Rong sụn Ninh Thuận - Sinh kế ven biển của cư dân Khánh Hòa

Rong sụn Ninh Thuận được nuôi trồng nhiều ở vùng biển của tỉnh Khánh Hòa.

Rong sụn (Kappaphycus alvarezii Doty) sinh trưởng tự nhiên ở vùng biển biển Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam. Loại rong này phù hợp nuôi ở những khu vực nước biển sạch, có dòng chảy tốt không bị tác động bởi dòng nước ngọt từ bờ xuống vùng nước nuôi biển để tránh rong sụn bị bám bùn, bám tạp. Độ mặn phù hợp từ 24 đến 300C; ánh sáng từ 30.000 đến 50.000.

Rong sụn có cấu trúc tản với thân hình trụ tròn hoặc hơi dẹt và có nhiều nhánh. Rong trơn bóng, phân nhánh từ gốc và phân chia các nhánh phụ thành bụi. Rong thô, giòn như sụn, hơi dẻo, mọc đứng, khoảng cách giữa các đoạn phân nhánh từ 4 đến 10 cm. Màu sắc rong biến đổi nhanh chóng và phụ thuộc nhiều vào điều kiện môi trường. Thân rong thường có màu nâu, đỏ hoặc xanh phụ thuộc vào môi trường sinh thái và điều kiện vùng trồng. Rong sụn có giá trị kinh tế cao, dùng để chế biến carrageenan, một chế phẩm được ứng dụng rộng rãi trong các ngành công nghiệp chế biến thực phẩm, y dược, mỹ phẩm.

Rong sụn là nguồn sinh kế quan trọng của người dân ven biển Khánh Hòa.

Khánh Hòa với lợi thế đường bờ biển dài gần 500 km, với hơn 200 hòn đảo lớn nhỏ, nhiều vũng, vịnh lớn, có khí hậu ôn hòa là điều kiện thuận lợi để nuôi trồng rong sụn. Rong sụn được người dân Khánh Hòa sản xuất quanh năm, nhưng thường tập trung hai vụ chính: Vụ 1 bắt đầu từ tháng 5 đến tháng 9, chủ yếu trồng ở bãi ngang ven biển Từ Thiện, Sơn Hải, Khánh Nhơn. Vụ 2 từ tháng 10 đến tháng 4 năm sau, tập trung vừa trồng nhân giống vừa sản xuất trong các ao nuôi tôm ven đầm Nại, ao chứa nước làm muối Cà Ná, vùng ngập nước đầm Nại, đầm Sơn Hải, các bãi dọc ven biển Mỹ Hiệp, Khánh Nhơn, cửa biển Khánh Hội.

Rong sụn đang là nguồn sinh kế bền vững cho bà con ngư dân nghèo ven biển Khánh Hòa. Tại xã Phước Dinh, diện tích nuôi trồng rong sụn khoảng 10ha; xã Vĩnh Hải có khoảng 5ha, tập trung chủ yếu ở các bãi triều và vùng nước lặng ven bờ của thôn Mỹ Hiệp. Hiện nay, hoạt động nuôi rong sụn đã tạo việc làm thường xuyên cho hàng trăm lao động địa phương. Theo chia sẻ của Trưởng thôn Mỹ Hiệp, xã Vĩnh Hải: “Giá rong sụn nâu dao động khoảng 23.000đ/kg, rong sụn trắng giá từ 110.000 - 130.000đ/kg, rong sụn làm nộm giá khoảng 200.000đ/kg”. Rong sụn không chỉ góp phần cải thiện thu nhập mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc ổn định đời sống, giảm áp lực khai thác nguồn lợi thủy sản tự nhiên và duy trì sinh kế bền vững cho cư dân ven biển Khánh Hòa.

Bảo hộ NHCN “Rong sụn Ninh Thuận” - Bước chuyển quan trọng để phát triển bền vững

Logo Nhãn hiệu chứng nhận “Rong sụn Ninh Thuận”.

Nhãn hiệu chứng nhận “Rong sụn Ninh Thuận” được Cục Sở hữu trí tuệ cấp Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu số 4-0352842-000 theo số Đơn số 4-2019-08156 do Trung tâm Khuyến nông tỉnh Ninh Thuận (Nay là Trung tâm Dịch vụ Nông nghiệp tỉnh Khánh Hòa) là chủ đơn. Hồ sơ được nộp ngày 19/3/2019 và được cấp văn bằng bảo hộ ngày 09/06/2020.

