Hồn cốt vùng cao trong từng búp chè, hạt nếp

Với điều kiện tự nhiên đặc thù của vùng núi cao, Quảng Nguyên có nhiều lợi thế phát triển các sản phẩm nông nghiệp mang bản sắc địa phương. Trong đó, chè Shan tuyết và gạo nếp là hai sản phẩm tiêu biểu, gắn bó với đời sống sản xuất của người dân qua nhiều thế hệ, đồng thời từng bước trở thành những mặt hàng có giá trị kinh tế.

Chè Shan tuyết hiện là một trong những cây trồng chủ lực của địa phương. Toàn xã có 464 ha chè, với hơn 600 hộ dân tham gia sản xuất tại các thôn, sản lượng đạt khoảng 2.800 tấn chè búp tươi mỗi năm. Nằm ở vùng núi cao, có những khu vực trên 1.500 m so với mực nước biển, Quảng Nguyên có khí hậu lạnh, sương mù bao phủ quanh năm cùng nguồn nước tự nhiên dồi dào. Điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu đặc trưng tạo môi trường thuận lợi cho cây chè Shan tuyết sinh trưởng, góp phần làm nên chất lượng và hương vị riêng của sản phẩm.

Nhiều nương chè tại địa phương có tuổi đời trên 30 năm, được người dân duy trì, chăm sóc qua nhiều thế hệ. Chè Shan tuyết Quảng Nguyên có lá to, búp lớn, mỗi năm thu hái từ 3 đến 4 vụ. Sau chế biến, chè có hương vị đậm đà, ngọt hậu sâu, mang đặc trưng của sản vật vùng cao.

Thu hái chè Shan tuyết tại Quảng Nguyên

Gia đình ông Triệu Mềnh Chiêm, thôn Vinh Tiến, hiện có 4 ha chè Shan tuyết, mỗi năm thu hoạch trung bình khoảng 3 tấn chè búp tươi, mang lại thu nhập trên 20 triệu đồng. Theo ông Chiêm, cây chè đã gắn bó với người dân Quảng Nguyên từ lâu đời, nhiều nương chè của gia đình có tuổi đời gần 30 năm. Nhận thấy giá trị kinh tế từ loại cây trồng này, gia đình ông luôn chú trọng chăm sóc, duy trì diện tích và thu hái hằng năm.

Không chỉ có chè Shan tuyết, Quảng Nguyên còn được biết đến với giống lúa nếp đặc trưng, được người dân lưu giữ và canh tác qua nhiều thế hệ. Lúa nếp được gieo trồng trong vụ mùa, cho hạt gạo to tròn, đều, màu trắng đục, bóng dầu và có hương thơm tự nhiên.

Khi chế biến thành xôi, hạt nếp căng bóng, mềm thơm, dẻo dai và giữ được độ dẻo lâu. Chính những đặc tính này đã tạo nên nét riêng của gạo nếp Quảng Nguyên, giúp sản phẩm được người tiêu dùng trong và ngoài địa phương biết đến.

Hiện toàn xã có khoảng 40 ha lúa nếp, sản lượng đạt 200 tấn thóc mỗi năm. Từ loại cây trồng phục vụ nhu cầu sinh hoạt thường ngày, lúa nếp đang từng bước trở thành sản phẩm hàng hóa, góp phần đa dạng hóa nguồn thu nhập và phát triển kinh tế nông nghiệp địa phương.

Từ sản phẩm OCOP đến thương hiệu nông sản

Mặc dù sở hữu vùng nguyên liệu cùng những sản phẩm có chất lượng đặc trưng, việc tổ chức sản xuất, chế biến và tiêu thụ nông sản tại Quảng Nguyên vẫn còn những hạn chế. Đặc biệt, khả năng gia tăng giá trị sản phẩm và xây dựng thương hiệu chưa tương xứng với tiềm năng sẵn có.

Đối với chè Shan tuyết, phần lớn sản lượng hiện được tiêu thụ dưới dạng chè búp tươi, trong khi hoạt động chế biến sâu và đa dạng hóa sản phẩm còn hạn chế. Việc chủ yếu cung cấp nguyên liệu khiến giá trị kinh tế từ cây chè chưa được khai thác hiệu quả.

