Làng nghề Sơn Đồng được xem là cái nôi của nghệ thuật điêu khắc, tạc tượng, sơn son thếp vàng, bạc. Ảnh: VGP/Thiện Tâm

Trải qua hơn một thiên niên kỷ tồn tại và phát triển, làng nghề Sơn Đồng vẫn bền bỉ gìn giữ kỹ thuật tạc tượng, sơn son thếp vàng – một trong những tinh hoa đặc sắc của thủ công truyền thống Việt Nam.

Trong dòng chảy hội nhập, làng nghề không chỉ nỗ lực bảo tồn giá trị cổ truyền mà còn từng bước mở rộng giao lưu quốc tế, hướng tới việc khẳng định vị thế trên bản đồ thủ công mỹ nghệ toàn cầu.

Tại xã Sơn Đồng, nghề điêu khắc và chế tác đồ thờ đã trở thành một phần không thể tách rời của đời sống người dân. Hoạt động sản xuất thủ công mỹ nghệ hiện phân bố tại 11 thôn, tạo nên một không gian làng nghề sôi động, nơi tiếng đục đẽo, chạm khắc vang lên suốt ngày trong các xưởng sản xuất.

Theo lãnh đạo UBND xã Sơn Đồng, vùng đất này vốn nổi tiếng từ lâu với truyền thống nghề thủ công lâu đời. Trong suốt chiều dài lịch sử, nghề tạc tượng và làm đồ thờ ở Sơn Đồng từng có những giai đoạn khó khăn, nhưng nhờ sự gắn bó bền bỉ của các thế hệ Thiện Tâm nghệ nhân, nghề vẫn được duy trì và phát triển cho đến ngày nay. Những sản phẩm tinh xảo được tạo nên từ đôi bàn tay khéo léo của người thợ đã góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc.

Các tài liệu dân gian cho thấy nghề ở Sơn Đồng có lịch sử hơn 1.000 năm. Theo Ngọc phả đền Tổ, Đức Thánh Đào Trực – vị tướng thời vua Lê Đại Hành – được xem là người đã truyền dạy nghề cho dân làng. Từ đó, qua nhiều thế hệ, các nghệ nhân nơi đây đã không ngừng hoàn thiện kỹ thuật điêu khắc và sơn son thếp vàng, để lại dấu ấn tại nhiều công trình kiến trúc, di tích nổi tiếng như Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Khuê Văn Các hay đền Ngọc Sơn.

Hiện nay, các sản phẩm của Sơn Đồng đã vượt ra ngoài phạm vi làng nghề truyền thống, có mặt tại nhiều công trình tín ngưỡng trên cả nước. Không ít sản phẩm còn được đưa ra nước ngoài, phục vụ nhu cầu văn hóa tâm linh của cộng đồng người Việt ở nhiều quốc gia. Đây cũng là cơ hội để làng nghề tiếp cận thị trường rộng lớn hơn và quảng bá hình ảnh thủ công mỹ nghệ Việt Nam ra thế giới.

Gắn bó với nghề qua năm thế hệ, nghệ nhân trẻ Nguyễn Viết Thịnh cho biết gia đình anh luôn coi việc tiếp nối nghề tổ là niềm tự hào. Theo anh, nhiều dự án trùng tu, tôn tạo di tích – đặc biệt tại khu vực cố đô Huế – đều có sự tham gia của các nghệ nhân Sơn Đồng. “Chúng tôi mong rằng các thế hệ sau vẫn tiếp tục theo nghề để giữ gìn và phát huy giá trị truyền thống mà cha ông đã dày công gây dựng”, anh nói.

Cùng với việc bảo tồn nghề cổ, địa phương cũng đang xây dựng các định hướng phát triển mới. Một trong những mục tiêu quan trọng là đầu tư đồng bộ hạ tầng làng nghề và bảo tồn không gian văn hóa đặc trưng, từ đó phát triển du lịch trải nghiệm. Du khách đến Sơn Đồng trong tương lai có thể trực tiếp tham quan các xưởng sản xuất, tìm hiểu quy trình chế tác và chiêm ngưỡng những sản phẩm thủ công tinh xảo.

Chủ tịch UBND xã Sơn Đồng Phạm Gia Lộc cho biết, trong giai đoạn tới, xã đặt mục tiêu vừa hoàn thành các chỉ tiêu kinh tế, vừa phát triển làng nghề theo hướng bền vững. Các giải pháp được triển khai bao gồm nâng cấp hạ tầng, đẩy mạnh xúc tiến thương mại, đưa sản phẩm tham gia các hội chợ và triển lãm quốc tế. Đồng thời, địa phương khuyến khích các nghệ nhân tích cực truyền nghề cho thế hệ trẻ, nâng cao tay nghề và sáng tạo thêm mẫu mã mới nhưng vẫn giữ được kỹ thuật sơn son thếp vàng truyền thống.

Từ góc nhìn quốc tế, bà Nadia Meer – Phó Chủ tịch Hội đồng Thủ công Thế giới khu vực châu Phi cho rằng, Sơn Đồng có tiềm năng lớn để phát triển thành một thương hiệu thủ công nổi bật. Tuy nhiên, để tiếp cận nhiều hơn với thị trường toàn cầu, làng nghề cần chú trọng hơn đến việc xây dựng thương hiệu, quảng bá sản phẩm và phát triển thêm những thiết kế mang tính đương đại.

Giữa nhịp sống hiện đại, Sơn Đồng vẫn giữ được nhịp điệu riêng của một làng nghề cổ. Từ những khối gỗ thô sơ, qua bàn tay tài hoa của người thợ, các pho tượng, hoành phi hay đồ thờ dần hiện lên với vẻ trang nghiêm và tinh xảo. Mỗi sản phẩm không chỉ là kết quả của lao động sáng tạo mà còn là sự tiếp nối của truyền thống hàng nghìn năm. Với những bước đi mới trong hội nhập, Sơn Đồng đang từng bước đưa tinh hoa nghề thủ công Việt Nam lan tỏa rộng hơn trên thế giới.