Giữ hồn nghề giữa nhịp sống hiện đại

Ở thôn Bản Cuôn, xã Côn Minh, bên những nếp nhà sàn mộc mạc, tiếng dao cắt miến và hương thơm của dong riềng đã trở thành âm thanh quen thuộc. Người dân nơi đây vẫn kiên trì giữ cách tráng miến thủ công trên bếp lửa, coi đó như linh hồn của miến dong Côn Minh. Chị Lộc Thị Độ, một hộ dân gắn bó với nghề, chia sẻ: “Nhờ có sự hỗ trợ từ máy rửa củ dong riềng, máy nghiền hay máy khuấy bột, bà con bớt vất vả hơn. Nhưng công đoạn tráng miến trên bếp lửa, chúng tôi vẫn giữ nguyên, bởi đó là hương vị riêng không thể thay thế.”

Miến dong Côn Minh có hương vị thanh mát, sợi miến mềm, dẻo, tốt cho sức khỏe khi ăn. Ảnh: Ngọc Tú

Những sản phẩm miến dong truyền thống từ bàn tay người dân Côn Minh nay đã bước ra thị trường rộng lớn. Tham gia chương trình OCOP, nhiều cơ sở sản xuất đã đạt chứng nhận 4–5 sao, mở rộng tiêu thụ cả trong nước và quốc tế. Hiện toàn tỉnh có khoảng 10 sản phẩm miến dong đạt OCOP, tạo nguồn thu ổn định cho hàng trăm hộ dân.

Không chỉ nghề làm miến, nhiều gia đình ở các địa phương khác cũng đang bền bỉ giữ nghề trồng và chế biến chè. “Chè Thái” từ lâu đã trở thành thương hiệu nổi tiếng. Từ những lá chè tươi, bà con chế biến ra đa dạng sản phẩm như chè móc câu, chè nõn tôm, chè đinh, trà túi lọc, bột matcha hay trà ướp hoa sen, nhài, hồng… Những sản phẩm này vừa giữ hương vị truyền thống, vừa đáp ứng thị hiếu ngày càng cao của người tiêu dùng.

Thực hiện dự án xây dựng điểm làng, bản văn hóa du lịch, đến nay toàn tỉnh đã phát triển gần 280 làng nghề truyền thống. Không ít gia đình mạnh dạn đầu tư máy móc, cải tiến quy trình sản xuất, song vẫn duy trì những công đoạn thủ công quan trọng để sản phẩm vừa đạt chất lượng, vừa giữ bản sắc.

Làng nghề chè truyền thống ở Thái Nguyên. Ảnh: ST

Ông Hà Đức Phượng, Phó Chủ tịch UBND phường Phúc Thuận, khẳng định: “Chính quyền địa phương xác định bảo tồn và phát triển nghề truyền thống là hướng đi quan trọng cho phát triển kinh tế bền vững. Thông qua OCOP, các sản phẩm được đăng ký thương hiệu, dán tem truy xuất nguồn gốc, mở rộng thị trường và nâng cao giá trị.”

Hiện toàn tỉnh có hơn 500 sản phẩm OCOP, trong đó nhiều sản phẩm đặc trưng hình thành từ nghề truyền thống. Nhờ đó, giá trị kinh tế của sản phẩm nông sản địa phương tăng bình quân từ 20% trở lên, có sản phẩm tăng trưởng tới 70–100%. Đây là minh chứng cho sự gắn kết chặt chẽ giữa bảo tồn văn hóa và phát triển kinh tế, góp phần thúc đẩy tiến độ xây dựng nông thôn mới.

Không chỉ dừng lại ở kinh tế, làng nghề còn tạo thêm giá trị khi kết hợp với du lịch. Việc xây dựng không gian làng nghề gắn với các tour, tuyến trải nghiệm đã thu hút du khách, tạo thêm sinh kế cho người dân và giúp nghề truyền thống lan tỏa mạnh mẽ hơn.

Hướng đi bền vững cho nghề truyền thống

Để nghề truyền thống thực sự trở thành động lực phát triển, cần sự chung tay đồng bộ từ ba yếu tố: Nhà nước, chính quyền địa phương và người dân. Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, ban hành chính sách hỗ trợ vốn vay, xúc tiến thương mại và quảng bá sản phẩm ra thị trường trong và ngoài nước. Chính quyền địa phương cần tập trung đầu tư hạ tầng, quy hoạch không gian làng nghề, gắn sản xuất với du lịch cộng đồng.

Về phía các hộ gia đình – những “hạt nhân” của làng nghề – việc kiên trì truyền dạy cho thế hệ trẻ, cải tiến mẫu mã và nâng cao chất lượng là yếu tố quyết định. Khi truyền thống và hiện đại cùng song hành, sản phẩm làng nghề sẽ không chỉ giữ được hồn cốt văn hóa mà còn vững vàng trên thị trường trong nước và quốc tế.

Có thể nói, sự đồng hành chặt chẽ giữa cộng đồng và chính quyền đã giúp nhiều nghề truyền thống không chỉ vượt qua nguy cơ mai một mà còn vươn lên mạnh mẽ. Đây chính là nền tảng để các làng nghề tiếp tục phát triển, góp phần gìn giữ bản sắc và thúc đẩy kinh tế nông thôn bền vững trong thời kỳ hội nhập./.