Hà Nội: 28°C Hà Nội
Đà Nẵng: 28°C Đà Nẵng
TP Hồ Chí Minh: 30°C TP Hồ Chí Minh
Thừa Thiên Huế: 29°C Thừa Thiên Huế

Gốm Bát Tràng - Những giá trị còn mãi với thời gian

LNV - Bát Tràng là một làng nghề sản xuất đồ gốm được hình thành vào khoảng thế kỷ XIV - XV. Đây là một làng cổ nằm bên sông Hồng, phía Bắc Kinh đô Thăng Long xưa, nay thuộc xã Bát Tràng, huyện Gia Lâm, ngoại thành Hà Nội. Tên Bát Tràng đã đi vào lịch sử, ca dao, tục ngữ Việt Nam. Sản phẩm gốm Bát Tràng không chỉ trở nên quen thuộc đối với nhân dân trong nước mà còn được nhiều nước trên thế giới biết đến.

Từ thời Lê Sơ (thế kỷ XV) đến các triều đại sau này, với chính sách phát triển công thương nghiệp, kinh tế hàng hóa nhờ đó có điều kiện phát triển thuận lợi hơn. Sản phẩm gốm Bát Tràng phong phú và được lưu thông rộng rãi với nhiều kiểu dáng, màu men cũng như tính năng sử dụng từ làng xã đến cung đình, từ quà tặng biếu đến đồ cống phẩm ngoại giao... Hơn nữa, cùng với trung tâm sản xuất gốm ở Chu Đậu (Hải Dương) và Thăng Long (Hà Nội), gốm Bát Tràng đã từng tham gia xuất khẩu ra khu vực Đông Nam Á (Philippin, Thái Lan…), góp phần vào con đường tơ lụa trên biển phát triển phồn thịnh vào thế kỷ XV.


Đỉnh trang trí đắp nổi hình rồng và nghê, gốm men rạn, Triều Lê Trung Hưng, niên hiệu Vĩnh Hựu 2 (1736).

Hiện nay, Bảo tàng Lịch sử quốc gia là một trong số ít các bảo tàng Việt Nam còn lưu giữ được bộ sưu tập gốm cổ Bát Tràng quý hiếm, niên đại thế kỷ XIV - XIX với nhiều loại hình phong phú, gồm: đồ gia dụng (lọ, bình, đĩa, bát, ấm, chén, nậm rượu, âu, ang, thạp, chậu...); đồ thờ cúng (chân đèn, chân nén, lư hương, đỉnh, mâm gốm...); đồ trang trí (mô hình nhà, long đình, tượng ghê, tượng hổ, tượng voi, tượng rồng, tượng kim cương...) với các loại men chủ yếu như: men nâu, men lam, men trắng ngà, men xanh rêu, men rạn... trang trí hoa văn hoa lá, sóng nước, mây, rồng, phượng, con người.... Với sự có mặt khá phong phú về loại hình, đề tài trang trí và niên đại kéo dài liên tục, sưu tập gốm Bát Tràng được lưu giữ, trưng bày ở Bảo tàng Lịch sử quốc gia như là cuốn biên niên sử về gốm Bát Tràng.

