Hà Nội: 27°C Hà Nội
Đà Nẵng: 30°C Đà Nẵng
TP Hồ Chí Minh: 31°C TP Hồ Chí Minh
Thừa Thiên Huế: 31°C Thừa Thiên Huế

Sứ giả cuối cùng của quan họ truyền thống

LNV - Không chỉ là nghệ nhân quan họ lớn tuổi nhất ở làng Diềm, cụ bà Ngô Thị Lịch (94 tuổi) còn là người cuối cùng lưu giữ tinh hoa quan họ cổ Bắc Ninh.
80 năm “chơi” quan họ

Sớm thấm nhuần tình yêu quan họ tha thiết của người làng Diềm (Nay là khu Viêm Xá, xã Hoà Long, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh), cô thôn nữ Ngô Thị Lịch năm 14 tuổi đã nằm lòng những câu hát của cha và anh, 18 tuổi bắt đầu xin vào “bọn” để học“chơi” quan họ đối đáp, đến tuổi 20 thì tiếng hát đã khiến người ta nhớ tên. Trong chiếu hát năm đó,có liền anh đem long si mê giọng hát Ngô Thị Lịch, nhưng rốt cuộc không thể dạm bước thành đôi bởi lời nguyền riêng của người quan họ.

Đến nay, ở tuổi 93, sức mòn chân run, không sinh hoạt văn nghệ được nữa, lời nói lúc nhớ lúc quên, hát một câu đã thở dốc, nhưng ánh mắt cụ Ngô Thị Lịch vẫn ngời ngời khi nhắc đến những làn điệu đã ngấm vào máu thịt:“Tôi chẳng bao giờ chán quan họ, tôi chẳng bao giờ nản quan họ. Tôi quý lắm, tôi yêu lắm, chỉ không hát được như trước thôi.”, cụ chia sẻ.

80 năm gắn bó với yếm lụa khăn tà, gia tài của cụ Lịch không chỉ là danh hiệu Nghệ nhân Nhân dân được nhà nước phong tặng năm 2019, mà còn là tiếng tăm vang khắp miền Kinh Bắc. Năm 2016, cụ vinh dự được cất lên làn điệu quan họ vang rền trên đài truyền hình quốc tế BBC.

Nghệ nhân Nhân dân Ngô Thị Lịch (ngồi thứ tư từ trái sang) cùng các liền anh liền chị làng Diềm. Ảnh do nhân vật cung cấp

Nghệ nhân Nguyễn Nam Phương, con trai của cụ Ngô Thị Lịch đầy tự hào khi nhắc đến mẹ: “Mỗi thế hệ quan họ được trời phú cho một vài người. Thế hệ của các cụ thì trời phú cho cụ Lịch và cụ Các những giọng hát phải nói là hiếm có.”

Quan họ mới đã nhuốm màu sân khấu

Đối với Nghệ nhân Nhân dân Ngô Thị Lịch, lối chơi quan họ mới đã phôi pha nhiều so với truyền thống:“Ai không thích thì bảo các cụ hát rề rà, hát lâu quá chẳng hết một câu, nhưng như vậy mới là quan họ. Bây giờ họ hát cứ vội vàng, nhanh quá, rền vang đấy nhưng không đúng.”

Chân dung Nghệ nhân Nhân dân Ngô Thị Lịch.


Quan họ xưa được lưu truyền theo lối truyền khẩu, ngày nay các câu hát được ghi chép bài bản qua sách vở, nhưng người hát lại đánh mất ít nhiều sự mộc mạc.Người xưa trong cảnh bần hàn, khi làm ruộng thì đợi đến hết vụ, khi làm mướn thì chờ đến hết ngày,chỉ để tổ chức kênh hát, hát khi hiếu hỉ, hát lúc gặp bạn. Đặc biệt, người xưa gọi là “chơi” quan họ thay vì “hát”quan họ. Tuy nhiên ngày nay, quan họ mới lại biến đổi thành một loại hình diễn xướng sân khấu.

Quan họ cổ hầu như không có nhạc cụ, thi thoảng chỉ đệm chút đàn nhị, đàn bầuc ho sinh động, còn nhịp phách gõ bằng tay hay bằng chính nhịp điệu đã có sẵn trong trái tim người hát, còn ngày nay có nghệ nhân hát trên sân khấu trong tiếng nhạc piano, organ rộn ràng.

