Hình thành và phát triển xóm đan

Họ là những người con Hà Nam, theo bố mẹ di dân vào Lâm Hà – Lâm Đồng những năm sau giải phóng theo diện đi xây dựng vùng kinh tế mới. Vốn có nghề mây tre đan truyền thống từ quê, khi vào lập vùng kinh tế mới, họ tiếp tục phát triển nghề của cha ông để lại. Sau một thời gian, thấy bà con nuôi tằm dùng nhiều nong, né mà phải mua xa, họ bắt đầu chuyển sang nghề làm nong, né phục vụ cho làng nuôi tằm.

Trước đây khi nhu cầu mua của người dân cao, có khoảng hơn 20 hộ theo nghề. Khi ấy xóm nhộn nhịp người đến mua, có người từ tỉnh khác biết đến xóm cũng không ngại đường xa đến đặt làm số lượng lớn, 2 đến 3 nhà phải cùng nhau làm cho kịp thời gian giao cho khách. Đến nay, xóm đan lát đã tồn tại được gần 30 năm.

Cái nong, cái né… từ những đôi tay khéo léo

Các sản phẩm của xóm đan lát được làm từ lồ ô - một loại cây họ tre. Lồ ô được nhập từ Đắk Lắk, sau đó đem phơi khô và ngâm để tránh mối mọt.

Lồ ô sau khi nhập về được đem đi phơi tăng độ bền cho sản phẩm.

Do đòi hỏi sự tỉ mỉ, khéo néo nên tất cả các công đoạn của nghề đan nong, né vẫn phải làm bằng phương pháp thủ công thông qua đôi tay của người thợ. Để làm nên một sản phẩm, đối với người thợ đan lát đó là một nghệ thuật. Đặc biệt, đối với sản phẩm tre càng đòi hỏi nhiều công phu, tỉ mỉ, qua nhiều công đoạn của người thợ mới tạo nên được như: chẻ lồ ô, đan ruột, lên cạp,…. Đối với nghề đan, lên cạp là công đoạn cực nhất vì cần sức khỏe và phải chắc. Trung bình một ngày người thành thạo nghề có thể đan được 2 – 3 cái nong. Một bộ nong né người dân sử dụng được khoảng 3 – 4 năm.

Xóm đan không còn “thịnh vượng” như xưa

Những năm trở lại đây, để tiện lợi và hiệu quả hơn, người nuôi tằm chuyển qua dùng né gỗ thay cho né truyền thống làm bằng tre. Theo người nuôi tằm, việc dùng né gỗ giúp tiết kiệm thời gian thu hoạch kén và đem lại thu nhập cao hơn so với né tre.

“Dạo này người nuôi tằm ít sử dụng nong, né làm bằng tre lắm. Giờ người ta dùng né gỗ với sàn sắt hết rồi”, bà Nguyễn Thị Thìn (72 tuổi) chia sẻ và cho biết, chính vì nhu cầu mua ngày càng giảm, các hộ gia đình trong xóm đan này cũng bỏ nghề dần. Hiện nay chỉ còn lại hơn chục hộ bám nghề để gìn giữ nghề đan lát truyền thống của cha ông để lại.

Bà Nguyễn Thị Thìn, một người nhiều tuổi nghề trong xóm đan lát ở huyện Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng

Với đôi tay nhanh thoăn thoắt đang chẻ từng cây lồ ô, chị Nguyễn Thị Tấm (44 tuổi) cho biết bà con trong xóm vẫn sống chủ yếu với nghề nông. Nghề đan nong, né được bà con coi là nghề phụ, làm vào những ngày rảnh rỗi để giữ nghề và kiếm thêm thu nhập. Tuy nhiên, bây giờ xóm chỉ còn vài hộ tầm trung tuổi, còn lại hầu hết là các ông bà lớn tuổi bám nghề.

“Giờ lớp trẻ bỏ nghề, đi học, làm công nhân xí nghiệp hết rồi. Giờ bọn trẻ nó không thích ở nhà ngồi một chỗ làm mấy cái này đâu", chị Tấm tâm sự.

Chị Nguyễn Thị Tấm chẻ lồ ô để đan.

Ngoài những sản phẩm phục vụ bà con nuôi tằm, xóm đan còn tạo ra nhiều sản phẩm nhằm thu hút khách du lịch. Được biết xóm đan có địa thế thuận lợi, nằm ngay trên trục đường chính từ Đà Lạt xuống Nam Ban, do đó, nếu đi cung đường này du khách có thể ngắm nhìn những sản phẩm mỹ nghệ được người dân trưng bày trước sân.

Một số sản phẩm khác của xóm đan.

Những năm về trước, đây là một địa điểm thu hút khách du lịch trong và ngoài nước. Tưởng chừng như có thể góp phần phát triển du lịch địa phương, nhưng từ khi dịch Covid-19 bùng phát, du khách đến tham quan ngày càng thưa thớt, chỉ lác đác ít người tò mò dừng chân ghé tham quan.

Bài, ảnh: Phương Tâm