Đưa sản phẩm OCOP trở thành trải nghiệm văn hóa

Hà Nội không chỉ được biết đến với hệ thống di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh mà còn sở hữu kho tàng văn hóa làng nghề phong phú. Từ gốm Bát Tràng, lụa Vạn Phúc đến trà sen Tây Hồ, cốm Mễ Trì, mỗi sản phẩm đều mang trong mình những giá trị riêng về lịch sử, kỹ thuật sản xuất và đời sống cộng đồng.

Đây là nguồn tài nguyên quan trọng để phát triển du lịch OCOP, loại hình kết hợp giữa tham quan, trải nghiệm văn hóa và tiêu thụ sản phẩm đặc trưng địa phương. Theo TS. Trịnh Lê Anh, chuyên gia phát triển sản phẩm du lịch, việc kết nối OCOP với du lịch không chỉ mở rộng đầu ra cho hàng hóa mà còn góp phần hình thành chuỗi giá trị, gia tăng sức cạnh tranh và xây dựng thương hiệu văn hóa cho điểm đến.

Du khách ngày nay không đơn thuần tìm kiếm một món quà lưu niệm, mà còn mong muốn khám phá câu chuyện về vùng đất, con người và quá trình tạo nên sản phẩm. Chẳng hạn, trà sen Tây Hồ không chỉ có giá trị từ nguyên liệu mà còn kết tinh kỹ thuật ướp hương, tri thức bản địa và nét thanh lịch trong văn hóa thưởng trà của người Hà Nội. Khi được giới thiệu thông qua hoạt động trải nghiệm, sản phẩm trở thành phương tiện truyền tải những giá trị văn hóa đặc sắc.

Tuy nhiên, khoảng cách giữa sản xuất hàng hóa và tổ chức trải nghiệm du lịch vẫn là điểm nghẽn cần tháo gỡ. Nhiều nghệ nhân, chủ thể OCOP có tay nghề cao nhưng còn hạn chế trong kỹ năng đón tiếp, giới thiệu sản phẩm và thiết kế hoạt động dành cho du khách. Tại các làng nghề như Bát Tràng hay Vạn Phúc, sức hấp dẫn không chỉ nằm ở sản phẩm hoàn thiện mà còn ở quá trình tạo tác, kỹ thuật thủ công và những câu chuyện được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Vì vậy, phát triển du lịch OCOP cần chuyển từ tư duy bán sản phẩm sang tổ chức trải nghiệm. Du khách có thể quan sát nghệ nhân làm nghề, tìm hiểu lịch sử sản phẩm và trực tiếp tham gia một số công đoạn phù hợp. Những hoạt động này góp phần tạo sự khác biệt cho điểm đến, đồng thời nâng cao giá trị kinh tế của sản phẩm truyền thống.

Diễn đàn về vai trò của nữ nghệ nhân trong gìn giữ giá trị truyền thống và phát triển công nghiệp văn hóa Thủ đô.

Tăng cường liên kết, hình thành những hành trình du lịch đặc trưng

Để phát triển du lịch OCOP theo hướng bền vững, sự liên kết giữa nghệ nhân, cơ sở sản xuất, doanh nghiệp lữ hành, nhà hàng và cơ sở lưu trú giữ vai trò quan trọng. Theo TS. Trịnh Lê Anh, mỗi chủ thể cần phát huy thế mạnh riêng trong chuỗi cung ứng du lịch. Nghệ nhân và cộng đồng địa phương trực tiếp gìn giữ nghề, bảo tồn tri thức truyền thống; doanh nghiệp lữ hành nghiên cứu thị trường, thiết kế chương trình tham quan; trong khi nhà hàng, khách sạn có thể trở thành kênh giới thiệu sản phẩm OCOP đến du khách.

Chẳng hạn, cốm Mễ Trì có thể được đưa vào thực đơn nhà hàng, lụa Vạn Phúc trở thành quà tặng văn hóa tại các cơ sở lưu trú. Từ những điểm tiếp xúc ban đầu, doanh nghiệp có thể xây dựng hành trình đưa khách đến tận làng nghề, tìm hiểu quy trình sản xuất và gặp gỡ người làm nghề.

TS. Trịnh Lê Anh trao đổi với người làm nghề tại không gian trưng bày sản phẩm làng nghề.

Tuy nhiên, để hình thành những tour, tuyến ổn định, các bên cần thống nhất cơ chế hợp tác, trách nhiệm cung cấp dịch vụ, tiêu chuẩn chất lượng và phương thức phân chia lợi ích. Khi người dân được hưởng lợi trực tiếp từ hoạt động du lịch, họ sẽ có thêm động lực duy trì nghề và gìn giữ di sản.

