Kiên trì giữ nghề

Ngày nào cũng vậy, đúng 2h sáng, khi chuông báo thức vang lên, anh Trần Mạnh Tiến, người có trên 25 năm gắn bó với nghề làm xôi ở Phú Thượng lại trở dậy bắt đầu đồ xôi, cho dù lượng hàng tiêu thụ mỗi ngày kể từ khi dịch bệnh COVID-19 xuất hiện đã giảm hơn phân nửa.

Lúc này, thúng gạo nếp thơm trắng muốt cùng các nguyên liệu lạc, ngô, đỗ đen, gấc… đã được sơ chế sẵn sàng từ tối hôm trước được anh Tiến lần lượt cho vào chõ đồ các loại xôi theo công thức đã định. Khoảng nửa giờ sau, mùi thơm xôi mới ngào ngạt bay lên lan tỏa khắp con ngõ nhỏ, hòa cùng với mùi thơm từ hàng trăm gian bếp khác tạo nên thứ hương thơm ấm áp, nồng nàn rất đặc trưng của ngôi làng nhỏ nằm bên bờ Nam sông Hồng nổi tiếng với nghề truyền thống nấu xôi đã đi vào ca dao (Làng Gạ có gốc cây đề/ Có sông tắm mát, có nghề thổi xôi”…).

Người dân ở Phú Thượng duy trì thói quen làm nghề trong thời kỳ dịch bệnh

Khoảng 4 giờ sáng, vợ chồng anh Tiến nhanh chóng đeo khẩu trang, vật bất ly thân với họ từ đầu mùa dịch COVID-19 đến nay, mỗi người một xe đi vào trung tâm thành phố, đến phố Hàng Vôi nơi gia đình anh thuê một gian hàng nhỏ để vợ anh bán hàng. Nếu trước đây, mỗi người phải trở theo thúng xôi trên 15kg, thì nay chỉ mình anh Tiến chở vỏn vẹn thúng xôi tầm 10kg mà thôi. Hơn 5 giờ sáng, khách lác đác xuất hiện mua những gói xôi nhỏ mang đi. Đến tầm 9h, thúng xôi mới sắp hết, điều hiếm khi xảy ra trước khi dịch bệnh xuất hiện.

Anh Tiến chia sẻ, khi chưa có dịch bệnh COVID-19, mỗi buổi sáng nhà anh bán trên 30kg xôi các loại và thường bán hết trước 9 giờ sáng. Do bán nhiều loại xôi khác nhau (gấc, đỗ, lạc, xéo…), giá thành của thứ quà sáng dân dã này lại khá rẻ, chỉ từ 5 – 20 ngàn đồng/suất, nên thu hút đủ thành phần, độ tuổi mua hàng, có nhiều khách trung thành từ năm này qua năm khác. “Dịch bệnh xảy ra, nhiều người có tâm lý ngại ra ngoài ăn sáng. Thêm nữa, việc học sinh, sinh viên nghỉ học, nhiều cửa hàng phải đóng cửa, có công ty giãn việc hoặc cho nhân viên làm online… khiến lượng khách hàng ổn định bấy lâu giảm hẳn. Dù vậy, nhà tôi vẫn duy trì bán hàng vì đó là công việc mưu sinh, hơn nữa, vẫn còn người ăn thì mình còn phải nấu”, anh Tiến giãi bày.

Những loại xôi người dân Phú Thượng hay làm.

Cũng giống như anh Tiến, anh guyễn Văn Nam, một ghệ nhân trẻ của làng xôi Phú Thượng cũng bị giảm gần một nửa lượng xôi bán ra so với trước. Trước đây, mỗi sáng anh thường đồ khoảng 20kg xôi bán cố định tại cổng một trường học. Từ khi dịch bệnh xảy ra, nhiều thời điểm các con phải nghỉ học, như đợt dịch này, các con đã nghỉ gần 3 tháng, anh Nam mất đi nguồn khách hàng chính. “Thời gian đầu, tôi thử di chuyển đến vài địa điểm khác. Nhưng do không quen khách và lại không được tụ tập bán hàng rong nên tôi nản, nhiều hôm nghỉ bán hàng. Nhưng nghỉ thì lại nhớ nghề, nên tôi chọn cách chỉ nấu vài kg túc tắc bán ở chỗ quen thuộc vì vẫn còn lượng khách quen ở đó thích ăn xôi của tôi”, anh Nam trải lòng.

Chị Công Thị Hoa, chủ một cửa hàng xôi cạnh trường THPT Tây Hồ cũng buồn rầu cho biết, trước đây, cửa hàng mỗi ngày đều đặn bán trên 30kg xôi chủ yếu phục vụ các em học sinh, nhưng đã gần ba tháng các em nghỉ học nên lượng xôi bán ra giảm hẳn. “Là người nối nghiệp nấu xôi của dòng họ và gắn bó với nghề hàng chục năm nay, nên nếu phải nghỉ bán hàng tôi rất buồn. Thôi thì mỗi ngày thổi vài kg phục vụ bà con xung quanh để nhúc nhắc kiếm đồng ra đồng vào và phần chính là đỡ nhớ nghề”, chị Hoa chia sẻ.

