Muối Tuyết Diêm lấp lánh nắng và tình

Làng nghề sản xuất muối Tuyết Diêm gắn liền cuộc sống của người dân ven biển

Người làm muối xứ Nẫu vẫn gọi nghề mình là "cõng mặt trời". Bởi suốt ngày dài, họ đi chân trần trên ruộng muối rang nóng, đôi vai gầy gánh từng gàu nước biển, từng gánh mặn. Nhưng giữa cái khắc nghiệt của đất trời, họ vẫn giữ được cho mình sự thắng thắn, mặn mà - như chính hạt muối Tuyết Diêm: trắng, sạch, không pha tạp - như lòng người quê biển.

Những hạt muối trắng tinh đã tạo ra cái tên rất đẹp của làng này, tên gọi “Tuyết Diêm” nghĩa là “muối trắng như tuyết”. Làng muối Tuyết Diêm nổi danh đã lâu, có tuổi đời lên đến 300 năm, cái tên Tuyết Diêm cũng ngầm khẳng định chất lượng của loại muối đặc sản cũng như tinh thần gìn giữ giá trị văn hóa trong từng hạt muối của vùng đất Phú Yên (cũ).

Theo lãnh đạo địa phương, nghề làm muối là nghề truyền thống gắn bó bao đời với bà con địa phương, song thực tế, việc sản xuất muối hiện nay gặp nhiều khó khăn. Do phương thức sản xuất chủ yếu vẫn mang tính thủ công và phụ thuộc vào điều kiện thời tiết nên hiệu quả kinh tế của nghề làm muối chưa thực sự cao. Hiện diêm dân đang áp dụng sản xuất muối phơi nước phân tán truyền thống và sản xuất muối áp dụng công nghệ phơi nước trên nền ô kết tinh trải bạt. Sản phẩm muối làm ra chủ yếu là muối thô, chưa có sản phẩm chế biến sâu từ muối nên mặc dù làng nghề Tuyết Diêm đã được công nhận là làng nghề truyền thống năm 2022 và nằm trong kế hoạch phát triển du lịch cộng đồng của tỉnh giai đoạn 2024-2025, nhưng chưa có dự án cụ thể nào tích hợp ứng dụng công nghệ, đa dạng sản phẩm, du lịch cộng đồng được triển khai tại địa phương.

Lãnh đạo Hội Nông dân tỉnh cho biết, diêm dân lâu nay làm muối phải lao động trực tiếp ngoài trời nắng gắt, đi chân trần trên mặt ruộng nóng rát, gánh nước biển, phơi, cào, vận chuyển muối bằng sức người mà chưa có công nghệ hỗ trợ trong sản xuất và chế biến. Bên cạnh đó, biến đổi khí hậu đang khiến điều kiện sản xuất ngày càng bất lợi. Việc kết tinh muối phụ thuộc vào thời tiết nên mưa bão, gió mùa hay độ ẩm cao đều làm giảm sản lượng và gây tổn thất trong mùa vụ. Nhiệt độ tăng bất thường cũng ảnh hưởng đến quá trình bốc hơi, từ đó làm suy giảm chất lượng muối…

Trước thực trạng đó, Hội Nông dân tỉnh đang đề xuất Dự án nâng cao giá trị và đa dạng hóa sản phẩm muối Tuyết Diêm với sự đồng hành của Quỹ Môi trường toàn cầu, Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP). Đó là lấy người dân làm trung tâm, phát huy vai trò tự quản, tự chủ, liên kết cộng đồng; kết hợp giữa bảo tồn văn hóa và đổi mới sáng tạo; gắn sản xuất với tiêu thụ, du lịch và chuỗi giá trị địa phương - OCOP - sinh kế xanh.

Trải qua bao nhiêu thăng trầm, khó khăn, nhưng những người làm muối Tuyết Diêm vẫn nhẫn nại bám nghề, giữ nghề. Với họ, làm muối không chỉ để mưu sinh, mà là giữ lại hồn quê, giữa lại một nếp xưa giữa cuộc sống ngày càng vội vã. Giữa dòng chảy thời đại, giữa những thành phố mọc lên nhanh như sóng, vẫn có những hạt muối lặng thầm khơi dậy ký ức - để ai đã từng đi xa, vẫn nhớ một Tuyết Diêm lấp lánh nắng và tình.

