Năng lực chế biến chưa tương xứng với tiềm năng

Theo ông Tạ Văn Tường, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, thành phố có nhiều lợi thế về sản xuất nông nghiệp, khoa học, công nghệ và hệ thống phân phối. Những năm qua, nhiều cơ sở đã đầu tư máy móc, thiết bị nhằm nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm.

Ông Tạ Văn Tường, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội.

Tuy nhiên, trong hơn 1.700 cơ sở sơ chế, chế biến nông, lâm, thủy sản trên địa bàn, có tới 98,5% cơ sở quy mô vừa và nhỏ, chủ yếu hoạt động theo hình thức hộ cá thể. Trang thiết bị phần lớn phục vụ sơ chế, xay nghiền, rang sấy, đóng gói và bảo quản, trong khi công nghệ chế biến sâu chưa được đầu tư phổ biến.

Đáng chú ý, công suất hoạt động thực tế của các cơ sở mới đạt khoảng 36%. Khoảng 90% sản phẩm được tiêu thụ tại Hà Nội, song sản phẩm chế biến trên địa bàn chỉ đáp ứng khoảng 30% nhu cầu, phần còn lại phải nhập từ các địa phương khác.

Theo ông Tường, những điểm nghẽn lớn hiện nay là hạn chế về vốn, công nghệ và vùng nguyên liệu. Phần lớn doanh nghiệp, hợp tác xã gặp khó khăn trong đầu tư dây chuyền hiện đại, kho lạnh và thiết bị bảo quản. Trong khi đó, sản xuất nông nghiệp còn phân tán, chưa đáp ứng ổn định yêu cầu về sản lượng và chất lượng nguyên liệu.

Chế biến xúc xích tại Công ty cổ phần Công nghệ thực phẩm Vinh Anh (xã Thường Tín, Hà Nội).

Bên cạnh đó, liên kết giữa vùng nguyên liệu, cơ sở chế biến và hệ thống phân phối chưa chặt chẽ. Hạ tầng logistics, kho bảo quản còn hạn chế; ứng dụng công nghệ số trong quản lý sản xuất và tiêu thụ chưa đồng bộ, ảnh hưởng đến sức cạnh tranh của nông sản.

Đẩy mạnh công nghệ, phát triển chuỗi giá trị hiện đại

Để tháo gỡ những hạn chế trên, Hà Nội xác định ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao năng lực chế biến, kiểm soát chất lượng và minh bạch nguồn gốc nông sản. Hiện thành phố có 406 mô hình nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, nhiều mô hình sử dụng cảm biến môi trường, hệ thống quản lý IoT và truy xuất nguồn gốc. Đây là nền tảng để kết nối dữ liệu từ vùng sản xuất đến cơ sở chế biến và hệ thống phân phối.

Thành phố định hướng mở rộng ứng dụng mã QR, bản đồ số GIS, công nghệ blockchain và hệ thống quản lý dữ liệu nhằm kiểm soát nguyên liệu, quy trình chế biến, nâng cao hiệu quả quản trị và tạo niềm tin với người tiêu dùng. Đáng chú ý, Hà Nội đặt mục tiêu đến năm 2030 hình thành ít nhất 15 cơ sở chế biến nông sản hiện đại. Để hiện thực hóa mục tiêu, thành phố sẽ tiếp tục hoàn thiện chính sách thu hút đầu tư, ưu tiên chế biến các sản phẩm có lợi thế như lúa gạo, rau, quả, thịt, trứng và sữa.

Cùng với đó, thành phố chú trọng phát triển vùng nguyên liệu tập trung, hệ thống kho bảo quản, logistics và trung tâm chế biến; khuyến khích doanh nghiệp, hợp tác xã đổi mới công nghệ, tăng cường liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ. Một định hướng đáng chú ý là hình thành các khu phức hợp chế biến, bảo quản và kiểm định theo cơ chế một cửa, giúp doanh nghiệp giảm chi phí, nâng cao năng lực kiểm soát chất lượng và thuận lợi hơn trong hoạt động xuất khẩu.

Theo ông Tạ Văn Tường, để tiếp cận các thị trường có tiêu chuẩn cao như châu Âu, Nhật Bản và Mỹ, nông sản Hà Nội phải đáp ứng yêu cầu về chất lượng, an toàn thực phẩm, bảo vệ môi trường và truy xuất nguồn gốc. Vì vậy, chế biến sâu cần gắn với chuẩn hóa vùng nguyên liệu, chuyển đổi số và xây dựng thương hiệu.

Việc tháo gỡ các điểm nghẽn về công nghệ, nguồn vốn và liên kết sản xuất được kỳ vọng sẽ giúp nông sản Hà Nội giảm phụ thuộc vào tiêu thụ thô, nâng cao giá trị gia tăng và mở rộng thị trường. Đây cũng là hướng đi quan trọng để các doanh nghiệp, hợp tác xã và chủ thể OCOP nâng cao chất lượng, xây dựng thương hiệu và gia tăng sức cạnh tranh cho nông sản Thủ đô.