Sáng sớm, khi sương còn đọng trắng trên những luống chè, tiếng trò chuyện của người hái chè đã rộn lên khắp các triền đồi xóm Bình Nguyên, xã Phú Đình. Từng búp chè một tôm hai lá được ngắt khéo trên tay, nhẹ nhàng đặt vào gùi rồi theo chân người dân về những căn bếp quen thuộc, nơi mùi chè sao thơm lừng lan ra tận đầu ngõ. Với người dân nơi đây, cây chè không chỉ là cây trồng cho thu nhập, mà là mạch sống, là ký ức và là niềm tự hào được vun đắp qua nhiều đời.

Giữ hồn nghề trên đất trung du

Thái Nguyên từ lâu được biết đến là “thủ phủ chè” của cả nước. Theo số liệu được báo chí phản ánh, toàn tỉnh hiện có gần 24.000 ha chè, trong đó gần 23.000 ha đang cho sản phẩm, năng suất bình quân gần 130 tạ/ha. Trong bức tranh chung ấy, mỗi vùng chè lại mang một sắc thái riêng, một “gu” trà riêng do thổ nhưỡng, khí hậu và bàn tay người làm nghề tạo nên. Xóm Bình Nguyên, xã Phú Đình là một trong những địa chỉ như vậy.

Sáng 31/3/2026, Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với UBND xã Phú Đình tổ chức Lễ công bố và trao Quyết định công nhận Làng nghề Chè xóm Bình Nguyên. Dự lễ có lãnh đạo Sở, đại diện Hiệp hội Làng nghề tỉnh, Chi cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn tỉnh, lãnh đạo xã cùng đại diện các cơ sở sản xuất, hộ nông dân tiêu biểu. Tại buổi lễ, đại diện làng nghề báo cáo kết quả sản xuất kinh doanh, khẳng định nghề chè truyền thống phát triển ổn định, góp phần nâng cao thu nhập và đời sống người dân. Bên cạnh đó, gian trưng bày sản phẩm chè Bình Nguyên cũng được các đại biểu ghé thăm.

Theo báo cáo của địa phương, trước khi sáp nhập, xóm có 142 hộ tham gia trồng và chế biến chè, với diện tích chè 19 ha. Từ những giống chè trung du bản địa cho đến các giống mới như LDP1, LDP2, TRI777..., người dân vẫn giữ cho mình một nguyên tắc: hái đúng lứa, sao đúng lửa, vò đúng tay.

Từ sáng sớm, khi sương còn phủ trên nương, người dân xóm Bình Nguyên đã có mặt trên những luống chè để hái lứa búp đầu ngày.

Không chỉ có giá trị kinh tế, nghề chè còn là nét văn hóa đời thường. Mời nhau chén trà đầu xuân, đãi khách bằng ấm trà mới sao, ngồi bên nương chè kể chuyện làng, những điều giản dị ấy đã trở thành nếp sống của người dân nơi đây. Đáng chú ý, ngày 27/10/2026, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ban hành quyết định ghi danh “Tri thức trồng và chế biến chè Thái Nguyên” vào Danh mục quốc gia về di sản văn hóa phi vật thể. Sự kiện này không chỉ là niềm vui chung của cả tỉnh, mà còn là động lực để các làng nghề như Bình Nguyên thêm tự hào, thêm trách nhiệm trong việc gìn giữ nghề xưa.

Nếu như trước đây, việc trồng và chăm sóc chè chủ yếu dựa vào kinh nghiệm, thì nay người dân xóm Bình Nguyên đã mạnh dạn tiếp cận kỹ thuật mới. Nhiều hộ chuyển sang canh tác theo hướng an toàn, giảm phân bón hóa học, hạn chế thuốc bảo vệ thực vật, tăng cường sử dụng phân hữu cơ và chế phẩm sinh học. Các hộ làm chè được tập huấn quy trình VietGAP, ghi chép nhật ký sản xuất, quản lý vùng nguyên liệu bằng mã số, giúp truy xuất được nguồn gốc sản phẩm.