Miệt mài trao truyền quan họ cổ

Với vốn liếng hơn 200 câu hát, cụ Ngô Thị Lịch đã trở thành thầy dạy của nhiều thế hệ liền anh, liền chị hậu bối trong làng xã. Học trò của cụ nhiều người là nghệ nhân ưu tú, trong đó hai người học trò mà cụ ưng ý nhất là Nghệ nhân ưu tú Nguyễn Thị Sang và Nghệ nhân Nhân dân Nguyễn Thị Thềm.

Tuy vậy, cậu học trò gần gũi với cụ hơn cả là anh Nguyễn Bá Nghĩa, người đã theo học cụ hơn mười năm nay. Không theo đuổi quan họ như một sự nghiệp mà đơn giản là một thú vui, anh Nghĩa sớm tiếp thu tình yêu văn nghệ rất đỗi vô tư của thầy mình. Tình yêu đó được anh cụ thể hoá bằng việc đem quan họ quê hương quảng bá trên nền tảng mạng xã hội. Anh đã thành lập và quản lý các kênh thông tin và truyền thông về Nghệ nhân Nhân dân Ngô Thị Lịch cũng như câu lạc bộ quan họ làng Diềm.

Nghệ nhân Nhân dân Ngô Thị Lịch hướng dẫn anh Nguyễn Bá Nghĩa hát quan họ cổ.


Khi các liền anh, liền chị đồng trang lứa đã lần lượt khuất núi, Nghệ nhân Nhân dân Ngô Thị Lịch chính là vị sứ giả cuối cùng có công bắc cầu nối khăn, gìn giữ và trao truyền tình yêu quan họ đến nhiều thế hệ của xứ Kinh Bắc.

Bài và ảnh: Thư Quỳnh

Tin liên quan

Tin mới hơn

Cao khô Vạn Linh - Làng nghề truyền thống mở lối làm du lịch

Cao khô Vạn Linh - Làng nghề truyền thống mở lối làm du lịch

LNV - Từ một làng nghề truyền thống của đồng bào Nùng, Vạn Linh (Lạng Sơn) đang từng bước chuyển mình khi đưa sản xuất cao khô gắn với phát triển du lịch trải nghiệm. Hướng đi này không chỉ nâng cao giá trị sản phẩm mà còn mở ra mô hình phát triển mới, kết nối làng nghề với không gian Công viên địa chất toàn cầu UNESCO.
Ra mắt ban vận động CLB Doanh Nhân Họ Nguyễn Tp. Hồ Chí Minh

Ra mắt ban vận động CLB Doanh Nhân Họ Nguyễn Tp. Hồ Chí Minh

LNV - Sáng ngày 31/03/2026, trong không gian trang trọng tại Bảo tàng – Siêu thị Đá quý Thiên Vạn (TP.HCM), Ban vận động thành lập Câu lạc bộ (CLB) Doanh nhân họ Nguyễn TP. Hồ Chí Minh đã chính thức ra mắt.
Quốc tửu Bàu Đá: Từ làng nghề trăm tuổi đến sản phẩm OCOP trứ danh

Quốc tửu Bàu Đá: Từ làng nghề trăm tuổi đến sản phẩm OCOP trứ danh

LNV - Giữa núi rừng An Nhơn Tây, nghề nấu rượu Bàu Đá vẫn âm thầm lưu giữ bí quyết thủ công truyền đời. Không máy móc hiện đại, không sản xuất đại trà, từng giọt rượu đều được hun đúc từ nguồn nước tinh khiết, men lá gia truyền và ngọn lửa liu riu suốt nhiều giờ liền. Chính sự tỉ mỉ này đã tạo nên hương vị trứ danh, làm say lòng người suốt hơn 200 năm qua.
Lễ hội làng gốm Bát Tràng tiếp nối sứ mệnh gìn giữ văn hóa làng cổ

Lễ hội làng gốm Bát Tràng tiếp nối sứ mệnh gìn giữ văn hóa làng cổ

LNV - Sáng 31/3, tiếng trống khai mạc Lễ hội truyền thống làng gốm Bát Tràng chính thức vang lên, mở ra không gian mang đậm dấu ấn văn hóa di sản dân tộc

'Xanh hóa' làng nghề

LNV - Theo thời gian, làng nghề Thủ đô không chỉ đơn thuần là danh lam thắng cảnh và không gian văn hóa đặc sắc, mà đang dần trở thành một trong những mũi nhọn kinh tế, góp phần gia tăng sức hút cho Hà Nội.
Tơ sen nâng tầm sản phẩm làng nghề dệt lụa Phùng Xá

