Chúng tôi về thăm Làng nghề sản xuất muối Tuyết Diêm tại thôn Tuyết Diêm, cách trung tâm xã Xuân Bình khoảng 4 km dưới cái nắng nóng như đổ lửa của mùa hạ oi nồng. Giữa trưa nắng đến cháy da với nhiệt độ ngoài trời khoảng 38-40 độ C, nhưng các diêm dân vẫn ra đồng canh muối, miệt mài tát nước, đắp bờ chờ gom những hạt muối trắng tinh cùng vị mặn tinh khiết đúng như tên gọi “Tuyết Diêm” nghĩa là “muối trắng như tuyết” của bà con làng nghề.

Làng nghề sản xuất muối Tuyết Diêm, xã Xuân Bình, thị xã Sông Cầu

Ông Nguyễn Thanh Độ (65 tuổi) ở thôn Tuyết Diêm, xã Xuân Bình chia sẻ: Nghề làm muối vất vả lắm, làm 6 tháng nhưng thực chất thu nhập chỉ có 3 tháng, các tháng còn lại mưa không làm được. Cả thôn Tuyết Diêm đều làm muối, gia đình tôi có 3 đời làm nghề muối. Tuy thu nhập ít ỏi nhưng là nghề truyền thống của gia đình, của quê hương, nên bà con diêm dân đều gìn giữ, bảo tồn và phát huy giá trị truyền thống làng nghề cho thế hệ mai sau.

Thôn Tuyết Diêm có tổng diện tích tự nhiên 763,95ha, với 440 hộ dân và 1.317 nhân khẩu; người dân chủ yếu sinh sống bằng nghề làm muối và nuôi trồng thủy sản. Diện tích quy hoạch sản xuất muối hạt tại thôn Tuyết Diêm khoảng 134 ha, diện tích sản xuất thực tế hàng năm khoảng 120 ha, trong đó diện tích sản xuất muối sạch khoảng 15 ha.

Ngành nghề sản xuất muối tại thôn Tuyết Diêm được hình thành và duy trì tổ chức hoạt động sản xuất là HTX muối Tuyết Diêm, có 430 hộ gia đình với 850 thành viên tham gia, trong đó hộ thành viên tại thôn Tuyết Diêm có 325 hộ với 620 thành viên.

Thôn Tuyết Diêm có 325 hộ với 620 thành viên tham gia HTX muối Tuyết Diêm

Thực hiện phát triển sản xuất nông nghiệp gắn với chương trình xây dựng nông thôn mới nâng cao, trong năm 2022, UBND xã Xuân Bình lập hồ sơ đề nghị UBND tỉnh Phú Yên công nhận Làng nghề sản xuất muối Tuyết Diêm theo Quyết đinh số 1587, ngày 29/12/2022.

Trò chuyện với phóng viên Tạp chí Làng nghề Việt Nam, Chủ tịch UBND xã Xuân Bình Trương Ngọc Lâm chia sẻ: Để hỗ trợ cho các hoạt động liên kết sản xuất, kết nối thị trường tiêu thụ sản phẩm, hướng đến xây dựng thương hiệu OCOP, UBND xã phối hợp với Phòng Kinh tế thị xã Sông Cầu và đơn vị tư vấn hướng dẫn hồ sơ, quy trình để thực hiện xây dựng hệ thống quản trị và quản lý sản phẩm truy xuất nguồn gốc cho sản phẩm muối của HTX muối Tuyết Diêm.

Trong năm 2023, UBND xã Xuân Bình phối hợp với Phòng Kinh tế thị xã hướng dẫn, hỗ trợ cho chủ thể HTX muối Tuyết Diêm và hộ kinh doanh Trần Thị Về đăng ký sản phẩm tham gia chương trình OCOP. Hiện có 3 sản phẩm muối Tuyết Diêm được công nhận OCOP hạng 3 sao, gồm: muối hạt sạch của HTX muối Tuyết Diêm, muối hầm sạch và muối hạt sạch của hộ kinh doanh Trần Thị Về.

Dưới cái nắng nóng như đổ lửa, các diêm dân ra đồng tát nước, đắp bờ chờ gom những hạt muối trắng tinh

Phát triển làng nghề bền vững, ổn định, lâu dài

Theo báo cáo của UBND xã Xuân Bình, tình hình hoạt động sản xuất, kinh doanh năm 2023 của Làng nghề sản xuất muối Tuyết Diêm tương đối ổn định, sản lượng đạt 15.500/12.600 tấn đạt tỷ lệ 123,02%, trong đó sản lượng muối sạch đạt 6.000 tấn, đạt tỷ lệ 150% chỉ tiêu trong năm đề ra. Cùng đó, giá cả thị trường tiêu thụ tương đối ổn định, duy trì ở mức 1.600 đồng/kg muối thường và 2.000 đồng/kg muối sạch, góp phần nâng cao thu nhập và ổn định tinh thần sản xuất cho bà con diêm dân.

UBND xã Xuân Bình phối hợp với Trung tâm Khuyến nông tỉnh Phú Yên triển khai thực hiện dự án “Xây dựng mô hình sản xuất muối sạch theo chuỗi liên kết tiêu thụ sản phẩm” với 2 hộ dân tham gia, diện tích 1 ha, kinh phí hỗ trợ 223 triệu đồng. Từ nguồn kinh phí Chương trình MTQG giảm nghèo bền vững năm 2023-2024, UBND xã Xuân Bình đang triển khai thực hiện dự án hỗ trợ sản xuất muối sạch với 51 hộ dân tham gia, diện tích hỗ trợ 12,24 ha, kinh phí hỗ trợ 795 triệu đồng.

“Tuyết Diêm” nghĩa là “muối trắng như tuyết”

Chia sẻ về những định hướng phát triển Làng nghề sản xuất muối Tuyết Diêm trong thời gian tới, Chủ tịch UBND xã Xuân Bình Trương Ngọc Lâm cho biết: Phát triển làng nghề trên cơ sở bảo tồn và phát huy các truyền thống, tập quán của địa phương, có sự tham gia của cộng đồng gắn với quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn; Nâng cao năng lực cạnh tranh, đa dạng hoá sản phẩm và ứng dụng các công nghệ mới; kết hợp công nghệ truyền thống và công nghệ tiên tiến tạo ra sản phẩm mang tính thương mại cao.

Vận động diêm dân tiếp tục đầu tư phát triển sản xuất bền vững, ổn định, lâu dài, chú trọng đến việc nâng cao chất lượng sản phẩm (đầu tư muối sạch) để đáp ứng nhu cầu thị trường, đảm bảo tính ổn định trong tiêu thụ sản phẩm. Phát triển làng nghề gắn với giải quyết việc làm trên tinh thần “ly nông bất ly lương” tăng thu nhập, nâng cao đời sống góp phần vào phát triển kinh tế- xã hội tại địa phương gắn với chương trình xây dựng nông thôn mới nâng cao.

Xây dựng hoàn thiện cơ sở hạ tầng, tranh thử nguồn vốn hỗ trợ của cấp trên cùng với nguồn lực của địa phương đầu tư xây dựng, mở rộng, nâng cấp đường đê bao, đường giao thông nông thôn phục vụ vận chuyển sản phẩm. Thường xuyên tham gia các hoạt động xúc tiến thương mại hỗ trợ cho sản xuất, kinh doanh tìm kiếm thị trường, quảng bá hình ảnh sản phẩm gắn liền với thương hiệu của Làng nghề (nhãn hiệu tập thể “Muối Tuyết Diêm”), nâng cao chất lượng sản phẩm OCOP.