Nhắc đến Bắc Kạn, không thể không kể tới miến dong Tài Hoan – sản phẩm OCOP tiêu biểu của tỉnh, đã được Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn công nhận OCOP 5 sao cấp quốc gia. Nhưng ít ai biết hành trình để đạt được “ngôi sao danh giá” ấy đầy gian nan, vất vả.

Năm 2018, HTX Tài Hoan được thành lập với 14 thành viên, với mục tiêu nâng tầm chất lượng miến dong và mở rộng thị trường. Năm 2019 được công nhận sản phẩm OCOP 4 sao. Đến năm 2021, sản phẩm miến dong Tài Hoan được công nhận sản phẩm OCOP 5 sao quốc gia và là sản phẩm OCOP 5 sao duy nhất của Bắc Kạn đến thời điểm này.

Sản phẩm miến dong Tài Hoan – OCOP 5 sao tỉnh Bắc Kạn

Năm 1991, lập gia đình, hai vợ chồng chị Hoan bắt đầu tìm cách tự trồng dong riềng để chủ động nguồn nguyên liệu. “Chị đã làm là làm lớn luôn, thời điểm đó nhà chị trồng khoảng 1 ha dong riềng trên mấy sườn đồi của xã Côn Minh”

Sau khi được công nhận OCOP 4 sao, HTX Tài Hoan bắt đầu bước vào một giai đoạn mới: chuẩn hóa nhà xưởng, truy xuất nguồn gốc, đào tạo quy trình sản xuất an toàn thực phẩm. Tỉnh Bắc Kạn cử cán bộ kỹ thuật về hỗ trợ từng bước, giúp HTX chuyển từ quy mô hộ sang sản xuất bán công nghiệp.

“Không dễ chút nào. Từ cách gói miến, đặt tem, dán nhãn… đều phải thay đổi. Có lúc cảm thấy mình như đang ‘học lại từ đầu’.” – chị Hoan, chia sẻ khi nhớ về những ngày đầu chuyển đổi.

Cái khó nhất không phải là đạt được OCOP, mà là giữ được uy tín sau khi có sao. Mình không thể làm kiểu cẩu thả, vì bây giờ sản phẩm đã có thương hiệu, người tiêu dùng không còn dễ dãi như xưa.”

Đến nay, HTX Tài Hoan đã tạo ra lượng công ăn việc làm ổn định cho hơn 40 người với mức lương từng 6 – 7 triệu đồng/tháng, góp phần nâng cao đời sống kinh tế cho bà con đồng bào ở miền núi Na Rì.

OCOP không chỉ là sản phẩm mà là cơ hội hồi hương

Câu chuyện của miến dong Tài Hoan cũng là động lực cho nhiều bạn trẻ quê hương trở về khởi nghiệp.

Bà Nông Thị Tâm, Giám đốc HTX rượu men lá Thanh Tâm: Trước đây, sản phẩm của tôi cũng chỉ sản xuất nhỏ lẻ. Kể từ tháng 9/2022, UBND tỉnh Bắc Kạn đã phê duyệt kế hoạch xây dựng làng nghề rượu Bằng Phúc. Việc kết hợp phát triển làng nghề với du lịch cộng đồng được kỳ vọng sẽ tạo ra cú hích cho kinh tế địa phương. trong việc quảng bá và tiêu thụ sản phẩm trên các thị trường cao cấp.

Bà Trịnh Thị Thư - Giám đốc HTX Đoàn Kết xã Cao Kỳ, huyện Chợ Mới chia sẻ về hành trình đạt sao OCOP

“Hồi trước em đi làm công nhân ở Thái Nguyên lương 7 triệu nhưng thuê trọ chật chội, cuộc sống bấp bênh. Giờ về quê, tham gia tổ sản xuất OCOP tại rượu men lá Thanh Tâm mỗi tháng cũng có thu nhập ổn định, lại được ở gần bố mẹ.” – Công nhân tại HTX men lá Thanh Tâm chia sẻ.

