Sau quá trình sắp xếp, sáp nhập đơn vị hành chính, tỉnh Phú Thọ bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều cơ hội và thách thức đan xen. Trong bức tranh chung đó, khu vực làng nghề tiếp tục khẳng định vai trò quan trọng, vừa là trụ cột kinh tế nông thôn, vừa là nơi lưu giữ bản sắc văn hóa đặc trưng của từng vùng, từng cộng đồng.

Theo thống kê, toàn tỉnh hiện có hơn 110 làng nghề đã được công nhận, phân bố ở nhiều địa phương với các lĩnh vực đa dạng như chế biến nông sản, thủ công mỹ nghệ, sản xuất vật liệu xây dựng, chế biến gỗ, dệt may… Mỗi làng nghề mang một sắc thái riêng, gắn liền với điều kiện tự nhiên, tập quán sản xuất và lịch sử hình thành lâu đời.

Điểm nổi bật là tổng doanh thu từ các làng nghề đạt hàng nghìn tỷ đồng mỗi năm, đóng góp đáng kể vào tăng trưởng kinh tế của tỉnh. Không chỉ tạo ra giá trị sản xuất lớn, hệ thống làng nghề còn giải quyết việc làm cho hàng chục nghìn lao động tại chỗ, giúp giảm áp lực di cư lao động, ổn định đời sống người dân nông thôn.

Trong bối cảnh sau sáp nhập, việc mở rộng địa giới hành chính đã tạo điều kiện thuận lợi để các làng nghề phát triển theo hướng liên kết vùng. Không gian sản xuất được mở rộng, nguồn nguyên liệu phong phú hơn, đồng thời tạo cơ hội để các cơ sở sản xuất hợp tác, chia sẻ kinh nghiệm và nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường.

Nhiều địa phương đã chủ động quy hoạch lại vùng sản xuất làng nghề theo hướng tập trung, gắn với bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Các cụm công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp được hình thành, giúp di dời các cơ sở sản xuất ra khỏi khu dân cư, vừa nâng cao hiệu quả sản xuất, vừa giảm thiểu ô nhiễm.

Song song với đó, việc ứng dụng khoa học – công nghệ và chuyển đổi số trong sản xuất cũng từng bước được đẩy mạnh. Một số làng nghề đã đầu tư máy móc hiện đại, cải tiến quy trình sản xuất, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Việc đưa sản phẩm lên các sàn thương mại điện tử, mạng xã hội cũng giúp mở rộng thị trường tiêu thụ, tiếp cận khách hàng trên phạm vi rộng hơn.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, các làng nghề Phú Thọ vẫn đối mặt với không ít khó khăn. Quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ, manh mún; năng lực quản trị của nhiều cơ sở còn hạn chế; việc xây dựng thương hiệu và bảo hộ nhãn hiệu chưa được chú trọng đúng mức. Ngoài ra, vấn đề ô nhiễm môi trường tại một số làng nghề vẫn là thách thức lớn, cần có giải pháp đồng bộ.

Một trong những “điểm nghẽn” đáng chú ý là nguồn nhân lực. Lao động trẻ ngày càng ít gắn bó với nghề truyền thống do thu nhập chưa ổn định và môi trường làm việc còn nhiều hạn chế. Nếu không có chính sách phù hợp để thu hút, đào tạo và giữ chân lao động, nguy cơ mai một nghề truyền thống là điều có thể xảy ra.

Trước thực tế đó, tỉnh Phú Thọ đã và đang triển khai nhiều giải pháp nhằm phát triển làng nghề theo hướng bền vững. Trong đó, trọng tâm là hỗ trợ các cơ sở sản xuất tiếp cận vốn, ứng dụng công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm và xây dựng thương hiệu. Đồng thời, đẩy mạnh xúc tiến thương mại, kết nối cung – cầu, mở rộng thị trường tiêu thụ.

Đặc biệt, việc gắn phát triển làng nghề với chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) được xem là hướng đi hiệu quả. Nhiều sản phẩm làng nghề đã được chuẩn hóa, nâng hạng sao OCOP, qua đó nâng cao giá trị và sức cạnh tranh trên thị trường. Đây cũng là cơ sở để các sản phẩm từng bước tham gia vào chuỗi giá trị, hướng tới xuất khẩu.

Bên cạnh phát triển kinh tế, yếu tố bảo tồn văn hóa cũng được chú trọng. Nhiều địa phương đã kết hợp làng nghề với phát triển du lịch trải nghiệm, tạo thêm nguồn thu và quảng bá hình ảnh địa phương. Du khách không chỉ tham quan, mua sắm sản phẩm mà còn được trực tiếp trải nghiệm quy trình sản xuất, tìm hiểu về lịch sử và văn hóa làng nghề.

Có thể thấy, sau sáp nhập, hệ thống làng nghề của Phú Thọ đang đứng trước cơ hội lớn để tái cấu trúc và phát triển theo hướng hiện đại, bền vững hơn. Việc tận dụng tốt các lợi thế về không gian, nguồn lực và chính sách sẽ giúp các làng nghề không chỉ duy trì mà còn bứt phá, trở thành động lực quan trọng trong phát triển kinh tế nông thôn.

Trong chặng đường phía trước, để làng nghề thực sự phát huy vai trò, cần sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, các ngành và chính người dân – chủ thể của quá trình sản xuất. Khi kinh tế và văn hóa được kết nối hài hòa, làng nghề Phú Thọ không chỉ là nơi làm ra sản phẩm, mà còn là không gian lưu giữ ký ức, bản sắc và sức sống của vùng đất Tổ.