Ông Tôn Gia Hóa, Phó Chủ tịch Hiệp hội làng nghề Việt Nam chia sẻ tại chương trình. Ảnh: Phạm Hùng

Sản phẩm làng nghề là nơi gửi gắm tâm hồn, tài năng

Không chỉ mang lại giá trị kinh tế, nhiều làng nghề còn lưu giữ những giá trị văn hóa truyền thống lâu đời. Chia sẻ về nội dung này tại Chương trình thời sự đặc biệt mang tên “Làng nghề Hà Nội - Kiến tạo động lực phát triển mới” do Cơ quan Báo và Phát thanh, truyền hình Hà Nội thực hiện, ông Tôn Gia Hóa, Phó Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam khẳng định, giá trị văn hóa thể hiện rõ nét nhất trong các sản phẩm làng nghề gắn với trí thông minh, bàn tay khéo léo và kỹ thuật tinh xảo của các nghệ nhân được lưu truyền từ hàng trăm năm.

Đó là những hoa văn, những họa tiết được lưu giữ từ nhiều đời trong những sản phẩm mỹ nghệ, những chi tiết quyết định giá trị của sản phẩm mang những nét tinh hoa của người thợ thủ công và sắc thái riêng của làng nghề truyền thống.

Mỗi sản phẩm làng nghề không chỉ là một sản phẩm hàng hóa thông thường, mà còn là nơi gửi gắm tâm hồn, tài năng, thể hiện khiếu thẩm mỹ, sự thông minh, sáng tạo, tinh thần lao động của nghệ nhân, đó là những sản phẩm văn hoá có tính nghệ thuật cao. Và nghệ nhân chính là người lưu giữ những tinh hoa văn hóa dân tộc đó, đồng thời, họ không ngừng sáng tạo để làng nghề có thêm nhiều sản phẩm mới vừa phát huy được truyền thống văn hóa dân tộc, vừa thể hiện sức sáng tạo trong điều kiện mới.

Cần nâng cao ý thức về môi trường

Bà Hà Thị Vinh, Chủ tịch Hiệp hội Thủ công mỹ nghệ và làng nghề Hà Nội chia sẻ tại chương trình. Ảnh Phạm Hùng

Cũng tại chương trình thời sự đặc biệt mang tên “Làng nghề Hà Nội - Kiến tạo động lực phát triển mới” này, ông Tôn Gia Hóa, Phó Chủ tịch Hiệp hội làng nghề Việt Nam cho rằng, đối với các làng nghề, tình trạng rất phổ biến là công nghệ và mô hình sản xuất manh mún, không có khu xử lý chất thải tập trung, nhiều nơi xả thẳng ra môi trường.

Cũng có làng nghề có khu vực xử lý chất thải nhưng mới chỉ ở cấp độ nhẹ. Trong khi đó, nhu cầu sản xuất, đơn hàng rất lớn nên tác động của chất thải, tiếng ồn... đến môi trường cũng gia tăng. Bên cạnh đó, ý thức của cơ sở sản xuất chưa tốt. Do đó, bên cạnh việc đầu tư hệ thống xử lý nước thải thì công tác tuyên truyền, nâng cao ý thức của cộng đồng, người lao động cũng quan trọng.

Ông Tôn Gia Hóa chia sẻ thêm, trong bối cảnh nền kinh tế mở và hội nhập sâu rộng, các làng nghề Việt Nam sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức, trước hết đến từ chính tập quán sản xuất và kinh doanh truyền thống.

Tuy nhiên, ông cũng cho rằng quá trình mở cửa và đổi mới kinh tế đã giúp các làng nghề từng bước chuyển mình. Nhiều mặt hàng thủ công của Việt Nam hiện nay không chỉ đáp ứng nhu cầu trong nước, mà còn tham gia cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Đơn cử như các sản phẩm gốm sứ, từng có thời điểm phải đối mặt với sự tràn ngập của hàng ngoại, nhưng nhờ cải tiến mẫu mã và nâng cao chất lượng, nhiều sản phẩm trong nước đã dần khẳng định vị thế, tạo được sức cạnh tranh đáng kể ngay tại thị trường nội địa.

Chính quyền địa phương cần quan tâm thúc đẩy phát triển làng nghề

Các khách mời tham gia toạ đàm

Tại chương trình thời sự đặc biệt mang tên “Làng nghề Hà Nội - Kiến tạo động lực phát triển mới”, bàn về vai trò của hệ thống chính quyền địa phương trong việc hỗ trợ và thúc đẩy làng nghề phát triển, bà Hà Thị Vinh cho rằng, đây là một vấn đề rất quan trọng, bởi các địa phương, đặc biệt là cấp xã - nơi gần dân và hiểu dân nhất - sẽ nắm rõ người làm nghề đang gặp những khó khăn gì, cần hỗ trợ điều gì.

Từ đó, chính quyền có thể đề xuất và ban hành những cơ chế, chính sách phù hợp, tạo điều kiện thuận lợi nhất để các nghề truyền thống phát triển bền vững, đặc biệt là tạo điều kiện để thế hệ trẻ gắn bó với nghề. Thực tế cho thấy, nhiều làng nghề đang phát triển rất tốt, như Bát Tràng với nghề gốm, Sơn Đồng với nghề tạc tượng, hay các làng nghề sơn mài Hạ Thái, Duyên Thái… Đây đều là những làng nghề có sức sống mạnh mẽ. Nhiều bạn trẻ có thu nhập 15–20 triệu đồng mỗi tháng ở nơi khác, vẫn lựa chọn quay về làng nghề để làm việc. Điều đó cho thấy thị trường của các sản phẩm làng nghề đang rất rộng mở và cơ hội phát triển là rất lớn.

Vì vậy, bà Hà Thị Vinh cho rằng, các địa phương cần nhận diện rõ xu hướng này để có những chính sách hỗ trợ phù hợp, tạo điều kiện thuận lợi cho người trẻ quay về làm nghề và phát triển nghề truyền thống.

Để xây dựng và phát triển các làng nghề bền vững, thành phố cũng như các cấp quản lý cần có những chính sách hỗ trợ thiết thực, giúp các địa phương phát huy lợi thế của làng nghề, từ đó tạo thêm việc làm, thúc đẩy thị trường phát triển sôi động và góp phần nâng cao đời sống của người dân”, bà Hà Thị Vinh nói.

Chung quan điểm, ông Tôn Gia Hóa cũng khẳng định, làng nghề chỉ đóng vai trò quan trọng trong thúc đẩy kinh tế xã hội, giữ gìn giá trị văn hoá khi được chính quyền địa phương quan tâm. Không một doanh nghiệp nào có thể đơn độc phát triển, mà cần dựa vào chính sách của Nhà nước.

Theo ông, bản chất của làng nghề Việt Nam là hình thành từ nhu cầu tận dụng thời gian nông nhàn. Việc duy trì, phát triển làng nghề rất quan trọng với sinh kế người dân địa phương. Thực tế cho thấy, thu nhập của nông dân có làm thêm nghề cao tối thiểu gấp 3 lần so với chỉ làm nông nghiệp.