mẽ, vừa giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống, vừa đóng góp tích cực cho phát triển kinh tế – xã hội, du lịch bền vững của Khánh Hòa trong tương lai.