Việc đưa máy móc vào sản xuất giúp giảm sức lao động, rút ngắn thời gian, đồng thời giữ ổn định chất lượng giữa các mẻ chè. Tuy vậy, theo chia sẻ của nhiều hộ, công đoạn quyết định hương vị như canh lửa, đảo chè, vò chè vẫn cần đến bàn tay và kinh nghiệm của người thợ lâu năm.

Để hỗ trợ người làm nghề, tỉnh Thái Nguyên đã ban hành nhiều cơ chế khuyến khích. Đáng chú ý, Nghị quyết số 52/2026/NQ-HĐND của HĐND tỉnh quy định hỗ trợ 80% chi phí tổ chức lớp truyền nghề, mức tối đa 25 triệu đồng/lớp. Đây là chính sách thiết thực, tạo điều kiện để các nghệ nhân truyền dạy kinh nghiệm cho lớp trẻ, tránh nguy cơ mai một nghề truyền thống khi thanh niên ngày càng chọn rời quê đi làm ăn xa.

Mở lối làng nghề xanh

Một trong những bài toán lớn của làng nghề chè hiện nay là đầu ra. Sản xuất nhỏ lẻ, mỗi hộ một cách làm, mỗi nhà một giá bán khiến sản phẩm khó vươn xa, dễ bị cạnh tranh về giá. Nhận thức rõ điều đó, xóm Bình Nguyên đang đẩy mạnh liên kết giữa hộ dân, hợp tác xã và doanh nghiệp.

Sản phẩm đặc trưng của xóm là chè búp Điềm Phát, được cấp giấy chứng nhận OCOP 3 sao. Bao bì, nhãn mác được thiết kế lại, có mã QR truy xuất nguồn gốc; sản phẩm được giới thiệu trên sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và các kênh bán hàng trực tuyến.

Thái Nguyên hiện có 288 làng nghề, trong đó 264 làng nghề sản xuất, chế biến chè, thu hút hơn 34.000 lao động. Con số ấy cho thấy sức cạnh tranh không chỉ đến từ chất lượng sản phẩm, mà còn từ khả năng kể được câu chuyện riêng của mỗi vùng chè. Với Bình Nguyên, câu chuyện ấy là chè búp Điềm Phát, sản phẩm OCOP 3 sao của xóm. Đây chính là “chất liệu” quý để xây dựng thương hiệu có bản sắc, tránh bị hòa lẫn giữa muôn vàn sản phẩm chè cùng loại trên thị trường.

Những luống chè xanh mướt trải dài dưới chân đồi, nơi nhiều thế hệ người dân xóm Bình Nguyên gắn bó với nghề chè.

Tại lễ công nhận, lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường ghi nhận nỗ lực của địa phương, định hướng tiếp tục nâng cao chất lượng sản phẩm và phát triển thương hiệu chè bền vững; lãnh đạo xã Phú Đình khẳng định địa phương sẽ tiếp tục gìn giữ, phát huy nghề chè truyền thống, khuyến khích người dân đầu tư cho cây chè và quảng bá thương hiệu chè Bình Nguyên.

Tại xóm Bình Nguyên, tiềm năng này cũng đang được quan tâm. Với cảnh quan đồi chè bát ngát, không khí trong lành và những ngôi nhà mộc mạc của người dân, địa phương có nhiều điều kiện để hình thành các điểm đến trải nghiệm. Hướng đi này không chỉ giúp tăng thu nhập cho người trồng chè, mà còn tạo thêm việc làm tại chỗ cho lao động địa phương, góp phần giữ chân người trẻ ở lại quê hương.

Bên cạnh những kết quả đáng ghi nhận, làng nghề chè Bình Nguyên vẫn đối mặt không ít khó khăn. Quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ, nhiều hộ chưa mạnh dạn đầu tư công nghệ chế biến sâu; giá chè đôi lúc biến động, ảnh hưởng đến thu nhập; thương hiệu chưa thực sự nổi bật so với các vùng chè nổi tiếng trong tỉnh. Biến đổi khí hậu, sâu bệnh và tình trạng thiếu lao động trẻ cũng là những thách thức không nhỏ.