Tuy nhiên, tùy từng thời kỳ mà kỹ thuật, phong cách trang trí, đề tài trang trí, màu men được thể hiện khác nhau. Thế kỷ XIV - XV, để tạo nên những tác phẩm gốm độc đáo thì những người nghệ nhân đã sử dụng chủ yếu kỹ thuật khắc chìm tô men nâu, theo kỹ thuật chế tạo gốm hoa nâu thời Lý - Trần, kết hợp với đắp nổi và vẽ lam. Đề tài trang trí còn giới hạn trong các đồ án hoa lá, tiếp nối gốm hoa nâu thời Trần. Thế kỷ XVI, cùng với việc xuất hiện những chân đèn, lư hương có kích thước lớn, kỹ thuật trang trí đắp nổi kết hợp với vẽ lam đạt trình độ tinh xảo. Đề tài trang trí phổ biến có các loại rồng, phượng xen kẽ mây cụm, ngựa có cánh, hoạt cảnh người, cánh sen đứng, hoa dây, lá đề, phong cảnh sơn thủy.... Những sản phẩm gốm trang trí vẽ lam vẫn được ưa chuộng, nhiều loại hoa văn hình học và hoa lá có nét gần gũi với đồ gốm hoa lam xuất khẩu sản xuất cùng thời ở Chu Đậu (Hải Dương). Thế kỷ XVII, kỹ thuật khắc, đắp nổi trên gốm Bát Tràng càng tinh tế, cầu kỳ. Đề tài trang trí tiếp nối thế kỷ XVI, đồng thời xuất hiện các đề tài trang trí mới khác: bộ tứ linh, hổ phù, ghê, hạc.... Những đề tài đắp nổi, để mộc điển hình khác như bông cúc hình ô van, bông hoa 8 cánh, bông cúc tròn, cánh hoa hình lá đề, cánh sen hình vuông, các chữ “Vạn” “Thọ”.... Việc sử dụng men lam ít dần thay vào đó là sự xuất hiện dòng gốm men rạn với sự kết hợp trang trí nổi đề tài rồng, tứ linh, hoa lá, cúc - trúc - mai.... Thế kỷ XVI - XVIII, còn xuất hiện dòng gốm nhiều màu men, nổi trội là men xanh rêu, với đề tài trang trí độc đáo: hoa sen, chim, ghê, hình người.... Thế kỷ XVIII, trang trí đắp nổi gần như chiếm chủ đạo thay thế hẳn trang trí vẽ lam trên gốm Bát Tràng. Các kỹ thuật đắp nổi, dán ghép đã thích ứng với việc sử dụng men đơn sắc (men trắng xám và men rạn). Đề tài trang trí ngoài bộ tứ linh, rồng, ghê còn thấy thể hiện các loài cây tượng trưng cho 4 mùa. Ngoài đề tài sen, trúc, chim và hoa lá còn thấy xuất hiện các loại văn bát quái, lá lật.... Hoa văn đường diềm phát triển mạnh các nền gấm chữ Vạn, cánh sen nhọn, hồi văn, sóng nước.... Thế kỷ XIX, gốm hoa lam Bát Tràng được phục hồi và phát triển với phong cách kết hợp sử dụng nhiều loại men vào trang trí. Bên cạnh các đề tài trang trí trước đó, còn thấy xuất hiện các đề tài ảnh hưởng nghệ thuật hoặc các điển tích Trung Quốc như “Ngư ông đắc lợi”, “Tô Vũ chăn dê”, “Bát tiên quá hải”, phong thủy, thi họa ...

Đặc biệt, trong sưu tập gốm Bát Tràng, nhiều đồ gốm có khắc hay viết minh văn chữ Hán rất quý hiếm, cung cấp nhiều thông tin về gần 30 tác giả làm gốm là người Bát Tràng thời Lê - Mạc. Đó là ông sinh đồ đỗ tam trường đến ông xã trưởng. Đó là cả gia đình ông Đỗ Phủ với vợ và con trai, con gái, con dâu. Họ và tên những người đặt hàng gốm từ Phò mã, Công chúa đến các tầng lớp bình dân, trải dài trên nhiều tỉnh thành vùng đồng bằng Bắc Bộ. Nhiều hiện vật có ghi niên hiệu của Vua, rất có thể đó là sản phẩm “lò quan” ở Bát Tràng hay hàng đặt của cung đình dưới các vương triều Lê, Mạc, Tây Sơn, Nguyễn.


Tượng Hổ, gốm men rạn, Triều Lê Trung Hưng, niên hiệu Cảnh Hưng (1740-1786)

Qua sưu tập gốm Bát Tràng lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia cho thấy, những sản phẩm gốm Bát Tràng với vẻ đẹp hài hòa độc đáo về hình dáng, màu men và nét vẽ không chỉ chiếm lĩnh thị trường nội địa mà đã xuất khẩu sang nhiều nước trong khu vực, các nước vùng Trung Đông, một số nước châu Âu, được lưu giữ, trưng bày tại nhiều bảo tàng các nước.