Không chỉ có HTX Tài Hoan, hay rượu men lá Thanh Tâm hàng chục sản phẩm OCOP khác của Bắc Kạn như rượu men lá Bằng Phúc, trà hoa vàng, tinh bột nghệ, cà gai leo... cũng đang được người tiêu dùng khắp nơi biết đến.

Vượt khó đến hành trình sao OCOP

Rất nhiều chủ thể OCOP ở Bắc Kạn từng lúng túng khi đối mặt với các yêu cầu về hồ sơ sản phẩm, thiết kế bao bì, hay chứng nhận vệ sinh an toàn thực phẩm. Bài học lớn nhất là kiên trì thay đổi để chuyên nghiệp hóa

Ông Hà Văn Cường, Giám đốc Công ty Cổ phần Nông sản Bắc Kạn- đơn vị sản xuất tinh bột nghệ, và các sản phẩm từ củ nghệ, chia sẻ: “OCOP không chỉ là cuộc thi sản phẩm, mà là một quá trình tái cấu trúc toàn bộ tư duy sản xuất và kinh doanh. Chúng tôi phải học lại từ đầu: từ cách đặt tên sản phẩm, xây dựng câu chuyện thương hiệu, đến việc lập kế hoạch kinh doanh, tìm đối tác tiêu thụ”.

Theo ông Cường chính sự kiên trì thay đổi từng chút một đã giúp hợp tác xã không chỉ đạt chuẩn OCOP 4 sao, mà còn tự tin kết nối với các chuỗi siêu thị và thương mại điện tử. Sự đồng hành của chính quyền là động lực quan trọng. Hầu hết các doanh nghiệp OCOP được phỏng vấn đều đánh giá cao vai trò hỗ trợ từ các sở, ban ngành của tỉnh. Nhiều lớp tập huấn, chương trình kết nối tiêu thụ, hỗ trợ thiết kế bao bì, xây dựng thương hiệu đã góp phần tháo gỡ khó khăn cho các chủ thể.

Bà Trịnh Thị Thư - Giám đốc HTX Đoàn Kết xã Cao Kỳ, huyện Chợ Mới chia sẻ: “Nhờ tỉnh hỗ trợ tư vấn và kinh phí, chúng tôi đã cải tiến bao bì, đăng ký nhãn hiệu sản phẩm và tham gia nhiều hội chợ, qua đó sản phẩm đã có mặt ở nhiều tỉnh thành trong cả nước”.

Từ những trải nghiệm thực tế, các chủ thể OCOP Bắc Kạn đã rút ra một nhận thức quan trọng là đạt sao OCOP không phải là đích đến, mà là nền tảng để phát triển bền vững. “Chúng tôi đang hướng đến các tiêu chuẩn cao hơn như VietGAP, hữu cơ, và tập trung đẩy mạnh kênh bán hàng online để thích ứng với thị trường hiện đại”, bà Thư cho biết.

Chương trình OCOP đã mở ra cơ hội nhưng cũng đặt ra thách thức buộc các doanh nghiệp, hợp tác xã phải thay đổi. Những bài học từ thực tiễn ở Bắc Kạn cho thấy, sự chủ động, sáng tạo của doanh nghiệp cùng với sự đồng hành hiệu quả của chính quyền sẽ là chìa khóa để OCOP thực sự phát huy hiệu quả – không chỉ trên giấy chứng nhận, mà cả trên thị trường và trong đời sống người dân.

Từ những xưởng nhỏ trên triền núi đến những gian hàng tại hội chợ OCOP quốc gia, từ những đôi bàn tay cần mẫn đến các chiến lược kinh doanh bài bản, các chủ thể OCOP Bắc Kạn đang từng bước khẳng định: nông sản quê hương hoàn toàn có thể vươn xa, nếu đi đúng hướng và làm bằng tâm huyết.

Ngôi sao OCOP không chỉ là biểu tượng chất lượng, mà còn là dấu mốc chuyển mình – nơi hành trình phát triển bắt đầu, chứ không phải kết thúc. Và chính hành trình ấy – với biết bao gian nan, đổi mới và khát vọng – đang góp phần viết nên câu chuyện đầy tự hào của một Bắc Kạn vươn mình mạnh mẽ từ bản làng ra thị trường khu vực, quốc gia và quốc tế.