Đến với làng Thạch Xá, ngoài thăm quan cổ tự Tây Phương, du khách còn được thưởng thức một đặc sản nổi tiếng nữa, đó là chè Lam. Chè Lam thì trên cả nước có cả trăm địa phương cũng làm và biết làm, nhưng tất cả đều phải nhường ngôi "đệ nhất" cho chè Lam Thạch Xá.

Chị Lan, người dân làng Thạch Xá cho biết để làm ra món chè lam thơm ngon thì thóc nếp phải là nếp cái hoa vàng, nếp hương hay nếp nhung, hạt to, đều và mẩy. Thóc phơi không được non quá hay già quá. Lạc phải chọn hạt ngon, không sâu, không thối; gừng, đường, mạch nha đều phải đảm bảo chất lượng thì chè lam mới ngon.

Sản xuất chè lam tại xã Thạch Xá, huyện Thạch Thất (Hà Nội). Ảnh: THỦY NGUYÊN

Cho mật mía, mạch nha vào nước gừng, nấu lên cho đến khi được một hỗn hợp trong suốt, có một mùi thơm tổng hợp của quế, của gừng, của mật và có một vị ngọt thật thanh. Khâu thứ hai này cũng không hề đơn giản một tý nào. Không cao tay nghề, mật và mạch nha hoặc sẽ bén đáy nồi, cháy khét, hoặc sẽ vón lại thành cục còn nước thì lõng bõng... Có được thứ hỗn hợp như ý rồi, mới cho bột và lạc vào, quấy đều trong chảo cho đến khi bột ngấm đủ thứ nước hỗn hợp kia thành một khối chè Lam ngon, không khô quá mà cũng không nhão quá, chờ chè nguội mới cắt thành thanh.

Điều quan trọng là bao giờ cũng phải để lại một ít bột làm "bột áo" phủ bên ngoài để chống dính. Chè lam cắt xong được lăn qua một lớp bột “áo” để chống dính và đóng gói.

Hiện nay với hơn 70 hộ làm chè lam chuyên nghiệp, nhiều hộ đã mạnh dạn đầu tư và sản xuất lớn như hộ ông Nguyễn Huy Hiếu, Nguyễn Trí Thủy… với sản lượng vài chục tấn/hộ/năm. Đặc biệt, vào dịp trước và sau tết Nguyên đán, cả làng Thạch Xá đều đỏ lửa làm bánh để ăn, tặng người thân xa quê, thờ cúng tổ tiên và đi lễ…

Từ một thứ quà quê dân dã, giờ chè lam Thạch Xá đã trở thành một sản phẩm hàng hóa nổi tiếng, có mẫu mã, lô gô với bao bì sản phẩm thống nhất. Ngày 18/8/2015, bánh chè lam Thạch Xá được cấp bằng bảo hộ của Cục Sở hữu trí tuệ - Bộ Khoa học và Công nghệ.

Chè lam làng Thạch Xá- món quà quê dân dã.

Người làng Thạch Xá vẫn chủ yếu làm bánh bằng phương pháp thủ công. Để tạo động lực phát triển làng nghề truyền thống, liên kết các hộ sản xuất, năm 2014, Uỷ ban nhân dân xã đã thành lập Hội làng nghề bánh chè lam Thạch Xá với 72 thành viên. Là thành viên trẻ tuổi tham gia trong Hội Làng nghề bánh chè lam làng Thạch Xá, anh Ngô Văn Toán (sinh năm 1976) cho hay: “Trước đây tôi vốn làm nghề sản xuất bánh kẹo, kinh nghiệm làm chè lam không có. Từ khi tham gia trong hội, tôi đã được các bác, các anh chị đi trước truyền đạt rất nhiều kinh nghiệm quý báu trong việc làm bánh cũng như hỗ trợ làm thương hiệu để xuất ra thị trường”.

“Hiện, Hội Làng nghề bánh chè lam làng Thạch Xá xuất bán hơn 150 tấn/năm, doanh thu trên 6 tỷ đồng/năm. Thu nhập từ nghề làm chè lam không bội thu, nhưng ổn định nên nhiều gia đình khá giả lên nhờ làm nghề. Tuy nhiên, mặt bằng sản xuất hạn chế nên chủ yếu sản xuất nhỏ lẻ ở tại hộ gia đình. Hiện tại, hội làng nghề đang đề nghị với các cấp chính quyền quy hoạch khu sản xuất tập trung để nâng cao năng suất lao động và tạo điểm nhấn du lịch làng nghề”, ông Thủy cho biết.

Mặc dù duy trì được sự phát triển ổn định nhưng hiện nay, cái khó của người dân làng Thạch là việc sản xuất gắn với nhà ở cho nên điều kiện làm việc chật chội, khó mở rộng quy mô sản xuất. Mong muốn của người dân làng Thạch là các cấp chính quyền sớm quy hoạch khu sản xuất tập trung để nâng cao năng suất lao động cũng như tạo điểm nhấn du lịch làng nghề. Hầu hết người làm chè lam ở làng Thạch chưa tiếp cận được các nguồn vốn vay ưu đãi. Do vậy, cơ quan chức năng cần hướng dẫn cũng như tạo điều kiện thuận lợi để người dân có thể tiếp cận, thụ hưởng các chính sách ưu đãi. Nói về hướng phát triển của làng nghề chè lam trong thời gian tới, ông Nguyễn Trí Thủy cho biết, Hội làng nghề sẽ tiếp tục hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi để người dân cùng chia sẻ kinh nghiệm cũng như tiếp cận với khoa học kỹ thuật mới trong sản xuất, chế biến. Đồng thời, đẩy mạnh liên kết trong hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp, từ đó, cùng nhau xây dựng và phát triển thương hiệu, nhãn hiệu làng nghề ngày một phát triển.

Thảo Nguyên (TH)