Kế thừa truyền thống đó, gốm Bát Tràng ngày càng được phát triển phong phú và đa dạng. Ngoài mặt hàng truyền thống, gốm Bát Tràng còn sản xuất được nhiều sản phẩm mới và các sản phẩm xuất khẩu theo đơn đặt hàng của nước ngoài. Đặc biệt, phương thức kết hợp lao động sản xuất với phát triển du lịch để bảo tồn, phát huy giá trị truyền thống. Những sản phẩm gốm được kết hợp giữa truyền thống (qua những đề tài hoa lá, chim thú, con người...) và hiện đại (với nhiều kiểu dáng, màu men, kỹ thuật chế tác...) phù hợp thị hiếu người tiêu dùng. Những nghệ nhân gốm vẫn luôn có ý thức bảo tồn nét truyền thống bằng việc khôi phục lại những loại hình gốm có giá trị đương thời như: một số nghệ nhân đã bước đầu thành công trong việc tạo ra sản phẩm gốm hoa nâu (thời Trần), lam rạn (thời Nguyễn)... đồng thời có những sáng tạo đặc biệt là sáng tạo kiểu dáng, màu men (nghệ nhân Trần Độ đã tạo ra được nhiều màu men quý). Qua đó không chỉ cho thấy sự năng động, sáng tạo không ngừng của những người thợ gốm tài hoa mà còn góp phần trong việc bảo tồn làng nghề thủ công truyền thống, tinh hoa văn hóa dân tộc.

Phạm Thị Huyền - TGDS

Tin liên quan

Tin mới hơn

Hành trình của chiếc chiếu hoa

Hành trình của chiếc chiếu hoa

LNV - Bình Định là miền đất thượng võ, giàu truyền thống văn hóa và cũng là địa phương có nhiều làng nghề với những sản phẩm thủ công nức tiếng gần xa. Nổi bật nhất là những chiếc chiếu cói Hoài Nhơn óng mượt, dẻo dai, màu sắc tươi thắm. Cầm chiếc chiếu trên tay mới hiểu vì sao sản phẩm này được ưa chuộng rộng rãi, chinh phục khách hàng trong nước và cả khách hàng quốc tế.
Người lưu giữ nghề làm bún Cổ Đô

Người lưu giữ nghề làm bún Cổ Đô

LNV - Có lịch sử gần 40 năm phát triển nhưng nghề làm bún truyền thống ở Cổ Đô (xã Cổ Đô, huyện Ba Vì, Hà Nội) không còn nhiều người làm như trước, anh Trần Hải là một trong số ít những người còn giữ được hương vị bún xưa.
Bình Định: Làng nghề trồng hoa Gia An Nam nỗ lực để công nhận làng nghề

Bình Định: Làng nghề trồng hoa Gia An Nam nỗ lực để công nhận làng nghề

LNV - Làng nghề trồng hoa Gia An Nam, xã Hoài Châu Bắc hình thành, gắn với đời sống người dân địa phương từ năm 2003. UBND thị xã Hoài Nhơn đã lập hồ sơ trình UBND tỉnh Bình Định, Hội đồng xét công nhận nghề truyền thống, làng nghề, làng nghề truyền thống trên địa bàn tỉnh xem xét, quyết định công nhận làng nghề.
Bình Định: Trang phục truyền thống đồng bào Hrê, Ba Na hòa quyện với thiên nhiên

Bình Định: Trang phục truyền thống đồng bào Hrê, Ba Na hòa quyện với thiên nhiên

LNV - Trang phục truyền thống của người Hrê, Ba Na là sự kết tinh văn hoá trong môi trường tự nhiên, xã hội riêng biệt, mang nét đẹp của sự hồn nhiên, thanh khiết như đất, như nước, như núi rừng.
Tiêu chuẩn xét tặng danh hiệu “Nghệ nhân nhân dân”, “Nghệ nhân ưu tú” nghề thủ công mỹ nghệ

Tiêu chuẩn xét tặng danh hiệu “Nghệ nhân nhân dân”, “Nghệ nhân ưu tú” nghề thủ công mỹ nghệ

