Thăng trầm nghề tìm trầm

Đặt chân đến làng Trung Phước, chúng tôi không khỏi ấn tượng với những dãy phố, những ngôi nhà bề thế không thua kém bất cứ khu phố sang trọng ở những đô thị lớn. Từ đầu làng đã có thể cảm nhận mùi hương thơm ngây ngất lan tỏa khắp làng của những cây trầm gió mà dân làng đang miệt mài chế tác. Đưa mắt nhìn khắp làng đâu đâu cũng bắt gặp cảnh đục đẽo, chạm khắc những cây dó trầm để tạo những tác phẩm rất độc đáo. Đến thời điểm này, có thể nói làng nghề truyền thống Trung Phước là làng mỹ nghệ trầm hương đầu tiên ở nước ta, có sản phẩm không chỉ bán ở các chợ trầm đầu mối Sài Gòn, Hà Nội, Đà Nẵng, Lạng Sơn... mà còn phân phối ra các nước: Nhật, Đài Loan, Singapore...

Ít ai ngờ có ngày người dân làng Trung Phước lại hồi sinh được “làng trầm” truyền thống với nghề làm trầm cảnh hái ra tiền. Quay về khoảng hơn hai mươi năm trước, khi cơn sốt tìm trầm ở khắp các cánh rừng già lan rộng từ Khánh Hòa đến Quảng Trị, Quảng Bình… hàng trăm thanh niên trai tráng các làng quê nghèo miền trung du Quảng Nam cũng kéo nhau lên rừng, lao theo giấc mơ đổi đời với trầm. Khi ấy rừng xanh chưa có dấu chân người, những người đi tìm trầm được thiên nhiên khoản đãi với nhiều chuyến đi thành công, tìm được trầm lâu năm, giá trị cao. Thế nhưng, nhiều người từ rừng sâu trở về với căn bệnh sốt rét kinh niên, thậm chí không hiếm người đã bỏ xác chốn sơn lâm. Việc tìm trầm ngày càng khó khăn hơn, chưa kể số lượng người tìm trầm ngày càng nhiều khiến trầm trở nên khan hiếm. Vì thế, người dân nhiều nơi đã dần dần từ bỏ nghề tìm trầm, thế nhưng những cư dân làng Trung Phước vẫn âm thầm lặng lẽ bám với nghề.

Họ đã đưa cây dó hoang dã - loại cây cho ra sản phẩm trầm hương về ươm thử trong vườn nhà. Không ngờ chỉ sau một thời gian, cây dó rừng bén rễ đâm chồi, lên xanh tốt và nó là "cơ duyên" để hình thành làng nghề Trung Phước ngày nay. Trồng thành công cây dó, người nghệ nhân đã mày mò, chế tác sản phẩm trầm cảnh từ cây dó. Nghề làm trầm cảnh đã cho họ một cơ hội đổi đời khác, tuy không mau phất lên nhưng chắc chắn, an nhàn và được đánh giá là nghề tài hoa.

Đưa sản phẩm trầm cảnh ra thế giới

Từ dăm ba hộ đến nay Trung Phước có khoảng 50 doanh nghiệp, cơ sở, giải quyết việc làm cho hơn 200 lao động tại địa phương với mức lương từ 3 đến 7 triệu đồng/tháng. Nghề chế tác trầm cảnh có thu nhập rất khá, cuộc sống người dân và bộ mặt của làng cũng ngày một đổi thay. Những ngôi nhà tranh tre tạm bợ giờ thay bằng nhà lầu kiên cố. Làng nghề đi vào hoạt động ổn định cách đây khoảng 9 năm, nhiều khách hàng từ Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật, Singapore... đã biết đến và tìm về hợp đồng tiêu thụ sản phẩm.

Theo những người thợ lâu năm cho biết ở Trung Quốc, Nhật và một số nước Châu Á quan niệm trầm có tác dụng để trừ tà. Người Nhật không đốt trầm hương mà khi mua sản phẩm trầm hương về để trong tủ kính có bộ điều khiển nhiệt. Vừa thưởng thức trà, người ta sẽ tăng nhiệt độ trong tủ kính, trầm sẽ tỏa hương ngào ngạt rất có lợi cho sức khỏe. Chính vì lẽ đó, thị trường tiêu thụ sản phẩm trầm hương mạnh nhất là Trung Quốc, Đài Loan, Hàn Quốc và Nhật Bản.

Hàng mỹ nghệ dó trầm Trung Phước khá phong phú, đa dạng, sản phẩm của làng mang phong cách, nét đặc trưng riêng. Để tạo nên sức hút cho sản phẩm, mỗi tác phẩm của làng nghề được tạo nên bằng tất cả sự chân thật của những tâm hồn dân dã và đôi bàn tay khóe léo lành nghề… Đặc biệt, với những mặt hàng cỡ lớn, những người thợ trầm phải dán ghép rất công phu. Trầm ở làng Trung Phước thay vì tỉa rời thành những miếng nhỏ, những người thợ đã giữ nguyên một đoạn với các kích cỡ khác nhau, rồi tỉa tót, tạo hình để chào bán. Sản phẩm trầm cảnh đẹp được hình thành từ gốc cây dó to, có dáng đẹp tự nhiên, nhiều mắt và nhánh, còn nguyên bộ rễ, tuổi thọ mỗi gốc trầm cảnh phải trên dưới 40 năm.

Tháng 5/2009, tại Hội chợ quốc tế Nam Ninh (Trung Quốc) có hơn 2.000 gian hàng của các nước trên thế giới thì Việt Nam có 140 gian hàng tham gia. Trong số đó, có 10 gian hàng trầm cảnh của làng Trung Phước góp mặt. Chỉ sau 10 ngày tham dự, toàn bộ gian hàng trầm của làng Trung Phước bán hết sạch, thu về khoảng hơn 2 tỷ đồng mỗi quầy.

Sản phẩm trầm cảnh và danh tiếng của làng nghề Trung Phước ngày càng được người du khách trong và ngoài nước nhắc đến. Năm 2010 huyện Nông Sơn quy hoạch cụm công nghiệp - thương mại - dịch vụ với diện tích 30ha, trong đó ưu tiên phát triển nghề trầm cảnh, đồng thời tiến hành làm thủ tục đăng ký thương hiệu cho sản phẩm làng trầm cảnh, tạo bước phát triển bền vững cho làng nghề trầm cảnh Trung Phước.

Bài và ảnh Ánh Tuyết