Hà Nội: 26°C Hà Nội
Đà Nẵng: 28°C Đà Nẵng
TP Hồ Chí Minh: 25°C TP Hồ Chí Minh
Thừa Thiên Huế: 27°C Thừa Thiên Huế

Sứ giả cuối cùng của quan họ truyền thống

LNV - Không chỉ là nghệ nhân quan họ lớn tuổi nhất ở làng Diềm, cụ bà Ngô Thị Lịch (94 tuổi) còn là người cuối cùng lưu giữ tinh hoa quan họ cổ Bắc Ninh.
80 năm “chơi” quan họ

Sớm thấm nhuần tình yêu quan họ tha thiết của người làng Diềm (Nay là khu Viêm Xá, xã Hoà Long, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh), cô thôn nữ Ngô Thị Lịch năm 14 tuổi đã nằm lòng những câu hát của cha và anh, 18 tuổi bắt đầu xin vào “bọn” để học“chơi” quan họ đối đáp, đến tuổi 20 thì tiếng hát đã khiến người ta nhớ tên. Trong chiếu hát năm đó,có liền anh đem long si mê giọng hát Ngô Thị Lịch, nhưng rốt cuộc không thể dạm bước thành đôi bởi lời nguyền riêng của người quan họ.

Đến nay, ở tuổi 93, sức mòn chân run, không sinh hoạt văn nghệ được nữa, lời nói lúc nhớ lúc quên, hát một câu đã thở dốc, nhưng ánh mắt cụ Ngô Thị Lịch vẫn ngời ngời khi nhắc đến những làn điệu đã ngấm vào máu thịt:“Tôi chẳng bao giờ chán quan họ, tôi chẳng bao giờ nản quan họ. Tôi quý lắm, tôi yêu lắm, chỉ không hát được như trước thôi.”, cụ chia sẻ.

80 năm gắn bó với yếm lụa khăn tà, gia tài của cụ Lịch không chỉ là danh hiệu Nghệ nhân Nhân dân được nhà nước phong tặng năm 2019, mà còn là tiếng tăm vang khắp miền Kinh Bắc. Năm 2016, cụ vinh dự được cất lên làn điệu quan họ vang rền trên đài truyền hình quốc tế BBC.

Nghệ nhân Nhân dân Ngô Thị Lịch (ngồi thứ tư từ trái sang) cùng các liền anh liền chị làng Diềm. Ảnh do nhân vật cung cấp

Nghệ nhân Nguyễn Nam Phương, con trai của cụ Ngô Thị Lịch đầy tự hào khi nhắc đến mẹ: “Mỗi thế hệ quan họ được trời phú cho một vài người. Thế hệ của các cụ thì trời phú cho cụ Lịch và cụ Các những giọng hát phải nói là hiếm có.”

Quan họ mới đã nhuốm màu sân khấu

Đối với Nghệ nhân Nhân dân Ngô Thị Lịch, lối chơi quan họ mới đã phôi pha nhiều so với truyền thống:“Ai không thích thì bảo các cụ hát rề rà, hát lâu quá chẳng hết một câu, nhưng như vậy mới là quan họ. Bây giờ họ hát cứ vội vàng, nhanh quá, rền vang đấy nhưng không đúng.”

Chân dung Nghệ nhân Nhân dân Ngô Thị Lịch.


Quan họ xưa được lưu truyền theo lối truyền khẩu, ngày nay các câu hát được ghi chép bài bản qua sách vở, nhưng người hát lại đánh mất ít nhiều sự mộc mạc.Người xưa trong cảnh bần hàn, khi làm ruộng thì đợi đến hết vụ, khi làm mướn thì chờ đến hết ngày,chỉ để tổ chức kênh hát, hát khi hiếu hỉ, hát lúc gặp bạn. Đặc biệt, người xưa gọi là “chơi” quan họ thay vì “hát”quan họ. Tuy nhiên ngày nay, quan họ mới lại biến đổi thành một loại hình diễn xướng sân khấu.

