PV: Thưa ông, ông đánh giá như thế nào về quá trình chuyển đổi số trong các làng nghề truyền thống Việt Nam hiện nay?

Ông Trịnh Quốc Đạt: Trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới, chuyển đổi số là yêu cầu tất yếu đối với mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế – xã hội, trong đó có các làng nghề truyền thống. Thời gian đầu triển khai, nhiều làng nghề gặp không ít khó khăn do hạn chế về nhận thức, hạ tầng công nghệ cũng như khả năng thích ứng của các cơ sở sản xuất, chủ yếu là hộ gia đình và doanh nghiệp nhỏ.

Tuy nhiên, từ thực tiễn cho thấy, ngày càng có nhiều làng nghề từng bước thay đổi tư duy, chủ động tiếp cận công nghệ số, ứng dụng thương mại điện tử, mạng xã hội vào quảng bá, tiêu thụ sản phẩm. Một số nơi còn liên kết với doanh nghiệp trong và ngoài nước để tổ chức sản xuất, kinh doanh theo hướng hiện đại, hiệu quả hơn.

PV: Theo ông, những làng nghề nào đang triển khai chuyển đổi số mạnh mẽ và đạt hiệu quả rõ nét?

Ông Trịnh Quốc Đạt: Có thể kể đến làng nghề gốm Bát Tràng – một trong những điểm sáng về chuyển đổi số hiện nay. Với nền tảng sản xuất phát triển, doanh thu hằng năm đạt hàng nghìn tỷ đồng, Bát Tràng đã sớm ứng dụng công nghệ số trong xây dựng thương hiệu, quảng bá sản phẩm và bán hàng trực tuyến trên nhiều nền tảng.

Không chỉ dừng lại ở khâu tiêu thụ, một số cơ sở tại đây còn từng bước số hóa quy trình quản lý đơn hàng, chăm sóc khách hàng, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất – kinh doanh. Đây là minh chứng cho thấy, nếu có quyết tâm và cách làm phù hợp, chuyển đổi số có thể trở thành động lực quan trọng cho sự phát triển của các làng nghề.

PV: Chuyển đổi số mang lại những cơ hội và thách thức gì đối với các làng nghề, thưa ông?

Ông Trịnh Quốc Đạt: Về cơ hội, chuyển đổi số giúp các làng nghề phá vỡ giới hạn không gian, mở rộng thị trường từ địa phương ra cả nước, tiến tới xuất khẩu. Việc bán hàng trực tuyến giúp giảm chi phí thuê mặt bằng, nhân lực, đồng thời tạo điều kiện để người sản xuất tiếp cận trực tiếp với khách hàng, nắm bắt kịp thời nhu cầu, thị hiếu và phản hồi về sản phẩm.

Bên cạnh đó, môi trường số góp phần nâng cao tính minh bạch trong quản lý, thuận lợi hơn trong thực hiện nghĩa vụ thuế, xây dựng thương hiệu và uy tín cho sản phẩm làng nghề.

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất hiện nay vẫn là rào cản về tư duy. Phần lớn các cơ sở sản xuất có quy mô nhỏ, quen với phương thức kinh doanh truyền thống, còn tâm lý e ngại công nghệ, dẫn đến chậm thích ứng. Ngoài ra, nhiều làng nghề còn thiếu hạ tầng kỹ thuật, trang thiết bị phục vụ chuyển đổi số; trình độ công nghệ của người lao động chưa đồng đều, cần được đào tạo bài bản.

Đặc biệt, kinh doanh trên môi trường số đòi hỏi cao về chất lượng và tính đồng đều của sản phẩm. Mỗi sản phẩm cần có mã số rõ ràng, tiêu chuẩn thống nhất, bảo đảm uy tín. Điều này buộc các làng nghề phải thay đổi cách tổ chức sản xuất và quản lý.

PV: Hiệp hội Làng nghề Việt Nam đã xây dựng lộ trình chuyển đổi số cho các làng nghề như thế nào, thưa ông?

Ông Trịnh Quốc Đạt: Nhận thức rõ vai trò và tính tất yếu của chuyển đổi số, Hiệp hội Làng nghề Việt Nam đã sớm xây dựng lộ trình triển khai, trước hết là đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho các cơ sở sản xuất, doanh nghiệp và hộ gia đình trong làng nghề.

Hiệp hội tập trung phát hiện, xây dựng và nhân rộng các mô hình chuyển đổi số hiệu quả, coi đây là những điển hình để các làng nghề khác học tập, áp dụng. Đồng thời, kịp thời biểu dương, khen thưởng những tập thể, cá nhân làm tốt, tạo động lực lan tỏa trong cộng đồng.

Tuy nhiên, do Hiệp hội là tổ chức xã hội – nghề nghiệp, nên hiệu quả triển khai còn phụ thuộc nhiều vào sự quan tâm, đồng hành và hỗ trợ của chính quyền các cấp. Thực tế cho thấy, nơi nào chính quyền địa phương vào cuộc quyết liệt, nơi đó chuyển đổi số trong làng nghề đạt kết quả rõ rệt hơn.

PV: Theo ông, cần những giải pháp gì để thúc đẩy chuyển đổi số trong các làng nghề một cách hiệu quả và bền vững?

Ông Trịnh Quốc Đạt: Trước hết, bản thân các làng nghề phải thay đổi tư duy. Chuyển đổi số không còn là sự lựa chọn, mà là yêu cầu bắt buộc nếu muốn tồn tại và phát triển bền vững trong bối cảnh hiện nay.

Bên cạnh đó, cần từng bước đầu tư, cải thiện cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ chuyển đổi số. Nhà nước cần có cơ chế hỗ trợ phù hợp thông qua các chính sách khuyến công, xúc tiến thương mại; song các cơ sở sản xuất cũng phải chủ động bố trí nguồn lực, không trông chờ, ỷ lại.

Một yếu tố quan trọng khác là đào tạo nguồn nhân lực. Các chủ doanh nghiệp, hộ sản xuất cần tích cực học hỏi, trang bị kiến thức và kỹ năng công nghệ số. Thời gian qua, Hiệp hội Làng nghề Việt Nam đã phối hợp với các cơ quan, tổ chức liên quan tổ chức nhiều lớp tập huấn về thương mại điện tử. Trên nền tảng đó, các làng nghề sẽ từng bước tiếp cận và triển khai các nội dung chuyển đổi số chuyên sâu hơn trong thời gian tới.

Xin trân trọng cảm ơn ông!