Cánh đồng dưa chuột hữu cơ tại vùng Soi Bãi xã Hưng Nguyên Nam

Vùng Soi Bãi thuộc xã Long Xá (cũ), nay là xã Hưng Nguyên Nam, huyện Hưng Nguyên là một trong những khu vực như vậy. Màu mỡ là thế nhưng canh tác phụ thuộc hoàn toàn vào thiên nhiên, mùa mưa bị ngập, mùa khô thiếu nước khiến đất khô cứng, nứt nẻ. Nông dân chủ yếu sản xuất theo tập quán lâu năm, thu nhập bấp bênh và không ổn định.

Năm 2025, với định hướng phát triển nông nghiệp hữu cơ – giảm phát thải – ứng dụng công nghệ tưới thông minh, Trung tâm Khuyến nông Nghệ An phối hợp UBND huyện Hưng Nguyên và UBND xã Long Xá triển khai mô hình “Trồng dưa chuột theo hướng hữu cơ, ứng dụng hệ thống tưới tự động” trên diện tích 8 ha tại Soi Bãi. Người dân tham gia được hỗ trợ 50% chi phí giống, vật tư, phân bón và được tập huấn quy trình sản xuất hữu cơ theo tiêu chuẩn mới.

Để đảm bảo hiệu quả, toàn bộ diện tích được trồng dưa theo giàn, bón phân hữu cơ định kỳ, kết hợp chế phẩm Trichoderma và phủ bạt chống cỏ dại. Quá trình chăm sóc tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc sản xuất hữu cơ: không sử dụng phân hóa học liều cao, không phun thuốc bảo vệ thực vật hóa học, ưu tiên biện pháp thủ công và sinh học để phòng trừ sâu bệnh.

ậĐiểm nổi bt nhất của mô hình là hệ thống tưới tự động – công nghệ tưới nhỏ giọt hiện đại, cung cấp nước đúng nhu cầu sinh trưởng của cây và tiết kiệm 35–40% nước so với tưới truyền thống. Người dân không cần túc trực thường xuyên, vẫn bảo đảm độ ẩm phù hợp và có thể hòa phân hữu cơ lỏng vào đường tưới, giúp cây hấp thụ dinh dưỡng tốt hơn.

Nhờ công nghệ canh tác mới, chỉ sau 30–35 ngày gieo trồng, dưa chuột bắt đầu cho thu hoạch. Năng suất đạt trung bình 50 tấn/ha, cao hơn 20–25% so với sản xuất đại trà trên cùng loại đất. Sản phẩm đạt tiêu chuẩn hữu cơ, được thu mua tại ruộng với giá 8.000 đồng/kg – cao hơn 25–30% so với dưa chuột thông thường. Với 8 ha, sản lượng ước đạt 400 tấn, mang lại giá trị khoảng 3,2 tỷ đồng; lợi nhuận đạt 1,6 tỷ đồng, cao gấp nhiều lần so với trồng ngô hoặc đậu như trước đây.

Theo anh Lê Hải Châu, kỹ thuật viên phụ trách mô hình, dưa chuột rất nhạy với độ ẩm nên hệ thống tưới nhỏ giọt là giải pháp then chốt: “Nếu tưới thừa, cây dễ bị úng và thối rễ; nếu tưới thiếu, cây kém phát triển. Hệ thống tưới tự động kiểm soát chính xác lượng nước, tiết kiệm thời gian và công sức của nông dân”.

Mô hình dưa chuột hữu cơ tại Soi Bãi. Ảnh minh hoa.

Dưới góc nhìn kỹ thuật, cán bộ Trung tâm Khuyến nông tỉnh đánh giá mô hình đã giảm đáng kể phát thải khí nhà kính: hạn chế CH₄ và CO₂ nhờ sử dụng phân hữu cơ ủ bằng chế phẩm sinh học; giảm 40% lượng đạm hóa học, giúp hạn chế phát thải N₂O; lượng nước tưới trung bình chỉ còn 1.200–1.500 m³/ha/vụ, thấp hơn 40% so với phương pháp thủ công. Sau một vụ, độ tơi xốp và hàm lượng hữu cơ trong đất tăng rõ rệt.

Hiệu quả mô hình còn được thể hiện ở tác động xã hội: tạo việc làm thời vụ cho 25–30 lao động với thu nhập 250.000–300.000 đồng/ngày. Phụ nữ và người cao tuổi tại địa phương có thêm cơ hội việc làm. Nhiều hộ dân lần đầu tiên mạnh dạn thay đổi tập quán canh tác, tiếp cận mô hình nông nghiệp hữu cơ gắn với công nghệ mới.

Ông Nguyễn Văn Thành, Giám đốc HTX nông nghiệp Thành Vinh – đơn vị trực tiếp tham gia mô hình chia sẻ: “Trước đây canh tác phụ thuộc hoàn toàn vào nước trời, năng suất thấp. Nay với dưa chuột hữu cơ, doanh thu tăng gấp 3–4 lần mỗi ha mà đất vẫn màu mỡ, sạch. Đây là hướng đi phù hợp cho vùng bãi”.

Dù vậy, mô hình cũng còn thách thức, đặc biệt là rủi ro ngập lụt mùa mưa và chi phí đầu tư hệ thống tưới tự động lên tới 180–200 triệu đồng/ha. Theo ông Võ Văn Chiến, Phó Chủ tịch UBND xã Long Xá (cũ), để nhân rộng mô hình cần có cơ chế hỗ trợ đầu tư ban đầu, hỗ trợ chứng nhận hữu cơ và xây dựng chuỗi liên kết tiêu thụ ổn định.

Thành công của mô hình dưa chuột hữu cơ tại Soi Bãi cho thấy nông nghiệp hữu cơ kết hợp công nghệ tưới thông minh hoàn toàn khả thi ngay cả ở vùng đất khó. Đây là mô hình tiêu biểu trong sản xuất nông nghiệp giảm phát thải, phù hợp định hướng “Nông nghiệp xanh - Nông thôn bền vững” của Nghệ An, đồng thời mở ra triển vọng khai thác hiệu quả hàng chục nghìn ha đất bãi ven sông Lam trong thời gian tới.