Quan họ cổ hầu như không có nhạc cụ, thi thoảng chỉ đệm chút đàn nhị, đàn bầuc ho sinh động, còn nhịp phách gõ bằng tay hay bằng chính nhịp điệu đã có sẵn trong trái tim người hát, còn ngày nay có nghệ nhân hát trên sân khấu trong tiếng nhạc piano, organ rộn ràng.

Miệt mài trao truyền quan họ cổ

Với vốn liếng hơn 200 câu hát, cụ Ngô Thị Lịch đã trở thành thầy dạy của nhiều thế hệ liền anh, liền chị hậu bối trong làng xã. Học trò của cụ nhiều người là nghệ nhân ưu tú, trong đó hai người học trò mà cụ ưng ý nhất là Nghệ nhân ưu tú Nguyễn Thị Sang và Nghệ nhân Nhân dân Nguyễn Thị Thềm.

Tuy vậy, cậu học trò gần gũi với cụ hơn cả là anh Nguyễn Bá Nghĩa, người đã theo học cụ hơn mười năm nay. Không theo đuổi quan họ như một sự nghiệp mà đơn giản là một thú vui, anh Nghĩa sớm tiếp thu tình yêu văn nghệ rất đỗi vô tư của thầy mình. Tình yêu đó được anh cụ thể hoá bằng việc đem quan họ quê hương quảng bá trên nền tảng mạng xã hội. Anh đã thành lập và quản lý các kênh thông tin và truyền thông về Nghệ nhân Nhân dân Ngô Thị Lịch cũng như câu lạc bộ quan họ làng Diềm.

Nghệ nhân Nhân dân Ngô Thị Lịch hướng dẫn anh Nguyễn Bá Nghĩa hát quan họ cổ.


Khi các liền anh, liền chị đồng trang lứa đã lần lượt khuất núi, Nghệ nhân Nhân dân Ngô Thị Lịch chính là vị sứ giả cuối cùng có công bắc cầu nối khăn, gìn giữ và trao truyền tình yêu quan họ đến nhiều thế hệ của xứ Kinh Bắc.

Bài và ảnh: Thư Quỳnh

Tin liên quan

Tin mới hơn

Hà Nội chấm thi sản phẩm làng nghề và tôn vinh nghệ nhân tiêu biểu năm 2026

Hà Nội chấm thi sản phẩm làng nghề và tôn vinh nghệ nhân tiêu biểu năm 2026

LNV - Ngày 18/9, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội tổ chức Hội nghị chấm thi Hội thi sản phẩm làng nghề và tôn vinh nghệ nhân làng nghề thành phố Hà Nội năm 2026. Hội thi thu hút 183 nghệ nhân, thợ giỏi tham gia với 298 tác phẩm, bộ tác phẩm, qua đó góp phần tôn vinh những giá trị đặc sắc của nghề truyền thống và khuyến khích sáng tạo trong phát triển sản phẩm làng nghề Thủ đô.
Nâng giá trị chè Shan tuyết vùng cao từ liên kết và chuẩn hóa sản xuất

Nâng giá trị chè Shan tuyết vùng cao từ liên kết và chuẩn hóa sản xuất

LNV - Sự ra mắt Chi hội Chè Shan Tuyết vùng núi cao Việt Nam, trực thuộc Hiệp hội Chè Việt Nam, mở ra thêm một không gian kết nối giữa các vùng nguyên liệu, người sản xuất và doanh nghiệp trong chuỗi giá trị chè Shan tuyết. Từ những rừng chè cổ thụ gắn bó lâu đời với đời sống đồng bào vùng cao, Chi hội hướng tới xây dựng các tiêu chuẩn chung về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, phát triển thương hiệu và từng bước nâng cao giá trị chè Shan tuyết trên thị trường trong nước và quốc tế.
Từ những làng nghề Hà Nội đến thị trường Thái Lan: Mở cánh cửa mới cho hàng Việt