Tơ sen nâng tầm sản phẩm làng nghề dệt lụa Phùng Xá

LNV - Nằm kế bên dòng sông Đáy, làng nghề dệt lụa Phùng Xá (xã Hồng Sơn, Hà Nội) vẫn miệt mài giữ nhịp thoi đưa hàng trăm năm qua. Từ những sản phẩm dệt truyền thống, bằng sự sáng tạo và khéo léo, nghệ nhân Phan Thị Thuận đã làm mới sản phẩm truyền thống với lụa tơ sen

Tin khác

Phù Yên: Làng mộc chuyển mình nâng tầm giá trị kinh tế

Phù Yên: Làng mộc chuyển mình nâng tầm giá trị kinh tế

Làng mộc Phù Yên (xã Phú Nghĩa, TP. Hà Nội) đang từng bước đẩy mạnh cơ giới hóa, ứng dụng tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất, qua đó nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm. Đồng thời, các cơ sở sản xuất trong làng mở rộng thị trường tiêu thụ, đa dạng hóa mẫu mã, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng, hướng tới phát triển bền vững và khẳng định vị thế của làng nghề mộc truyền thống Phù Yên trong bối cảnh mới.
Hợp tác xã Sinh Dược: Khơi dậy giá trị dược liệu bản địa

Hợp tác xã Sinh Dược: Khơi dậy giá trị dược liệu bản địa

Phát huy tiềm năng, lợi thế về tài nguyên dược liệu bản địa, Hợp tác xã Sinh Dược (xã Gia Sinh cũ nay là phường Tây Hoa Lư) đã từng bước khẳng định hiệu quả của mô hình kinh tế tập thể gắn với bảo tồn tri thức y học truyền thống. Không chỉ góp phần nâng cao giá trị sản phẩm nông nghiệp địa phương, hợp tác xã còn tạo việc làm, cải thiện thu nhập cho người dân, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững.
Phát triển thương hiệu làng nghề:  Đòn bẩy cho kinh tế nông thôn

Phát triển thương hiệu làng nghề: Đòn bẩy cho kinh tế nông thôn

LNV - Thanh Hóa từ lâu được biết đến là vùng đất giàu truyền thống với hệ thống làng nghề đa dạng và lâu đời. Những làng nghề ấy không chỉ tạo ra các sản phẩm thủ công mang giá trị văn hóa đặc sắc mà còn góp phần quan trọng vào sinh kế của người dân nông thôn. Trong bối cảnh phát triển kinh tế hiện nay, việc xây dựng và phát triển “thương hiệu” làng nghề đang trở thành hướng đi quan trọng để bảo tồn giá trị truyền thống, mở ra cơ hội phát triển kinh tế nông thôn bền vững.
Hưng Yên phát huy vai trò của nghệ nhân trong bảo tồn di sản và lan tỏa giá trị văn hóa

Hưng Yên phát huy vai trò của nghệ nhân trong bảo tồn di sản và lan tỏa giá trị văn hóa

LNV - Với tâm huyết và trách nhiệm, đội ngũ nghệ nhân tại Hưng Yên đang đóng vai trò quan trọng trong việc gìn giữ, truyền dạy các loại hình di sản văn hóa phi vật thể, đồng thời góp phần phát triển du lịch cộng đồng, đưa giá trị văn hóa truyền thống lan tỏa trong đời sống hiện đại.
Khuyến nông chuyển mình theo mô hình chính quyền hai cấp

Khuyến nông chuyển mình theo mô hình chính quyền hai cấp

LNV - Thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, hệ thống khuyến nông đang từng bước đổi mới theo hướng bám sát cơ sở, hỗ trợ nông dân tiếp cận khoa học kỹ thuật và thị trường. Tuy nhiên, quá trình kiện toàn tổ chức và nâng cao năng lực đội ngũ vẫn còn nhiều khó khăn cần sớm tháo gỡ để phát huy hiệu quả.
Đánh thức nghề dệt Cao Lan giữa nhịp sống hiện đại