Từ lợi thế sẵn có, Hà Nội có thể phát triển các hành trình trải nghiệm làng nghề kết nối Bát Tràng với Kiêu Kỵ, giúp du khách khám phá nghệ thuật làm gốm, dát vàng và thưởng thức ẩm thực địa phương. Bên cạnh đó, mô hình du lịch nông nghiệp gắn với sản phẩm OCOP tại Ba Vì, Sóc Sơn cũng có nhiều tiềm năng, kết hợp trải nghiệm sản xuất, khám phá thiên nhiên và thưởng thức nông sản bản địa.

Điều quan trọng là mỗi điểm đến cần xây dựng câu chuyện và hoạt động trải nghiệm riêng, tránh tình trạng các tour du lịch có nội dung tương tự nhau, thiếu dấu ấn đặc trưng.

Ứng dụng công nghệ số, bảo tồn giá trị truyền thống

Cùng với việc phát triển sản phẩm và liên kết thị trường, công nghệ số được xem là công cụ quan trọng để quảng bá OCOP và nâng cao chất lượng trải nghiệm du lịch. Theo TS. Trịnh Lê Anh, ứng dụng công nghệ không nên chỉ dừng lại ở việc truy xuất nguồn gốc. Mã QR trên sản phẩm có thể dẫn đến video giới thiệu nghệ nhân, quy trình chế tác, lịch sử làng nghề và những giá trị văn hóa liên quan.

Chẳng hạn, khi quét mã trên hộp trà sen, du khách có thể tìm hiểu quá trình ướp trà, nghệ thuật thưởng trà của người Hà Nội và các địa điểm trải nghiệm phù hợp. Bản đồ số, nền tảng đặt dịch vụ và mạng xã hội cũng giúp kết nối các điểm tham quan, hỗ trợ xây dựng hành trình và mở rộng khả năng tiếp cận khách hàng.

Tuy nhiên, công nghệ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi thông tin được cập nhật thường xuyên, chất lượng dịch vụ tại điểm đến đáp ứng kỳ vọng của du khách. Mục tiêu không chỉ là tăng lượt xem hay lượt quét mã, mà còn phải chuyển sự quan tâm thành những chuyến tham quan, trải nghiệm và quyết định mua sản phẩm.

Sản phẩm phục vụ khách du lịch đến Hà Nội tại Làng hương Quảng Phú Cầu.

Bên cạnh chuyển đổi số, bảo tồn bản sắc văn hóa cần được đặt ở vị trí trung tâm trong quá trình phát triển du lịch OCOP. Với những làng nghề có giá trị thủ công cao, việc khai thác du lịch cần ưu tiên trải nghiệm chuyên sâu, quy mô phù hợp và tôn trọng không gian sống của cộng đồng.

Đối với nghề thêu ren Quất Động hay dệt lụa truyền thống, giá trị cốt lõi nằm ở kỹ thuật, độ tinh xảo và tri thức được tích lũy qua nhiều thế hệ. Nếu chỉ chạy theo số lượng khách hoặc sản xuất hàng lưu niệm giá rẻ, làng nghề có nguy cơ đánh mất những nét đặc trưng vốn tạo nên sức hấp dẫn riêng.

Ngược lại, những trải nghiệm chân thực, cơ hội giao lưu với nghệ nhân và các sản phẩm thủ công có câu chuyện rõ ràng sẽ giúp thu hút nhóm du khách quan tâm đến giá trị văn hóa nguyên bản.

TS. Trịnh Lê Anh - Tiến sĩ Văn hoá- Du lịch, chuyên gia phát triển sản phẩm du lịch.

Từ góc nhìn của chuyên gia, phát triển du lịch OCOP cần có sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý, cộng đồng, chủ thể sản xuất và doanh nghiệp trong xây dựng tuyến tham quan, chuẩn hóa dịch vụ, đào tạo nhân lực và quảng bá điểm đến.

Với lợi thế về di sản, làng nghề, ẩm thực và sản phẩm đặc trưng, Hà Nội có nhiều điều kiện để hình thành những hành trình du lịch mang bản sắc riêng. Khi giá trị văn hóa được kết nối với trải nghiệm thực tế, công nghệ hiện đại và thị trường tiêu thụ, sản phẩm OCOP không chỉ góp phần phát triển kinh tế địa phương mà còn trở thành cầu nối đưa tinh hoa văn hóa Thủ đô đến gần hơn với du khách trong nước và quốc tế.