Từ những làng nghề Hà Nội đến thị trường Thái Lan: Mở cánh cửa mới cho hàng Việt

LNV - Không chỉ là câu chuyện đưa hàng Việt ra nước ngoài, “Tuần lễ hàng Việt Nam tại Thái Lan 2026” đang mở thêm một không gian để doanh nghiệp Hà Nội trực tiếp gặp gỡ nhà thu mua, tìm hiểu thị hiếu và thử sức với những yêu cầu của thị trường khu vực. Với những sản phẩm mang đậm bản sắc như gốm Bát Tràng, lụa Vạn Phúc, đồ gỗ – đồ thờ Sơn Đồng hay mây tre đan Phú Vinh, cơ hội xuất khẩu không chỉ nằm ở một đơn hàng, mà còn ở khả năng biến giá trị văn hóa của làng nghề thành giá trị thương mại bền vững.
Hướng tới Triển lãm Mỹ thuật ứng dụng toàn quốc lần thứ 6 chất lượng, giàu sức sáng tạo

Hướng tới Triển lãm Mỹ thuật ứng dụng toàn quốc lần thứ 6 chất lượng, giàu sức sáng tạo

LNV - Với 644 tác phẩm được gửi về từ khắp các tỉnh, thành phố, Cuộc thi và Triển lãm Mỹ thuật ứng dụng toàn quốc lần thứ 6 năm 2026 đang bước vào giai đoạn quan trọng. Trong số những tác phẩm tham dự, sự hiện diện của các nghệ nhân, sản phẩm từ các làng nghề truyền thống tiếp tục cho thấy mối quan hệ ngày càng gắn bó giữa nghề thủ công, sáng tạo nghệ thuật và mỹ thuật ứng dụng đương đại.
Làng nghề nước mắm Mỹ Thủy  Hành trình 500 năm giữ gìn truyền thống

Làng nghề nước mắm Mỹ Thủy Hành trình 500 năm giữ gìn truyền thống

LMV - Nghề làm nước mắm truyền thống tại Mỹ Thủy, tỉnh Quảng Trị đã tồn tại hơn 500 năm, mang lại nguồn thu nhập ổn định và phát triển thương hiệu ra thị trường quốc tế.
Đà Nẵng: Bình minh làng biển ở Tam Tiến

Đà Nẵng: Bình minh làng biển ở Tam Tiến

LNV - Cách xa phố thị sầm uất, làng chài Tam Tiến (thôn Hà Lộc, xã Tam Xuân, thành phố Đà Nẵng) đang có những chuyển biến trong cách nghĩ, cách làm kinh tế biển của người dân. Từ những bỡ ngỡ ban đầu, người dân nơi đây ngày càng tự tin phát triển du lịch, mở thêm sinh kế ngay trên bãi biển quê hương.

Tin khác

Nghệ nhân làm phỗng đất và món đồ chơi Trung thu truyền thống

Nghệ nhân làm phỗng đất và món đồ chơi Trung thu truyền thống

LNV - Đến tổ dân phố Đông Hồ - Thuận thành - Bắc Ninh, hỏi ông Phùng Đình Giáp thì bất cứ ai cũng đều biết, bởi lẽ đơn giản: ông là người cuối cùng ở xứ Kinh Bắc còn theo nghề nặn Phỗng đất – Món đồ chơi Trung Thu truyền thống xưa và nay.
Công nghệ số thổi hồn cho làng nghề Việt

Công nghệ số thổi hồn cho làng nghề Việt

LNV - Ứng dụng công nghệ giúp nâng cao chất lượng, quản lý và xây dựng niềm tin người tiêu dùng, đưa sản phẩm làng nghề ra thị trường quốc tế.
Khai mạc Festival Thăng Long - Hà Nội lần thứ II 2026:

Khai mạc Festival Thăng Long - Hà Nội lần thứ II 2026: 'Dòng chảy di sản - Heritage Flow'