Phải thay đổi địa điểm bán hàng, thậm chí nghỉ bán, lượng sản phẩm tiêu thụ giảm từ 60 - 70% khiến thu nhập giảm sút, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống... là thực tế đang diễn ra tại làng xôi Phú Thượng kể từ khi dịch bệnh COVID-19 xuất hiện. Đây là điều chưa từng xảy ra tại làng nghề có hàng trăm năm tuổi này như lời khẳng định của ông Hoàng Gia Lượng, Chủ tịch Hội Làng nghề truyền thống xôi Phú Thượng.

Nuôi dưỡng sức sống làng nghề

Phường Phú Thượng nằm tại bờ Nam sông Hồng là vùng đất hợp thành từ ba ngôi làng cổ: Làng Bạc (Thượng Thụy), làng Gạ (Phú Gia) và làng Xù (Phú Xá) đã từ lâu nức tiếng Hà thành với nghề thổi xôi, làm rượu nếp, bánh đa kê, trong đó, xôi là sản phẩm nổi bật hơn cả.

Kể từ năm 2016, Phú Thượng được TP. Hà Nội công nhận là làng nghề truyền thống và năm 2019 tiếp tục được Cục Sở hữu trí tuệ công nhận thương hiệu làng nghề, thì danh tiếng của làng càng được biết đến rộng rãi. Giờ đây, xôi Phú Thượng không chỉ có mặt ở các khu chợ, trong ngõ hẻm, cổng trường học, ven đường... mà còn trang trọng xuất hiện trong thực đơn của nhiều nhà hàng, khách sạn khắp Hà Nội, cũng như có mặt tại nhiều tỉnh, thành phố lân cận, thậm chí có mặt tại TP. HCM. Nhờ đó, sản lượng trung bình mỗi năm của làng tăng từ 15- 20%, giúp đời sống của người nấu xôi ngày một cải thiện, nghề xôi cũng được quý trọng hơn.

Dù lượng xôi bán ra giảm nhưng chị Công Thị Hoa vẫn bán hàng phục vụ khách quanh vùng

Ông Hoàng Gia Lượng tự hào cho biết thêm, Phú Thượng hiện có trên 600 hộ làm nghề nấu xôi với trên 1.000 người là hội viên Hội Làng nghề truyền thống xôi Phú Thượng. Thời gian vừa qua, xôi Phú Thượng đã có mặt tại hàng loạt các sự kiện nổi bật như các Lễ hội văn hoá ẩm thực Hà Nội tại phố đi bộ Trịnh Công Sơn, các Lễ hội đặc sản vùng miền... Đặc biệt, tại Hội nghị thượng đỉnh Mỹ - Triều diễn ra tại Hà Nội năm 2019, xôi Phú Thượng được chọn là một trong những món ngon Hà thành tiêu biểu phục vụ hơn 3.000 phóng viên, nhà báo trong nước và quốc tế, tên tuổi của thương hiệu nhờ đó ngày càng vang xa.

Tuy nhiên, cũng như hầu hết các làng nghề đang bị ảnh hưởng bởi dịch bệnh Covid-19, làng xôi Phú Thượng cũng gặp không ít khó khăn, thách thức khi sản lượng tiêu thụ giảm, dẫn đến thu nhập của người dân giảm theo. Song có một thực tế tại làng nghề này, từ lúc dịch bệnh bùng phát vào đầu năm 2020 đến nay, hầu hết người dân Phú thượng vẫn kiên trì bám nghề cho dù giảm lượng hàng tiêu thụ. Và tùy theo tình hình cụ thể của từng đợt dịch, mỗi sớm mai thức dậy, cả làng lại rộn ràng thức dậy đồ xôi, rồi bịt bùng khẩu trang, cùng nhau đưa xôi vào trong phố.

Ông Hoàng Gia Lượng chia sẻ, trong qúa trình phát triển lâu dài của mình, cùng với sự thăng trầm của lịch sử, làng xôi Phú Thượng cũng từng trải qua không ít giai đoạn khó khăn. Nhưng ở trong hoàn cảnh nào, người dân ở đây vẫn chịu thương chịu khó, cần mẫn vượt qua mọi trở ngại và tự tin tìm những cách đi phù hợp.

Theo bà Nguyễn Thùy Linh, Phó chủ tịch UBND phường Phú Thượng thì thời gian tới, sau khi dịch bênh được kiểm soát, phường sẽ đồng hành cùng người dân tiếp tục triển khai các nhiệm vụ nhằm xây dựng làng nghề trở thành ngành kinh tế mũi nhọn của địa phương. Cùng với đó, tăng cường công tác xúc tiến quảng bá sản phẩm và thu hút khách hàng nhiều hơn. Ngoài ra, sẽ thường xuyên kiểm soát chất lượng sản phẩm tại các hộ gia đình nhằm nâng cao chất lượng, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, đảm bảo vệ sinh môi trường… ; Quan tâm, động viên kịp thời những người làm nghề tại làng xôi Phú Thượng, để họ yên tâm giữ nghề.

“Từ thực tế đã chứng minh, tôi tin lần bị ảnh hưởng bởi dịch bệnh COVID-19 này cũng thế, dù có khó khăn thì người dân Phú Thượng vẫn giữ tình yêu với nghề, bởi tình yêu ấy đã được Tổ nghề nuôi dưỡng, truyền lại cho bao thế hệ người dân nơi đây một món ăn dân dã, gần gũi, nhưng chứa đựng trong đó tinh hoa ẩm thực Hà Thành”, bà Linh nhấn mạnh.

Bài, ảnh: Thanh Nga

#Bài tuyên truyền thực hiện Nghị quyết 84/NQ-CP ngày 29/5/2020 của Chính phủ#