Nhờ đầu tư công nghệ mới, sản phẩm gốm đạt độ ổn định cao hơn, năng suất tăng, đồng thời phù hợp với định hướng xây dựng nông thôn mới xanh – sạch – bền vững. Ảnh:ST

Theo chị Đặng Thị Tâm - chủ cơ sở Gốm Tâm Phù Lãng, “linh hồn” của gốm Phù Lãng không nằm ở tạo hình, mà ở nước men yếu tố tạo nên bản sắc của làng nghề. Bởi vậy, khi bắt đầu làm sản phẩm OCOP, gia đình chị xác định nghiên cứu men là thách thức lớn nhất.

Từ năm 2017, vợ chồng chị dành toàn bộ thời gian để thử nghiệm công thức men. Sau bảy năm mày mò và điều chỉnh từng mẻ, đến năm 2024, dòng sản phẩm hoàn chỉnh mới ra đời, đạt OCOP 3 sao và được công nhận là sản phẩm tinh hoa thủ công mỹ nghệ Việt Nam. Thành quả này là sự ghi nhận cho quá trình lao động thầm lặng nhưng bền bỉ của những người thợ gốm.

Một bước ngoặt quan trọng giúp sản phẩm OCOP của Gốm Tâm Phù Lãng nâng tầm chất lượng chính là quyết định đầu tư lò nung công nghệ cao. Theo chị Tâm, lò nung truyền thống tuy quen thuộc nhưng tiêu hao nhiều nhiên liệu, gây khói bụi và ảnh hưởng đến môi trường.

“Làm OCOP không thể chỉ tính chuyện lợi ích trước mắt. Sản xuất phải sạch, phải bền vững thì mới đi lâu dài được,” chị chia sẻ.

Điểm đặc sắc của gốm Phù Lãng nằm ở gam màu men trầm mộc, được tạo từ nguyên liệu hoàn toàn tự nhiên như gio trấu và bùn phù sa sông Cầu. Tuy nhiên, theo anh Phạm Mạnh Hùng (41 tuổi), người đồng hành cùng chị Tâm trong nghiên cứu, việc sản xuất men ngày càng khó khăn do phụ thuộc nhiều vào thời tiết và nguồn nguyên liệu.

Có thời điểm độ ẩm cao khiến gio trấu không đạt độ nhuyễn, màu men không lên đúng; bùn phù sa cũng chỉ lấy được theo mùa. Thời tiết khắc nghiệt làm sản phẩm dễ bạc men, nứt vỡ.

Anh Hùng cho biết, nếu có thêm nguồn vốn, cơ sở mong muốn đầu tư nhà xưởng khép kín và hệ thống điều tiết nhiệt độ để chủ động sản xuất quanh năm, giảm thiểu rủi ro do thời tiết.

Không chỉ tập trung sản xuất, Gốm Tâm Phù Lãng còn đẩy mạnh du lịch trải nghiệm và các hoạt động cộng đồng. Cơ sở thường xuyên đón các đoàn học sinh – sinh viên đến tham quan, nặn gốm, tô tranh; đồng thời mở lớp dạy nghề miễn phí cho người khuyết tật, giúp họ có cơ hội việc làm và thu nhập ổn định.

Trong những lò nung vẫn đỏ lửa bên bãi bồi sông Cầu, nông thôn mới ở Phù Lãng hiện lên không chỉ bằng những tuyến đường mới, nhà xưởng sạch hay thu nhập tăng, mà còn bằng sự bền bỉ của những người thợ gốm. Mỗi sản phẩm tạo nên từ đất, nước và thời gian là minh chứng cho một hướng đi chậm rãi nhưng chắc chắn – hướng đến tương lai bền vững cho làng quê Phù Lãng.

Hướng đi này vừa tăng giá trị sản phẩm OCOP, vừa lan tỏa văn hóa làng nghề và tinh thần sẻ chia trong cộng đồng. Ảnh:ST

Nằm ven dòng sông Cầu hiền hòa, làng gốm Phù Lãng (huyện Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh) là một trong những làng nghề gốm cổ lâu đời nhất của Việt Nam, hình thành từ thời Lý – Trần. Trải qua hàng trăm năm, người dân nơi đây vẫn gìn giữ được kỹ thuật làm gốm thủ công đặc trưng, đặc biệt là kỹ thuật nước men tự nhiên được tạo từ gio trấu, đất phù sa và các nguyên liệu bản địa. Khác với gốm Bát Tràng hay Chu Đậu, gốm Phù Lãng mang vẻ đẹp mộc mạc, trầm ấm, với gam màu nâu, vàng, cam đặc trưng và bề mặt thô mịn, thể hiện rõ dấu ấn của bàn tay người thợ.

Gốm Phù Lãng xưa chủ yếu phục vụ đời sống thường nhật như chum, vại, hũ, bình đựng nước… nhưng theo thời gian, làng nghề đã mạnh dạn sáng tạo thêm dòng sản phẩm mỹ nghệ, trang trí và quà tặng, phù hợp thị hiếu hiện đại mà vẫn giữ được hồn cốt truyền thống. Những năm gần đây, phong trào xây dựng nông thôn mới và chương trình OCOP đã mở ra cơ hội để làng nghề đổi mới công nghệ, cải tiến mẫu mã, gắn sản xuất với du lịch trải nghiệm.

Dù đứng trước nhiều thách thức về nguyên liệu, thời tiết và nhu cầu thị trường, Phù Lãng vẫn giữ được sức sống bền bỉ. Tiếng bàn xoay, tiếng gõ gốm, tiếng lửa trong lò nung mỗi ngày vẫn vang lên như nhịp điệu quen thuộc, chứng minh rằng nghề gốm không chỉ là kế sinh nhai mà còn là niềm tự hào, là di sản văn hóa đang được lớp lớp người dân nơi đây gìn giữ và tiếp tục phát huy.