LNV - Tối 11/9, tại không gian thiêng liêng của Hoàng thành Thăng Long - Di sản Văn hóa thế giới, TP. Hà Nội tổ chức khai mạc Chương trình Festival Thăng Long - Hà Nội lần thứ II năm 2026 với chủ đề "Dòng chảy di sản - Heritage Flow".
Bưởi Phúc Trạch Hà Tĩnh  Giữ nguồn gen quý, vươn tầm thương hiệu quốc tế

Bưởi Phúc Trạch Hà Tĩnh Giữ nguồn gen quý, vươn tầm thương hiệu quốc tế

LVN - Bưởi Phúc Trạch là một trong những đặc sản trái cây nổi tiếng gắn liền với vùng đất Hương Khê, tỉnh Hà Tĩnh
Người trẻ “lội ngược dòng” Giữ lửa di sản làng nghề Hưng Yên

Người trẻ “lội ngược dòng” Giữ lửa di sản làng nghề Hưng Yên

LNV - Cơn lốc công nghiệp hóa và đô thị hóa đang đặt vô số làng nghề cổ truyền trước bài toán sinh tồn gay gắt về thị trường, chi phí và sự suy giảm lực lượng lao động.
Bảo tồn di sản qua chính sách hỗ trợ nghệ nhân ở Lào Cai

Bảo tồn di sản qua chính sách hỗ trợ nghệ nhân ở Lào Cai

LNV - Lào Cai tiếp tục chính sách hỗ trợ nghệ nhân, xây dựng câu lạc bộ và nhóm thực hành để giữ gìn, phát huy giá trị di sản văn hóa trong cộng đồng.
Mùa khai giảng ở làng mắm Lục Độ, nơi người ta quen đợi bằng năm

Mùa khai giảng ở làng mắm Lục Độ, nơi người ta quen đợi bằng năm

LNV - Sáng mùng 5 tháng 9, khi tiếng trống khai trường vang lên trên đảo Cát Hải, thì ở sân chượp cách đó mấy trăm mét, những chiếc nắp thùng vẫn được mở ra đón nắng, đúng như bảy mươi năm nay vẫn thế. Hai nhịp thời gian ấy, một năm học và một mẻ mắm, hóa ra cùng đặt ra một câu hỏi: Chúng ta đang chuẩn bị điều gì và cho ai?
Người “đánh thức” nghề tơ tằm Phùng Xá

Người “đánh thức” nghề tơ tằm Phùng Xá

LNV - Từng có thời gian những bãi dâu thưa dần, tiếng máy dệt cũng không còn rộn ràng như trước, nghề ươm tơ, dệt lụa ở Phùng Xá đứng trước nguy cơ mai một. Giữa những đổi thay ấy, Nghệ nhân Ưu tú Phan Thị Thuận vẫn lựa chọn gắn bó với nghề. Không chỉ gìn giữ những kỹ thuật được trao truyền qua nhiều thế hệ, bà còn không ngừng tìm cách làm mới nghề truyền thống bằng những sáng tạo đặc biệt: để con tằm tự dệt nên những tấm tơ, đưa sợi tơ từ thân sen lên khung cửi và từng bước chuẩn hóa, nâng tầm sản phẩm. Hành trình ấy đã góp phần đưa sản phẩm chăn tơ tằm tự dệt của cơ sở bà Thuận trở thành sản phẩm OCOP 5 sao cấp quốc gia, khẳng định giá trị mới cho nghề tơ lụa Phùng Xá.
Xã Đại Xuyên (Hà Nội): Kỷ cương để vươn xa, sáng tạo để phát triển bền vững

Xã Đại Xuyên (Hà Nội): Kỷ cương để vươn xa, sáng tạo để phát triển bền vững

LNV - Sau hơn một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, xã Đại Xuyên (Hà Nội) đang từng bước tạo nên diện mạo mới, kinh tế duy trì đà tăng trưởng, nông nghiệp chuyển dịch theo hướng xanh, hiện đại; sản phẩm OCOP dần khẳng định thương hiệu.
Từ Tokyo mở rộng cánh cửa xuất khẩu cho sản phẩm làng nghề Hà Nội