LNV - Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 43/2024/NĐ-CP ngày 19/4/2024 quy định chi tiết về xét tặng danh hiệu “Nghệ nhân nhân dân”, “Nghệ nhân ưu tú” trong lĩnh vực nghề thủ công mỹ nghệ.
Nghệ nhân thổi hồn vào mảnh ván gỗ những con tàu đã bị lãng quên trở thành tác phẩm nghệ thuật độc bản

Nghệ nhân thổi hồn vào mảnh ván gỗ những con tàu đã bị lãng quên trở thành tác phẩm nghệ thuật độc bản

LNV - Nhiều chiếc thuyền cá sau khi khai thác xong đưa vào bờ, bị vùi lấp dưới bùn cát trên dọc tuyến bờ biển từ nam ra bắc từ vài chục đến gần trăm năm tưởng đã bị lãng quên, nhưng qua bàn tay của nghệ nhân Hà Quốc Hưng (50 tuổi) và nghệ nhân Trần Văn Hoá (59 tuổi) ở Hải phòng đã trở thành những tác phẩm nghệ thuật độc đáo.

Tin khác

Mộc mạc nghề làm nồi đất ở làng Trù Sơn

Mộc mạc nghề làm nồi đất ở làng Trù Sơn

LNV - Không sở hữu nghệ thuật tinh xảo, sản phẩm cầu kỳ, có màu sắc rực rỡ nhưng nghề gốm ở làng Trù Sơn (huyện Đô Lương, Nghệ An) vẫn phát triển qua hàng trăm năm, mang trong mình nét đẹp mộc mạc và giản dị của miền quê nơi đây.
Tôn vinh giá trị văn hoá trong các làng nghề truyền thống

Tôn vinh giá trị văn hoá trong các làng nghề truyền thống

LNV - Tỉnh Ninh Bình hiện có hàng trăm làng nghề, trong đó có gần 60 làng nghề được công nhận danh hiệu cấp tỉnh. Tại đây, sản phẩm của các làng nghề được xem là một trong những nguồn tài nguyên vô cùng quý giá, không chỉ phát triển các sản phẩm du lịch độc đáo, mang đậm nét văn hóa đặc trưng, đồng thời còn là nguồn sinh kế cho người dân địa phương
Nghề cói Kim Sơn trở thành di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Nghề cói Kim Sơn trở thành di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

LNV – Mới đây, nghề thủ công truyền thống nghề cói Kim Sơn (huyện Kim Sơn, tỉnh Ninh Bình) đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia tại Quyết định số 1150/QĐ-BVHTTDL.
Bình Định: Bảo tồn và phát triển làng nghề chiếu cói Hoài Nhơn

Bình Định: Bảo tồn và phát triển làng nghề chiếu cói Hoài Nhơn

LNV - Làng nghề truyền thống dệt chiếu cói Chương Hòa, xã Hoài Châu Bắc và Làng nghề dệt chiếu cói Công Thạnh, phường Tam Quan Bắc, thị xã Hoài Nhơn đang thực hiện công tác bảo tồn và phát triển hai làng nghề này.
Lụa Vạn Phúc - Giữ lửa qua từng thế hệ

Lụa Vạn Phúc - Giữ lửa qua từng thế hệ

LNV - Là một trong những làng nghề truyền thống nổi tiếng ở Hà Nội, làng lụa Vạn Phúc có lịch sử lâu đời, tồn tại hơn 1.000 năm. Trải qua nhiều thế hệ, lụa Vạn Phúc vẫn giữ được nét đẹp truyền thống và đang đi đầu trong ngành dệt Việt Nam.
Nghề đan lát của người Tày ở Cao Bằng

Nghề đan lát của người Tày ở Cao Bằng

LNV - Lâu nay, nghề đan lát của đồng bào Tày vẫn được bà con gìn giữ. Những sản phẩm từ nghề thủ công này không chỉ phục vụ cho cuộc sống, sinh hoạt hàng ngày, mà còn là nét đẹp văn hóa. Từ những cây tre, cây giang trên rừng, qua đôi bàn tay khéo léo đã trở thành những vật dụng đẹp mắt với những hoa văn tinh xảo.
Ghé thăm làng nghề chằm nón lá Đức Hòa