Đánh thức nghề dệt Cao Lan giữa nhịp sống hiện đại

LNV - Giữa nhịp sống hiện đại, nghề dệt truyền thống của đồng bào Cao Lan ở xã Lục Sơn (Bắc Ninh) vẫn được gìn giữ như một phần hồn cốt văn hóa. Từ những khung cửi mộc mạc, người dân nơi đây đang từng bước khôi phục, phát triển nghề xưa, đưa sản phẩm thủ công gắn với bản sắc dân tộc vươn ra thị trường.
Hát Xoan – Di sản văn hóa phi vật thể đặc sắc của đất Tổ Phú Thọ

Hát Xoan – Di sản văn hóa phi vật thể đặc sắc của đất Tổ Phú Thọ

LNV - Là loại hình dân ca nghi lễ gắn với tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương, hát Xoan Phú Thọ không chỉ mang giá trị nghệ thuật đặc sắc mà còn chứa đựng chiều sâu lịch sử, văn hóa của dân tộc. Trải qua nhiều thăng trầm, di sản này đang được bảo tồn, phát huy, trở thành điểm nhấn trong đời sống văn hóa và phát triển du lịch vùng đất Tổ.
Làng nghề xứ Thanh khẳng định vai trò trong phát triển nông thôn

Làng nghề xứ Thanh khẳng định vai trò trong phát triển nông thôn

LNV - Từ đúc đồng Trà Đông đến nghề mộc Đạt Tài, các làng nghề truyền thống xứ Thanh đang từng bước khẳng định vai trò trong phát triển kinh tế nông thôn, tạo việc làm, nâng cao thu nhập và mở rộng giá trị sản phẩm trên thị trường.
Nghệ nhân tiếp nối dòng tranh Đông Hồ giữa nhịp sống hiện đại

Nghệ nhân tiếp nối dòng tranh Đông Hồ giữa nhịp sống hiện đại

LNV - Sinh ra trong gia đình nhiều đời làm tranh Đông Hồ (Bắc Ninh), nghệ nhân Nguyễn Hữu Hoa không chỉ kế thừa kỹ thuật in tranh dân gian cổ truyền mà còn nỗ lực tìm hướng đi mới, đưa dòng tranh nổi tiếng của Bắc Ninh thích ứng với thị trường hiện đại.
Người “dệt hồn quê” bằng những mũi thêu tay

Người “dệt hồn quê” bằng những mũi thêu tay

LNV - Sinh ra trong một gia đình có truyền thống thêu tại vùng quê Đồng Tâm, huyện Mỹ Đức (nay là xã Phúc Sơn, TP Hà Nội), nghệ nhân Nguyễn Thị Hằng đã dành hơn hai thập kỷ bền bỉ gắn bó với nghề. Không chỉ gìn giữ kỹ thuật thêu tay truyền thống, chị còn tìm hướng đi mới để đưa nghề hòa vào nhịp sống hiện đại, mở rộng không gian sáng tạo và lan tỏa giá trị văn hóa.
Làng đệm bàng Phò Trạch: Nơi ký ức làng quê được đan dệt

Làng đệm bàng Phò Trạch: Nơi ký ức làng quê được đan dệt

LNV - Làng nghề đệm bàng Phò Trạch (phường Phong Dinh, TP Huế) từ lâu đã trở thành một phần ký ức văn hóa của người dân xứ Huế. Trải qua nhiều biến động của thị trường và sự thay đổi trong thói quen tiêu dùng, nghề truyền thống này vẫn được người dân nơi đây bền bỉ gìn giữ, từng bước thích nghi để tồn tại và phát triển.
Rối nước Nguyên Xá: Giữ hồn nghệ thuật dân gian trong dòng chảy hiện đại

Rối nước Nguyên Xá: Giữ hồn nghệ thuật dân gian trong dòng chảy hiện đại

LNV - Là một trong những phường rối cổ truyền tiêu biểu của vùng Đồng bằng Bắc Bộ, rối nước Nguyên Xá (Hưng Yên) không chỉ lưu giữ kho tàng tích trò độc đáo mà còn đang từng bước tìm hướng đi mới để bảo tồn và phát huy giá trị trong đời sống đương đại. Giữa những biến chuyển của xã hội, những nghệ nhân nơi đây vẫn lặng lẽ giữ nghề, truyền lửa và đưa nghệ thuật rối nước đến gần hơn với công chúng.
Làng sinh vật cảnh Gò Móc vươn mình thành “thủ phủ” cây cảnh