Từ Tokyo mở rộng cánh cửa xuất khẩu cho sản phẩm làng nghề Hà Nội

LNV - Đoàn Hà Nội đang tham gia Tokyo International Gift Show 2026 tại Tokyo (Nhật Bản), mang theo những sản phẩm thủ công mỹ nghệ đặc trưng của Thủ đô, đồng thời chủ động tìm kiếm nhà nhập khẩu, nắm bắt thị hiếu thị trường và mở rộng quan hệ thương mại. Tham gia đoàn có đại diện lãnh đạo Sở Công Thương Hà Nội cùng các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất có tiềm năng xuất khẩu. Đưa tinh hoa làng nghề đến thị trường quốc tế
Giữ hồn làng nghề trong nhịp sống hiện đại

Giữ hồn làng nghề trong nhịp sống hiện đại

LNV - Trong dòng chảy lịch sử và văn hóa Việt Nam, các làng nghề truyền thống không chỉ là nơi sản xuất ra những sản phẩm thủ công tinh xảo, mà còn là không gian lưu giữ ký ức cộng đồng, tri thức dân gian và bản sắc văn hóa vùng miền. Mỗi làng nghề đều mang trong mình câu chuyện về con người, thiên nhiên và tinh thần sáng tạo, góp phần tạo nên sức sống bền bỉ cho văn hóa Việt. Liên quan tới chủ đề này, PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội đã có những chia sẻ sâu sắc với Tạp chí điện tử Làng nghề Việt Nam
Đèn lồng chim Uyên Ương Làng nghề Sinh Dược

Đèn lồng chim Uyên Ương Làng nghề Sinh Dược

LNV - Phát huy tiềm năng, lợi thế về tài nguyên bản địa, Hợp tác xã Sinh Dược (xã Gia Sinh cũ nay là phường Tây Hoa Lư) đã từng bước khẳng định hiệu quả của mô hình kinh tế tập thể gắn với bảo tồn văn hoá truyền thống. Không chỉ góp phần nâng cao giá trị sản phẩm nông nghiệp địa phương, hợp tác xã còn tạo việc làm, cải thiện thu nhập cho người dân, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững.
Làng nghề truyền thống Vĩnh Long Nét văn hoá sông nước Nam Bộ

Làng nghề truyền thống Vĩnh Long Nét văn hoá sông nước Nam Bộ

LNV - Vĩnh Long, vùng đất trù phú bên dòng sông Cửu Long, không chỉ nổi tiếng với miệt vườn trái cây sum suê mà còn hấp dẫn du khách bởi những làng nghề truyền thống độc đáo. Nơi đây nổi tiếng với nhiều làng nghề truyền thống lâu đời, vừa giữ gìn bản sắc văn hóa sông nước Nam Bộ
Vượt khỏi lũy tre làng: Nâng tầm nhận thức, kiến tạo thương hiệu cá nhân

Vượt khỏi lũy tre làng: Nâng tầm nhận thức, kiến tạo thương hiệu cá nhân

LNV - Làng nghề không chỉ là nơi lưu giữ kỹ nghệ truyền thống. Đó còn là một hệ sinh thái kinh tế – văn hóa, nơi mỗi nghệ nhân vừa là người giữ nghề, vừa là người tạo ra giá trị và ngày càng trở thành một chủ thể tích cực trên thị trường. Muốn đi xa hơn, những người thợ tài hoa hôm nay cần vượt qua giới hạn của “lũy tre làng”, mở rộng nhận thức, tham gia vào các diễn đàn chính sách, các hoạt động xúc tiến thương mại và từng bước kiến tạo thương hiệu cho chính mình.
Làng nghề mỹ nghệ Sơn Đồng  Hội tụ tinh hoa, vươn mình trong thời đại số