Việc NHCN “Rong sụn Ninh Thuận” được bảo hộ đánh dấu bước chuyển quan trọng trong cách tiếp cận đối với sản phẩm rong sụn, từ một đối tượng sản xuất mang tính sinh kế sang một tài sản sở hữu trí tuệ với tư cách pháp lý, gắn liền với nguồn gốc địa lý, điều kiện sinh thái đặc thù và phương thức nuôi trồng truyền thống của cư dân ven biển, qua đó tạo cơ sở để nâng cao giá trị và quản trị chất lượng theo hướng bền vững.

Bảo hộ NHCN “Rong sụn Ninh Thuận” tạo ra khung pháp lý cần thiết để chuẩn hóa quy trình sản xuất rong sụn, từ khâu chọn giống, kỹ thuật nuôi trồng, thu hoạch đến sơ chế và bảo quản. Thông qua bộ tiêu chí sử dụng nhãn hiệu, các yêu cầu về chất lượng nguyên liệu, độ sạch, độ ẩm, hàm lượng carrageenan và an toàn thực phẩm được đặt ra một cách thống nhất, góp phần khắc phục tình trạng sản xuất manh mún và không đồng đều vốn tồn tại trong thời gian dài. Việc áp dụng các tiêu chuẩn này không chỉ giúp cải thiện chất lượng sản phẩm mà còn tạo nền tảng cho việc xây dựng lòng tin của thị trường đối với rong sụn của tỉnh Khánh Hòa.

NHCN “Rong sụn Ninh Thuận” tạo đà cho các cơ sở sản xuất, kinh doanh sản phẩm chế biến từ rong sụn ngày càng phát triển.

Ở góc độ sinh kế, NHCN góp phần làm thay đổi vị thế của các hộ nuôi trồng rong sụn trong chuỗi giá trị. Khi sản phẩm được gắn với nhãn hiệu được bảo hộ, các hộ được cấp quyền sử dụng NHCN “Rong sụn Ninh Thuận” là những chủ thể tham gia vào một chuỗi sản xuất có nhận diện, có quy chuẩn và có khả năng thương lượng cao hơn. Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh giá rong sụn thường xuyên biến động, bởi NHCN cho phép phân biệt sản phẩm đạt chuẩn với sản phẩm thông thường, từ đó tạo điều kiện hình thành mức giá ổn định và hợp lý hơn cho người sản xuất.

Bảo hộ nhãn nhiệu cũng mở ra cơ hội tái cấu trúc chuỗi giá trị rong sụn theo hướng gia tăng giá trị tại địa phương. Khi tên gọi sản phẩm được bảo vệ, các doanh nghiệp chế biến và cơ sở làng nghề có thêm động lực đầu tư vào các khâu chế biến sâu như sản xuất carrageenan tinh chế, thực phẩm từ rong sụn, sản phẩm chăm sóc sức khỏe và mỹ phẩm. Việc phát triển các dòng sản phẩm mang nhãn hiệu chứng nhận không chỉ giúp nâng cao giá trị kinh tế mà còn góp phần đa dạng hóa thị trường tiêu thụ, giảm phụ thuộc vào xuất khẩu nguyên liệu thô và các kênh tiêu thụ truyền thống.

Trong bối cảnh tỉnh Khánh Hòa mở rộng không gian phát triển sau sáp nhập, “Rong sụn Ninh Thuận” có điều kiện thuận lợi để được tích hợp vào chiến lược phát triển kinh tế biển đa giá trị của địa phương. Nhãn hiệu chứng nhận giúp sản phẩm rong sụn được định vị rõ ràng hơn trong hệ sinh thái kinh tế biển, gắn kết sinh kế cộng đồng ven biển với bảo vệ môi trường và sử dụng bền vững tài nguyên biển. Nuôi rong sụn, nếu được tổ chức hợp lý, không chỉ tạo thu nhập mà còn góp phần cải thiện chất lượng nước, giảm áp lực lên nguồn lợi khai thác ven bờ và tăng khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.

Tuy nhiên, để NHCN “Rong sụn Ninh Thuận” thực sự phát huy vai trò trong phát triển bền vững, cần có cơ chế quản lý và khai thác hiệu quả. Việc tổ chức chủ sở hữu nhãn hiệu, giám sát việc sử dụng nhãn hiệu, hỗ trợ kỹ thuật cho người nuôi và kết nối thị trường là những yếu tố then chốt. Nếu thiếu sự đồng hành của chính quyền địa phương, các tổ chức đại diện cộng đồng và doanh nghiệp, nhãn hiệu chứng nhận có nguy cơ chỉ dừng lại ở giá trị pháp lý mà chưa chuyển hóa đầy đủ thành giá trị kinh tế và xã hội.