Từ gian khó đến khát vọng nâng tầm cây quế

Sinh ra trong gia đình nông dân nghèo tại thôn Nậm Pạu, xã Vĩnh Yên cũ, chị Lò Thị Liên sớm phải đối mặt với nhiều khó khăn. Mẹ mất khi chị đang học lớp 5, gia đình đông anh chị em khiến chị phải nghỉ học giữa chừng để phụ giúp cha, nhường cơ hội đến trường cho các em.

Trưởng thành, ngoài làm ruộng và trồng quế, chị Liên bắt đầu thu mua nông sản tại các thôn bản rồi mang ra chợ bán. Những chuyến hàng vất vả giúp chị tích lũy kinh nghiệm kinh doanh, đồng thời nhận ra tiềm năng phát triển của cây quế quê hương. Không dừng lại ở việc buôn bán nhỏ lẻ, chị chủ động học hỏi kiến thức kinh doanh, tiếp thị và bán hàng qua mạng xã hội, tìm hướng nâng cao giá trị nông sản địa phương.

Chị Lò Thị Liên giới thiệu các sản phẩm từ quế tại khu trưng bày của HTX.

Xã Nghĩa Đô hiện có khoảng 7.000 ha quế, là vùng nguyên liệu quan trọng của địa phương. Trước năm 2020, chị Liên chủ yếu thu mua cành, lá quế bán cho các cơ sở chế biến, sau đó nhập tinh dầu về kinh doanh. Nhận thấy việc bán nguyên liệu thô chưa khai thác hết giá trị cây quế, năm 2020, chị quyết định thành lập HTX Nông nghiệp và Dịch vụ Vĩnh Yên, hướng tới chủ động chế biến và xây dựng thương hiệu riêng. Chỉ một năm sau, hai sản phẩm Tinh dầu quế Bảo Yên và Tinh dầu sả Bảo Yên được công nhận OCOP 4 sao. Đây là bước ngoặt giúp HTX nâng cao uy tín, mở rộng thị trường và từng bước khẳng định giá trị nông sản bản địa.

Các sản phẩm từ quế của HTX Vĩnh Yên được giới thiệu tại gian hàng trưng bày.

Liên kết sản xuất, mở rộng thị trường tiêu thụ

Tại xưởng sản xuất, HTX đầu tư hệ thống chưng cất tinh dầu nhằm nâng cao hiệu quả chế biến. Theo chị Liên, mỗi mẻ sử dụng khoảng 1.800 kg cành, lá quế tươi, thu được khoảng 13 lít tinh dầu. Phần bã sau chưng cất được tận dụng làm nhiên liệu đốt lò hơi, góp phần tiết kiệm chi phí và giảm chất thải.

Đoàn công tác tham quan, tìm hiểu quy trình sản xuất tinh dầu tại HTX Vĩnh Yên.

Cùng với đầu tư công nghệ, HTX chú trọng xây dựng chuỗi liên kết từ vùng nguyên liệu đến chế biến và tiêu thụ. Hiện đơn vị có 21 ha quế của các thành viên, đồng thời ký hợp đồng liên kết bao tiêu với 265 hộ dân thuộc các dân tộc Tày, Mông, Dao. Việc tổ chức thu mua tại địa phương giúp người trồng quế có thêm kênh tiêu thụ ổn định. Mỗi năm, HTX thu mua khoảng 380–400 tấn vỏ quế khô, cung ứng khoảng 1,5 tấn tinh dầu quế ra thị trường. Doanh thu đạt khoảng 3,5 tỷ đồng/năm, lợi nhuận sau chi phí khoảng 600 triệu đồng.

Hoạt động sản xuất còn tạo việc làm thường xuyên cho hàng chục lao động địa phương, với thu nhập từ 4 đến hơn 10 triệu đồng/người/tháng, cùng nhiều việc làm thời vụ trong mùa thu hoạch. Thông qua các hội chợ và hoạt động xúc tiến thương mại, sản phẩm tinh dầu của HTX đã tiếp cận thị trường tại TP.HCM, Quảng Ninh, Hà Tĩnh và được doanh nghiệp thu mua phục vụ xuất khẩu.

HTX Vĩnh Yên tích cực quảng bá sản phẩm, mở rộng cơ hội kết nối và tiêu thụ.

Đáng chú ý, từ năm 2023, với sự hỗ trợ của Trung tâm Hợp tác và Xúc tiến lâm nghiệp quốc tế Nhật Bản (JIFPRO), HTX triển khai dự án hỗ trợ người dân chuyển đổi sang canh tác quế hữu cơ. Giai đoạn đầu hỗ trợ 19 hộ với diện tích 16,5 ha; giai đoạn tiếp theo dự kiến mở rộng thêm hơn 26,5 ha. Thời gian tới, chị Liên mong muốn tiếp tục đầu tư công nghệ chưng cất, tận dụng phụ phẩm sản xuất phân bón hữu cơ, từng bước hình thành mô hình kinh tế tuần hoàn.

Từ người phụ nữ từng phải nghỉ học để phụ giúp gia đình đến giám đốc HTX có sản phẩm OCOP 4 sao, hành trình của chị Lò Thị Liên cho thấy hiệu quả của việc kết hợp ý chí vươn lên, đổi mới sản xuất và liên kết cộng đồng. Những giọt tinh dầu từ cây quế bản địa không chỉ mang giá trị thương mại mà còn mở thêm cơ hội phát triển sinh kế bền vững cho người dân vùng cao.