Phát triển làng nghề muối Tuyết Diêm gắn với du lịch

Muối Tuyết Diêm tại không gian trưng bày

Để làm ra những hạt muối trắng tinh, người dân phải tiến hành nhiều công đoạn công phu và tỉ mỉ. Khác với những vùng muối khác, ngoài sản phẩm muối hạt thô, người dân Tuyết Diêm còn tiếp tục chế biến để tạo ra những sản phẩm muối đa dạng, đáp ứng thị hiếu của người tiêu dùng.

Việc phát triển chuỗi sản phẩm từ muối mang thương hiệu Tuyết Diêm với sự sáng tạo không ngừng, sự đa dạng sản phẩm nhất là sản phẩm dùng trong ăn uống, thực phẩm như hũ muối kiến vàng Sông Hinh, muối lá é Sơn Hòa, muối tỏi ớt, những dòng muối tâm linh, muối sức khỏe, những chai nước mắm được ủ từ muối Tuyết Diêm – đậm vị truyền thống và cả những sản phẩm mới như cà phê muối... với nhiều giá trị mang lại lợi ích cho người tiêu dùng, thể hiện sự đa dạng của sản phẩm muối truyền thống lâu đời, độc đáo, nổi trội và đẳng cấp trong nghề làm muối thủ công vùng biển Trung Bộ Việt Nam.

Để phát triển đa dạng hơn nữa các sản phẩm từ muối Tuyết Diêm, cần tập trung vào chế biến sâu, tạo ra các sản phẩm giá trị gia tăng, đổi mới công nghệ, nâng cấp cơ sở hạ tầng đồng muối và mở rộng thị trường tiêu thụ, hướng tới xuất khẩu. Đồng thời, chú trọng gìn giữ và phát triển làng nghề muối Tuyết Diêm gắn với du lịch sinh thái cộng đồng theo hướng du lịch nông nghiệp xanh bền vững.

Phát triển thương hiệu muối Tuyết Diêm, mở rộng quy mô sản xuất, hướng đến việc kết hợp phát triển du lịch cộng đồng và trải nghiệm, giúp du khách có thể khám phá quy trình làm muối truyền thống. Muối Tuyết Diêm đã được lựa chọn là 1 trong 3 dự án về muối do Quỹ môi trường toàn cầu thuộc Chương trình phát triển của LHQ (GEF SGP - UNDP) hỗ trợ; đồng thời cũng là một trong 250 dự án tiêu biểu trên toàn quốc thuộc chương trình bảo tồn, thích ứng với biến đổi khí hậu, phát triển du lịch, cải thiện sinh kế cho người dân và quản lý rác thải.

Thời gian tới, chính quyền địa phương sẽ tiếp tục hỗ trợ xây dựng thương hiệu muối sạch Tuyết Diêm, kết nối với các doanh nghiệp thu mua, chế biến muối nhằm tạo chuỗi giá trị bền vững, đẩy mạnh quảng bá sản phẩm thông qua các hội chợ thương mại, mở các sự kiện giới thiệu nhiều dòng sản phẩm từ muối Tuyết Diêm. Đặc biệt, tái hiện chân thực không gian hầm muối truyền thống bằng lò gạch đất sét, tạo ấn tượng mạnh về sự kỳ công của nghề làm muối... Với sự đẩy mạnh các giải pháp xúc tiến thương mại sẽ đưa muối Tuyết Diêm trở thành mô hình điểm về du lịch sinh thái, du lịch nông thôn bền vững, vừa bảo tồn môi trường, vừa đầu tư nâng cấp hạ tầng như kênh dẫn nước, hệ thống xử lý vệ sinh môi trường, khu vực đón khách, tạo niềm tin cho du khách trong và ngoài nước đến trải nghiệm./.