Trong khi đó, gạo nếp Quảng Nguyên chủ yếu được tiêu thụ thông qua các cơ sở thu mua, kinh doanh tại địa phương hoặc do người dân trực tiếp bán lẻ. Dù đã có lượng khách hàng nhất định, sản phẩm vẫn cần được đầu tư bài bản hơn về thương hiệu và hệ thống phân phối để mở rộng thị trường.

Có hơn 10 năm kinh nghiệm thu mua, kinh doanh gạo nếp Quảng Nguyên, chị Lù Thị Hiền, thôn Quảng Hạ, cho biết mỗi năm cơ sở của chị tiêu thụ trên 7 tấn gạo, với giá bán dao động từ 38.000 đến 40.000 đồng/kg. Khách hàng đến từ nhiều địa phương trong và ngoài tỉnh, trong đó nhu cầu thường tăng cao vào dịp Tết Nguyên đán khi người tiêu dùng lựa chọn gạo nếp để sử dụng hoặc làm quà biếu.

Gạo nếp Quảng Nguyên được thu mua, tập kết phục vụ tiêu thụ

Đáng chú ý, cả chè Shan tuyết và gạo nếp Quảng Nguyên đều đã được công nhận là sản phẩm OCOP. Đây là điều kiện thuận lợi để địa phương tiếp tục hoàn thiện chất lượng, nâng cao giá trị sản phẩm và từng bước xây dựng thương hiệu nông sản gắn với đặc trưng vùng miền.

Tuy nhiên, để sản phẩm OCOP phát huy hiệu quả kinh tế, việc nâng cao chất lượng cần đi đôi với tổ chức sản xuất theo hướng liên kết, chú trọng chế biến, hoàn thiện bao bì, nhãn mác và truy xuất nguồn gốc. Đây cũng là những yếu tố quan trọng giúp sản phẩm nâng cao khả năng cạnh tranh, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Đối với chè Shan tuyết, phát triển hoạt động chế biến, đa dạng hóa sản phẩm được xem là giải pháp cần thiết nhằm giảm sự phụ thuộc vào tiêu thụ chè búp tươi, đồng thời nâng cao giá trị gia tăng. Với gạo nếp, việc bảo tồn nguồn gốc, kiểm soát chất lượng và xây dựng thương hiệu sẽ góp phần gìn giữ những đặc tính riêng, tạo niềm tin đối với người tiêu dùng.

Nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng sẵn có, xã Quảng Nguyên đang tập trung cải tạo vùng chè, phối hợp với các cơ quan chuyên môn hướng dẫn người dân áp dụng kỹ thuật chăm sóc, thâm canh và chế biến để nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm. Đồng thời, địa phương chủ động tìm kiếm, kết nối với các doanh nghiệp, đối tác có năng lực nhằm mở rộng hoạt động chế biến và tiêu thụ chè Shan tuyết.

Đối với gạo nếp, xã đang triển khai các bước thực hiện chứng nhận bảo tồn nguồn gốc, hướng tới gìn giữ những giá trị đặc trưng của sản phẩm, đồng thời nâng cao khả năng nhận diện trên thị trường. Theo ông Hoàng Văn Dũng, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Quảng Nguyên, địa phương xác định nâng cao chất lượng sản phẩm là nhiệm vụ trọng tâm, đồng thời tăng cường kết nối với các đơn vị, doanh nghiệp để tìm kiếm hướng liên kết trong chế biến và tiêu thụ. Bên cạnh đó, xã chú trọng quảng bá, giới thiệu sản phẩm thông qua các hoạt động xúc tiến thương mại, từng bước mở rộng kênh phân phối, hướng tới đưa nông sản lên các sàn giao dịch và tiếp cận thị trường xuất khẩu.

Việc phát triển chè Shan tuyết và gạo nếp gắn với chương trình OCOP không chỉ tạo cơ hội nâng cao giá trị kinh tế mà còn góp phần gìn giữ những sản phẩm nông nghiệp truyền thống của địa phương. Từ lợi thế vùng nguyên liệu đến định hướng nâng cao chất lượng, chế biến và mở rộng thị trường, Quảng Nguyên đang từng bước xây dựng thương hiệu nông sản bản địa, tạo nền tảng thúc đẩy kinh tế nông thôn phát triển bền vững.