Ghé thăm làng nghề chằm nón lá Đức Hòa

LNV - Nghề chằm nón lá xuất hiện từ lâu đời và gắn liền với đời sống văn hóa của Nhân dân xã An Ninh Tây (Đức Hòa, Long An). Đây cũng là nghề truyền thống tạo việc làm cho người dân những lúc nông nhàn dỗi.
Làng nghề truyền thống bún tươi Vân Cù

Làng nghề truyền thống bún tươi Vân Cù

LNV - Xứ Huế từ lâu được biết đến với danh xưng "Thiên đường ẩm thực" với hàng ngàn món ăn đa dạng, phong phú. Trong đó, các món về bún được người dân nơi đây rất yêu thích. Tại Huế, bún cũng là một loại đặc sản, nổi danh nhất là bún của làng nghề truyền thống Vân Cù.
Tinh hoa nghề truyền thống ở Cao Bằng

Tinh hoa nghề truyền thống ở Cao Bằng

LNV - Mỗi ngôi làng, mỗi dân tộc, dù là người Nùng hay người Tày, người Mông hay người Dao… đều lưu giữ những nghề truyền thống được truyền lại từ ngàn xưa như nghề làm bún ngũ sắc, làm hương, làm đường phên, giấy bản, ngói âm dương hay nghề rèn dao, dệt thổ cẩm…
Khám phá nghề đan thúng chai ở Phú Mỹ

Khám phá nghề đan thúng chai ở Phú Mỹ

LNV - Nghề đan thúng chai Phú Mỹ được hình thành hàng thế kỷ qua ở thôn Phú Mỹ (xã An Dân, huyện Tuy An, tỉnh Phú Yên) từ nghiệp đi biển của người dân nơi đây. Đây là nghề không chỉ tạo công ăn việc làm mà còn gắn bó, tạo nên một nếp sống của người dân Phú Mỹ.
Nguyễn Duy Cường – người “thổi hồn” vào gỗ

Nguyễn Duy Cường – người “thổi hồn” vào gỗ

LNV - Với dáng người khỏe mạnh, nhanh nhẹn và tháo vát – đúng phong thái của một người thợ thủ công làng nghề. Anh Nguyễn Duy Cường được sinh ra và lớn lên tại làng nghề điêu khắc gỗ Dư Dụ (xã Thanh Thùy – Thanh Oai – Hà Nội). Niềm đam mê nghệ thuật điêu khắc gỗ gần như ăn vào “máu thịt”. Anh là một người có tay nghề giỏi trong làng, anh gắn bó với nghề gần 30 năm nay. Anh đã lặng lẽ biến những khúc gỗ vô tri vô giác thành những tác phẩm nghệ thuật sống động có giá trị nghệ thuật cao.
Mặn mòi vị muối Bạc Liêu

Mặn mòi vị muối Bạc Liêu

LNV - Hàng năm, khi con nước nổi cuối cùng rút xuống để lại lớp phù sa màu mỡ đôi bờ, từ tháng 12 đến tháng 4 năm sau, mùa khô chạm khẽ những cơn nắng đầu tiên vào miền Tây. Lúc này, Bạc Liêu đẹp nhất khi từng cánh đồng muối trở nên nhộn nhịp, diêm dân tất bật vào vụ thu hoạch.
Cao Bằng: Nghệ nhân giữ gìn nghề dệt thổ cẩm truyền thống

Cao Bằng: Nghệ nhân giữ gìn nghề dệt thổ cẩm truyền thống

LNV - Với 48 năm trong nghề, bà Nông Thị Thược ở xóm Luống Nọi, xã Ngọc Đào (Hà Quảng, Cao Bằng) là người dệt thổ cẩm dân tộc Tày đầu tiên ở Cao Bằng được phong tặng Nghệ nhân làng nghề truyền thống.
Bình Định: Nghề chằm nón ngựa Phú Gia di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia

Bình Định: Nghề chằm nón ngựa Phú Gia di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia

LNV - Nón ngựa Phú Gia là hàng thủ công mỹ nghệ độc đáo, ẩn chứa nét văn hóa Bình Định. Từ chiếc nón ngựa, ta có thể cảm nhận được một giai đoạn lịch sử tái hiện với nhiều nét văn hóa truyền thống trong đời sống xã hội Việt Nam xưa.
Nghề đan lát tre nứa thành sản phẩm thủ công mỹ nghệ tinh xảo

