Xã Đồng Phúc xác định chè Shan tuyết là cây trồng chủ lực trong phát triển kinh tế nông nghiệp địa phương

Đánh thức "di sản xanh" trên sườn núi cao

Bằng Phúc nổi tiếng với những vùng chè Shan tuyết cổ thụ vươn mình trên sườn núi cao, trở thành cây trồng chủ lực gắn bó với đời sống sản xuất của nhiều thế hệ người dân địa phương.

Trong định hướng phát triển kinh tế nông nghiệp, xã Đồng Phúc xác định chè Shan tuyết là cây trồng quan trọng, đồng thời là nguồn lực để xây dựng thương hiệu địa phương, phát triển sản phẩm OCOP và khai thác du lịch sinh thái, cộng đồng. Đây cũng là hướng triển khai Nghị quyết số 11-NQ/TU ngày 3/2/2025 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên về phát triển ngành chè giai đoạn 2025 - 2030.

Vùng chè xã Đồng Phúc tập trung chủ yếu tại ba thôn Bằng Phúc 1, Bằng Phúc 2 và Bằng Phúc 3. Tổng diện tích chè hiện có khoảng 309,2 ha, trong đó 270,6 ha đang cho thu hoạch. Điều kiện sinh thái phù hợp với giống chè Shan tuyết, đặc biệt là những diện tích chè lâu năm, chè cổ thụ vừa có giá trị về chất lượng nguyên liệu, vừa tạo nên nét riêng trong cảnh quan và văn hóa sản xuất của địa phương.

Theo khảo sát năm 2024 của Viện Khoa học kỹ thuật Nông lâm nghiệp miền núi phía Bắc được UBND xã dẫn lại, trên địa bàn có 740 cây chè Shan tuyết cổ thụ; chiều cao trung bình 5,3 m, đường kính gốc trung bình 19,2 cm và tuổi trung bình khoảng 97 năm. Nhiều cây đã vượt mốc 100 năm tuổi. Qua khảo sát thực địa, địa phương còn ghi nhận thêm năm cây chè có kích thước lớn, chu vi thân từ 150 đến 200 cm, sinh trưởng tự Những con số ấy cho thấy tài nguyên quý của vùng chè Bằng Phúc không chỉ nằm ở sản lượng búp chè. Đó còn là nguồn gen bản địa, kinh nghiệm canh tác được lưu giữ qua nhiều thế hệ và câu chuyện văn hóa, tạo nên sức hấp dẫn cho sản phẩm. Vì vậy, nhiệm vụ bảo tồn cây chè cổ thụ, cải tạo diện tích kém hiệu quả và gìn giữ cảnh quan được địa phương đặt song hành với mục tiêu nâng cao năng suất, chất lượng.

Chè Shan tuyết Bằng Phúc không chỉ là cây trồng có giá trị kinh tế, mà còn có tiềm năng trở thành điểm nhấn du lịch

Chuấn hóa vùng nguyên liệu, nâng tầm giá trị sản phẩm

Thực hiện mục tiêu phát triển ngành chè, UBND xã đã ban hành kế hoạch chỉ đạo, đồng thời rà soát hiện trạng diện tích, cơ cấu giống, khả năng cải tạo, trồng thay thế và mở rộng vùng chè. Trong năm 2026, Đồng Phúc được giao kế hoạch trồng mới 15 ha; đến thời điểm lập báo cáo tháng 8, đã trồng được 5 ha, gồm 2,6 ha giống PH8 và 2,4 ha chè Shan tuyết. Kết quả bước đầu cho thấy nỗ lực mở rộng sản xuất, song cũng phản ánh khối lượng công việc còn lớn để hoàn thành kế hoạch.

Địa hình đồi núi, canh tác nhỏ lẻ và phần lớn diện tích chè đã lâu năm khiến năng suất nhiều nơi chỉ đạt 1,4- 1,5 tạ chè khô/ha/năm, thấp hơn nhiều so với các hộ thâm canh tốt. Vì vậy, bài toán đặt ra là phải nâng cao hiệu quả trên từng đơn vị đất thông qua việc đồng bộ giống, kỹ thuật chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh và tổ chức sản xuất. Toàn xã có khoảng 40 ha chè đạt chứng nhận USDA Organic thông qua liên kết giữa Công ty cổ phần Sachstea với 49 hộ dân và 10 ha đạt chuẩn VietGAP. Tuy nhiên, chứng nhận hữu cơ của diện tích này đã hết hạn nhưng chưa được tái cấp. Đây là vấn đề cần sớm khắc phục khi phục hồi và mở rộng vùng chè an toàn, bởi chất lượng sản phẩm phải đi đôi với hệ thống chứng nhận và kiểm soát đồng bộ.

