Nghề làm giấy bản của người Nùng

Người dân làm giấy bản.
Nằm sát trung tâm thị trấn Thông Nông (huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng), chỉ sau một hẻm núi là xóm Lũng Quang với mười mấy hộ dân đồng bào Tày Nùng thưa thớt. Tuy vậy, bản làng vẫn sầm uất, sung túc nhờ giữ được nghề làm giấy bản của ông cha.
Giấy bản tiếng Nùng còn gọi là chỉa sla. Cóm Lũng Ỏ, xã Quốc Dân, huyện Quảng Uyên (Cao Bằng) được nhiều người biết đến bởi nghề làm giấy bản. Đây là nghề có từ lâu đời. Đối với bà con vùng cao, giấy bản được dùng chủ yếu cho đời sống tâm linh. Để làm được sản phẩm giấy bản cần trải qua nhiều công đoạn thủ công cầu kỳ.
Nghề giấy bản ở đây đã được bà con người Tày, người Nùng gìn giữ, phát triển hàng trăm năm nay. Mùa xuân tới cũng là lúc những thớ giấy khoác lên mình diện mạo mới để thực hiện sứ mệnh kết nối tâm linh đặc biệt.

Từng lớp bột giấy mỏng được lắng trên khuôn, sau khi đủ độ dày nhất định sẽ được đưa lên.
Trước đây, sản phẩm giấy bản được đồng bào Nùng dùng để ghi chép, trang trí nhà, đậy thức ăn, làm tiền vàng mã. Ngày nay, cuộc sống hiện đại nhưng đồng bào vẫn dùng giấy bản vào việc làm vàng mã, bọc thức ăn hay để lau đồ dùng rất tốt. Trung bình một mẻ giấy bản dùng chừng 30 - 40kg nguyên liệu, làm ra được từ 400 - 500 tờ.
Theo những người già trong làng kể lại, không biết giấy bản có từ bao giờ, chỉ biết cha ông truyền từ đời này qua đời khác, những thế hệ sau tiếp nối những thế hệ trước.

Công đoạn ép giấy
Ông Trương Văn Bồng năm nay ngoài 60 tuổi nhưng vẫn gắn bó với nghề làm giấy. "Phần lớn bà con chúng tôi đều là nông dân, canh tác nông nghiệp trên núi, do làng thiếu nước, ít ruộng, rất khó khăn trong việc trồng trọt nên cứ đến mùa bóc vỏ mạy sla thì chúng tôi sẽ tập trung làm giấy", ông Bồng nói.
Người Tày, Nùng ở Cao Bằng thường làm giấy bản từ vỏ mạy sla (cây dưỡng), cây này thường mọc tự nhiên trên các triền đồi, núi cao.
Vào tháng 2, 3, 6, 7, bà con thường đi bóc vỏ vì thời điểm này, cây dễ bóc vỏ nhất. Sau đó, bà con tước bỏ phần vỏ đen rồi đem ngâm trong nước vôi trong khoảng 12 giờ. Sau khi ngâm nước vôi, phần vỏ này được rửa qua nước rồi đun lên khoảng 3 giờ, sau đó ngâm nước sạch khoảng 2 ngày.Tiếp đó, thanh niên trẻ, khỏe sẽ dùng gậy đập cho thật nát rồi đem xuống bể khuấy đều, thu được một loại nước màu vàng nhạt, đặc sánh. Trong quá trình khuấy, đem trộn cùng bã giã từ cây dây trơn nhằm làm cho giấy khi vào khuôn không bị dính. Giấy vừa lấy ở khuôn ra được ép nước và rải lên 2 mặt lò nóng, khoảng gần 1 giờ sau, giấy sẽ khô. Cuối cùng thu được một sản phẩm giấy bản có màu vàng nhạt, có độ mỏng vừa phải và dai.
Cũng theo ông Bồng, mùa cao điểm bán giấy bản trong năm là từ giáp Tết qua tiết Thanh Minh. Giấy bản mang một giá trị hết sức tôn nghiêm trong các phong tục văn hóa, tín ngưỡng của đồng bào dân tộc Tày, Nùng ở Cao Bằng.


Giấy được phơi trên tường, đợi khô sẽ tách ra và xếp thành từng tệp.
Ngày nay, nhiều người đã chọn giấy bản để gói bọc các loại bánh, xôi, bỏng ngô, ... Ngoài đặc tính dai xốp, bền, không nhòe khi viết, vẽ, ít bị mối mọt hoặc giòn gẫy, ẩm nát, sản phẩm này cũng đảm bảo sự sạch sẽ bởi được làm hoàn toàn từ các thành phần tự nhiên, không dùng hóa chất hay thuốc tẩy rửa độc hại, ảnh hưởng tới sức khỏe con người và môi trường.
Một điều đáng mừng là đến nay, giấy bản do bà con dân tộc Tày, Nùng làm ra không chỉ phục vụ nhu cầu trong tỉnh Cao Bằng mà còn được một số địa phương khác sử dụng thông qua các thương lái làm trung gian. Bên cạnh đó, từ khi tỉnh Cao Bằng triển khai Dự án “Tăng cường sinh kế cho người dân tộc thiểu số thông qua du lịch cộng đồng tại tỉnh Cao Bằng” đã khiến nhiều du khách biết tới giấy bản và đến tham quan, trải nghiệm những cơ sở làm giấy bản.