Nghề đan lát tre nứa thành sản phẩm thủ công mỹ nghệ tinh xảo

LNV - Dưới đôi bàn tay khéo léo, kỳ công và sáng tạo của các nghệ nhân ở làng nghề đan lát Đỗ Xuyên tre nứa đã trở thành những tác phẩm thủ công mỹ nghệ vô cùng độc đáo, đặc sắc gắn liền với miền quê Đất Tổ.
Xem thêm
qc-vinamilk-100-thanh-trung
Mới nhất Đọc nhiều
Hội chợ triển lãm công nghiệp nông thôn tiêu biểu khu vực phía Bắc- Hà Nội năm 2024

Hội chợ triển lãm công nghiệp nông thôn tiêu biểu khu vực phía Bắc- Hà Nội năm 2024

LNV - Tối 16/5, Sở Công thương Hà Nội phối hợp Cục Công thương địa phương (Bộ Công thương) đã khai mạc Hội chợ triển lãm hàng công nghiệp nông thôn tiêu biểu khu vực phía bắc - Hà Nội tại Cung Triển lãm Kiến trúc, Quy hoạch Xây dựng Quốc gia (số 1 Đỗ Đức
Khai mạc Lễ hội sen Đồng Tháp lần thứ 2 năm 2024

Khai mạc Lễ hội sen Đồng Tháp lần thứ 2 năm 2024

LNV - Tối 16-5, UBND tỉnh Đồng Tháp khai mạc Lễ hội sen lần thứ 2-2024 với chương trình văn nghệ đặc sắc, đông đảo du khách đến tham quan chụp ảnh và mua sắm hàng trăm sản phẩm OCOP.
Kỳ họp thứ 7 của Quốc hội sẽ xem xét 39 nội dung

Kỳ họp thứ 7 của Quốc hội sẽ xem xét 39 nội dung

LNV - Dự kiến tại Kỳ họp thứ 7, Quốc hội sẽ xem xét 39 nội dung, trong đó, có 24 nội dung thuộc công tác lập pháp; 15 nội dung về kinh tế - xã hội, ngân sách nhà nước, giám sát và các vấn đề quan trọng khác.
Thanh Hóa: Sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu khẳng định chất lượng, giá trị thương hiệu

Thanh Hóa: Sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu khẳng định chất lượng, giá trị thương hiệu

LNV - Mới đây, tỉnh Thanh Hóa đã có quyết định công nhận 10 sản phẩm CNNT tiêu biểu năm 2023. Các sản phẩm CNNT tiêu biểu này đều là các sản phẩm có thế mạnh, mang nét đặc trưng của địa phương, đạt chất lượng tốt; Có giá trị sử dụng cao, có tiềm năng để phát triển sản xuất, mở rộng thị trường, đáp ứng thị hiếu người tiêu dùng trong và ngoài nước.
Vĩnh Long: Kinh phí khuyến công địa phương năm 2024 gần 5 tỷ đồng

Vĩnh Long: Kinh phí khuyến công địa phương năm 2024 gần 5 tỷ đồng

LNV - UBND tỉnh Vĩnh Long vừa phê duyệt gần 5 tỷ đồng kinh phí khuyến công địa phương năm 2024,giao cho Sở Công Thương phối hợp với các đơn vị liên quan triển khai, thực hiện.
qc-vinamilk-dinh-duong-vang
vf
ban-qlda-dau-tu-xay-dung-huyen-quan-son
the-92-coffee
cong-ty-tnhh-xay-dung-va-thuong-mai-duy-thang
cong-ty-tnhh-xay-dung-manh-truong-son
cong-ty-co-phan-tan-phong
dang-uy-ubnd-mttq-huyen-yen-thanh-nghe-an
cong-ty-tnhh-mtv-tan-anh
chao-mung-70-nam-chien-thang-dbp-49-nam-ngay-giai-phong-mien-nam-138-nam-ngay-qtld
Giao diện di động