Hiện địa bàn có 3 doanh nghiệp, 3 hợp tác xã và khoảng 393 hộ dân tham gia trồng, chế biến chè. Ngoài chè xanh Shan tuyết truyền thống, các cơ sở đang từng bước phát triển hồng trà, bạch trà, trà phổ nhĩ, hồng trà quýt, hồng trà ống lam và những dòng sản phẩm chế biến sâu. Sự đa dạng này mở ra khả năng tiếp cận nhiều phân khúc khách hàng, nhất là khi sản phẩm được đầu tư về chất lượng, bao bì và câu chuyện xuất xứ.

Siết chặt liên kết chuỗi, đưa thương hiệu đi xa

Trong phát triển ngành chè, mối liên kết giữa người trồng với doanh nghiệp, hợp tác xã giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Xã Đồng Phúc đã hình thành một số liên kết thu mua, cung ứng nguyên liệu: Công ty cổ phần Sachstea liên kết khoảng 49 hộ; Công ty TNHH Phát triển nông nghiệp và Chế biến dược liệu Ngọc Thắng liên kết khoảng 25 hộ; Hợp tác xã Rượu men lá Bằng Phúc liên kết khoảng 22 hộ. Một số đơn vị khác thu mua theo thời vụ hoặc đang được địa phương kết nối để đầu tư, tiêu thụ sản phẩm.

Tuy nhiên, liên kết sản xuất hiện chưa bền vững; chế biến sâu và thương hiệu chưa tương xứng với tiềm năng. Nhiều hộ nhỏ lẻ còn vướng ở khâu chuẩn hóa quy trình, đầu tư máy móc và bảo đảm chất lượng. Để phát triển lâu dài, cần đẩy mạnh chuỗi liên kết toàn diện từ vùng nguyên liệu, chế biến, bao bì, truy xuất nguồn gốc đến tiêu thụ thay vì các hợp đồng thu mua nhỏ lẻ.

Tại cuộc họp đầu năm 2026 về chè Shan tuyết Bằng Phúc, ông Triệu Quang Hùng, Chủ tịch UBND xã Đồng Phúc khẳng định địa phương luôn tạo điều kiện cho doanh nghiệp hợp tác đầu tư. Ông nhấn mạnh nhà đầu tư cần làm rõ năng lực tài chính, công nghệ, thị trường; đồng thời minh bạch cơ chế hỗ trợ và trách nhiệm của các bên để đảm bảo liên kết hiệu quả, giảm rủi ro cho cả người dân lẫn doanh nghiệp.

Song song đó, địa phương định hướng quảng bá chè Shan tuyết Bằng Phúc qua các hội chợ, Festival Trà, điểm giới thiệu sản phẩm và kênh phân phối; đồng thời đẩy mạnh thương mại điện tử và truyền thông số (hình ảnh, video, mạng xã hội). Trong bối cảnh người tiêu dùng chú trọng nguồn gốc và trải nghiệm, việc kể câu chuyện về vùng chè cổ thụ, nghệ nhân và quy trình sản xuất sẽ là chìa khóa tạo nên bản sắc thương hiệu.

Việc công bố quyết định công nhận Làng nghề chè Shan tuyết Bằng Phúc ngày 26/3/2026 là dấu mốc quan trọng, góp phần khẳng định giá trị nghề truyền thống và tạo thêm cơ sở quảng bá sản phẩm. Cùng với xây dựng sản phẩm OCOP, địa phương cần tiếp tục chuẩn hóa hồ sơ chất lượng, tiêu chuẩn sản xuất, truy xuất nguồn gốc và năng lực tổ chức thị trường để thương hiệu chè Shan tuyết Bằng Phúc phát triển bền vững.

Gắn bảo tồn chè cổ thụ với du lịch trải nghiệm

Sở hữu quần thể chè cổ thụ quý giá cùng hàng trăm hecta nguyên liệu, xã Đồng Phúc đang định hướng hình thành hệ sinh thái kinh tế gắn với bảo tồn văn hóa và du lịch trải nghiệm, thông qua việc kết nối tuyến tham quan vùng chè (hái chè, thưởng trà, tìm hiểu chế biến) với hồ Ba Bể cùng các danh thắng lân cận.

Để hiện thực hóa mục tiêu, địa phương tập trung cải tạo nương chè, ứng dụng kỹ thuật và xử lý dứt điểm sâu bệnh, điển hình là đợt dịch bọ xít muỗi năm 2026. Bên cạnh nội lực, Đồng Phúc đề xuất hỗ trợ đồng bộ hạ tầng giao thông, điện nước, thiết bị chế biến gắn với chuẩn hóa thương hiệu và xúc tiến thương mại. Việc kết hợp sản xuất chè với du lịch trải nghiệm hứa hẹn tạo bệ phóng vững chắc để đưa thương hiệu Shan tuyết Bằng Phúc vươn xa, mang lại sinh kế bền vững cho người dân.