Tại các phiên chợ, giấy bản là một trong những sản phẩm không thể thiếu.
Những sản phẩm của bà con giờ không chỉ bán ở chợ phiên vùng cao, mà còn theo chân du khách tới nhiều thành phố, thậm chí nhiều quốc gia trên thế giới. Điều này chẳng những tăng thêm thu nhập, cải thiện đời sống của nhân dân, mà còn tạo điều kiện cho bà con giao lưu, trao đổi với thế giới bên ngoài, để thấy rõ giá trị của nghề truyền thống cần được giữ gìn, phát triển.
Bài và ảnh Minh Phú
Tin liên quan
Tin mới hơn
Làng nghề xóm Bình Nguyên giữ hồn nghề chè, mở lối làng nghề xanh
19:07 | 15/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Hòa Mục nâng tầm làng nghề cơm lam, bánh gio, bánh củ chuối từ bếp lửa ven đường
19:07 | 15/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Gần 60 quốc gia sẽ góp mặt tại Festival làng nghề toàn cầu ở Hà Nội
11:17 | 15/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Thái Nguyên: Đồng Phúc đánh thức tiềm năng vùng chè Shan tuyết Bằng Phúc
07:00 | 15/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Làng nghề chè Shan tuyết Bản Mộc Vững bước từ những gốc chè cổ thụ
07:00 | 14/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Khai mạc Festival Bảo tồn và Phát triển làng nghề toàn cầu lần thứ nhất năm 2026
22:42 | 13/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Tin khác
Thành phố Bắc Ninh: Thành lập Hội đồng thẩm định, xét công nhận nghề truyền thống, làng nghề và nghệ nhân
12:36 | 12/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Tinh hoa mỹ nghệ Sơn Đồng – “Bóng vàng son”: Lan tỏa giá trị di sản, kết nối làng nghề với phố nghề
12:34 | 12/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Tinh hoa mỹ nghệ Sơn Đồng - “bóng vàng son”: Kết nối làng nghề với phố nghề, lan tỏa giá trị di sản trong đời sống đương đại
11:43 | 12/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Bình Liêu – Đánh thức tiềm năng làng nghề từ bản sắc văn hóa vùng biên
11:21 | 10/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
32 năm gắn bó với nghề nuôi ong lấy mật
19:13 | 07/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Làng trầu vị thủy trăm tuổi tìm hướng phát triển bền vững
19:05 | 07/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Hải Phòng: Mỹ Đồng nghề đúc truyền thống vươn ra thị trường quốc tế
19:00 | 07/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Giải bài toán ô nhiễm để làng nghề phát triển bền vững
18:56 | 07/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
“Tinh hoa hội tụ” -Tôn vinh bàn tay nghệ nhân và lan tỏa di sản nghề thủ công truyền thống tại phố cổ Hà Nội
16:32 | 04/11/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Sơn mài Hạ Thái: Giữ sắc sơn ta, nối dài nghệ thuật Việt
20:00 | 31/10/2026 Văn hóa - Xã hội
Âm hưởng Đọi Tam: Tiếng trống ngân vang qua những miền ký ức
20:00 | 31/10/2026 Văn hóa - Xã hội
Làng Từ Vân (Hà Nội): Giữ sắc cờ tổ quốc qua từng đường kim
14:00 | 31/10/2026 Văn hóa - Xã hội
Hà Nội tiếp sức làng nghề "chen chân" vào thị trường toàn cầu
07:00 | 30/10/2026 Làng nghề, nghệ nhân
VỀ MIỀN DI TÍCH, ĐÓN LỘC PHÙ SA CÙNG LỄ HỘI RƯƠI VĨNH THUẬN 2026
19:49 | 29/10/2026 Làng nghề, nghệ nhân
Từ ban thờ Tổ đến bàn tay người thợ: Chuyện nghề bạc Định Công
19:24 | 29/10/2026 Văn hóa - Xã hội
Du lịch OCOP: Đánh thức giá trị di sản, lan tỏa tinh hoa Hà Nội
20:27 OCOP
Làng nghề xóm Bình Nguyên giữ hồn nghề chè, mở lối làng nghề xanh
19:07 Làng nghề, nghệ nhân
Hòa Mục nâng tầm làng nghề cơm lam, bánh gio, bánh củ chuối từ bếp lửa ven đường
19:07 Làng nghề, nghệ nhân
Cao Bằng: Phát huy lợi thế cửa khẩu, thúc đẩy kinh tế xuyên biên giới
17:50 OCOP
Hà Nội đưa thương mại điện tử về xã, mở rộng đầu ra cho sản phẩm OCOP
16:36 OCOP