Làng nghề mỹ nghệ Sơn Đồng Hội tụ tinh hoa, vươn mình trong thời đại số

LNV - Nằm cách trung tâm Hà Nội hơn 10km, làng nghề mỹ nghệ Sơn Đồng (Hà Nội) không chỉ là nơi lưu giữ nét đẹp văn hóa lâu đời mà còn là điểm tựa sinh kế vững chắc cho hàng nghìn lao động địa phương. Trên hành trình phát triển, Hội làng nghề mỹ nghệ Sơn Đồng đã trở thành "hạt nhân" kết nối các nghệ nhân, xây dựng thương hiệu tập thể và tạo bệ phóng giúp sản phẩm truyền thống vươn mình mạnh mẽ trong kỷ nguyên số hóa.
Xem thêm
Mới nhất Đọc nhiều
Hà Nội thúc đẩy khuyến công qua Hội chợ Quốc tế Hanoi Giftshow 2026

Hà Nội thúc đẩy khuyến công qua Hội chợ Quốc tế Hanoi Giftshow 2026

Hội chợ quốc tế Quà tặng hàng thủ công mỹ nghệ Hà Nội 2026 (Hanoi Giftshow 2026) sẽ chính thức diễn ra tại Cung Triển lãm Kiến trúc, Quy hoạch xây dựng Quốc gia
Hà Nội chấm thi sản phẩm làng nghề và tôn vinh nghệ nhân tiêu biểu năm 2026

Hà Nội chấm thi sản phẩm làng nghề và tôn vinh nghệ nhân tiêu biểu năm 2026

LNV - Ngày 18/9, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội tổ chức Hội nghị chấm thi Hội thi sản phẩm làng nghề và tôn vinh nghệ nhân làng nghề thành phố Hà Nội năm 2026. Hội thi thu hút 183 nghệ nhân, thợ giỏi tham gia với 298 tác phẩm, bộ tác phẩm, qua đó góp
Dường như có một tiếng rao…

Dường như có một tiếng rao…

LNV- Quê xưa. Thu chạm ngõ nhưng hạ chưa vội rời đi, rừng chờ nắng dệt vàng trên những triền xanh miên mải. Cái nóng dịu vơi, ngập ngừng len qua kẽ lá rọi lên mái đầu khét lẹt mồ hôi. Lũ trẻ chăn bò chui vào đồi sắn, ngắt những cọng sắn hồng hào trơn bóng mà đan thành mấy cái tháp xinh xinh, thích thú nâng niu như thể trong tay là một tác phẩm nghệ thuật độc đáo được thiên nhiên dâng tặng.
Hà Nội có thêm 9 sản phẩm OCOP đạt 5 sao cấp quốc gia

Hà Nội có thêm 9 sản phẩm OCOP đạt 5 sao cấp quốc gia

Hà Nội có thêm 9 sản phẩm đạt chuẩn 5 sao góp phần mở rộng thị trường tiêu thụ, gia tăng giá trị cho sản phẩm nông nghiệp, làng nghề và đặc sản địa phương.
Nâng giá trị chè Shan tuyết vùng cao từ liên kết và chuẩn hóa sản xuất

Nâng giá trị chè Shan tuyết vùng cao từ liên kết và chuẩn hóa sản xuất

LNV - Sự ra mắt Chi hội Chè Shan Tuyết vùng núi cao Việt Nam, trực thuộc Hiệp hội Chè Việt Nam, mở ra thêm một không gian kết nối giữa các vùng nguyên liệu, người sản xuất và doanh nghiệp trong chuỗi giá trị chè Shan tuyết. Từ những rừng chè cổ thụ gắn bó
so-2526-tap-chi-lang-nghe-viet-nam-2026-63
so-2526-tap-chi-lang-nghe-viet-nam-2026-47
so-2526-tap-chi-lang-nghe-viet-nam-2026-2
so-2526-tap-chi-lang-nghe-viet-nam-2026-63
gex
xet-tuyen-dai-hoc
Giao diện di động