Làng sinh vật cảnh Gò Móc vươn mình thành “thủ phủ” cây cảnh

LNV - Từ những mảnh vườn nhỏ lẻ, Gò Móc (Thái Nguyên) đã từng bước phát triển thành làng nghề sinh vật cảnh quy mô với hàng chục hộ tham gia. Không chỉ mang lại giá trị kinh tế hàng tỷ đồng, nơi đây còn trở thành điểm hội tụ đam mê, khẳng định hướng đi bền vững trong phát triển kinh tế nông thôn gắn với giá trị nghệ thuật.
Giữ hồn giấy dó Phong Phú trong nhịp sống hiện đại

Giữ hồn giấy dó Phong Phú trong nhịp sống hiện đại

LNV - Giữa dòng chảy mạnh mẽ của công nghiệp hóa, làng nghề giấy dó Phong Phú (Nghệ An) vẫn âm thầm gìn giữ một nghề thủ công truyền thống mang đậm dấu ấn văn hóa Việt. Từ những tấm giấy mỏng nhẹ nhưng bền dai, người dân nơi đây không chỉ bảo tồn một nghề cổ mà còn từng bước tìm hướng đi mới để thích ứng với thị trường hiện đại.
Về Định Yên nghe nhịp khung dệt kể chuyện làng nghề

Về Định Yên nghe nhịp khung dệt kể chuyện làng nghề

LNV - Giữa miền sông nước Đồng Tháp, làng chiếu Định Yên vẫn đều đặn vang lên tiếng khung cửi qua bao thế hệ. Hơn hai thế kỷ trôi qua, những tấm chiếu lác không chỉ là sản phẩm mưu sinh mà còn là “nhịp thở” văn hóa, kết tinh từ sự cần cù và lòng yêu nghề của người dân nơi đây.
Xem thêm
Mới nhất Đọc nhiều
Hoàn thiện khung chính sách, tạo động lực cho doanh nghiệp đầu tư nông nghiệp

Hoàn thiện khung chính sách, tạo động lực cho doanh nghiệp đầu tư nông nghiệp

LNV - Vừa qua, Phó Thủ tướng Chính phủ Trần Hồng Hà yêu cầu các bộ, ngành rà soát, tích hợp các cơ chế, chính sách hiện hành để xây dựng nghị định mới về khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn theo hướng đồng bộ, khả thi và hỗ trợ có
Công viên địa chất Lạng Sơn: Từ danh hiệu di sản đến động lực phát triển nông thôn

Công viên địa chất Lạng Sơn: Từ danh hiệu di sản đến động lực phát triển nông thôn

LNV - Không chỉ dừng lại ở giá trị danh hiệu, Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Lạng Sơn đang được định vị như một trụ cột trong phát triển kinh tế - xã hội. Với cách tiếp cận mới gắn bảo tồn với khai thác hợp lý, địa phương từng bước biến di sản địa chấ
Cao khô Vạn Linh - Làng nghề truyền thống mở lối làm du lịch

Cao khô Vạn Linh - Làng nghề truyền thống mở lối làm du lịch

LNV - Từ một làng nghề truyền thống của đồng bào Nùng, Vạn Linh (Lạng Sơn) đang từng bước chuyển mình khi đưa sản xuất cao khô gắn với phát triển du lịch trải nghiệm. Hướng đi này không chỉ nâng cao giá trị sản phẩm mà còn mở ra mô hình phát triển mới, kế
Nghề biến rơm rạ thành nguồn thu nhập tốt

Nghề biến rơm rạ thành nguồn thu nhập tốt

LNV - Sau mỗi vụ thu hoạch lúa Đông Xuân, thay vì bị đốt bỏ gây lãng phí và ô nhiễm môi trường, rơm rạ đang trở thành nguồn nguyên liệu có giá trị kinh tế. Nghề thu mua, cuộn và kinh doanh rơm phát triển mạnh tại nhiều địa phương, giúp nông dân tăng thu n
Kết nối, quảng bá sản phẩm OCOP Gia Lai

Kết nối, quảng bá sản phẩm OCOP Gia Lai

Trong khuôn khổ Tuần lễ khai mạc Năm Du lịch Quốc gia – Gia Lai 2026, không gian trưng bày, giới thiệu và quảng bá các sản phẩm OCOP tại Quảng trường Nguyễn Tất Thành đã trở thành điểm nhấn nổi bật, thu hút đông đảo người dân và du khách tham gia.
Giao diện di động