Xây dựng thương hiệu từ sự khác biệt

Từng được xem là “thủ phủ” hồ tiêu của tỉnh Gia Lai, xã Nam Yang - Huyện Đăk Đoa (cũ) nay là xã Kon Gang, đã có thời kỳ đổi đời nhờ loại cây được ví là “vàng đen” của Tây Nguyên. Giai đoạn 2014-2015, khi giá hồ tiêu liên tục lập đỉnh, dao động từ 200.000 - 250.000 đồng/kg, phong trào mở rộng diện tích trồng tiêu diễn ra mạnh mẽ. Người dân đổ vốn đầu tư, vay ngân hàng, phá bỏ cà phê, mua thêm đất để trồng tiêu với kỳ vọng làm giàu nhanh chóng.

Sức hút từ hồ tiêu khiến diện tích canh tác tăng nóng ngoài tầm kiểm soát. Đến năm 2017, diện tích hồ tiêu toàn tỉnh Gia Lai đã vượt hơn 12.000 ha, gấp đôi quy hoạch. Tuy nhiên, việc phát triển ồ ạt trong khi nguồn giống, kỹ thuật chăm sóc và hệ thống tưới tiêu chưa bảo đảm đã để lại nhiều hệ lụy. Dịch bệnh “chết nhanh, chết chậm” bùng phát trên diện rộng, cộng thêm mưa kéo dài gây ngập úng khiến gần 10.200 ha hồ tiêu khu vực Tây Nguyên bị thiệt hại, trong đó Gia Lai là địa phương chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.

Xã Nam Yang - Huyện Đăk Đoa (cũ) nay là xã Kon Gang được xem là “thủ phủ” hồ tiêu của tỉnh Gia Lai.

Giữa thời điểm khó khăn ấy, năm 2017, Hợp tác xã (HTX) Nông nghiệp và Dịch vụ Nam Yang được thành lập với mong muốn tập hợp nông dân, tổ chức lại sản xuất theo hướng liên kết bền vững. Từ đây, người trồng tiêu địa phương bắt đầu chuyển dần sang mô hình nông nghiệp sạch, nông nghiệp hữu cơ, chú trọng chất lượng thay vì chạy theo sản lượng, từng bước tìm lại giá trị cho hồ tiêu Gia Lai.

Bà Nguyễn Thị Nga - Phó Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp và Dịch vụ Nam Yang chia sẻ: “Là một người sinh ra và lớn lên tại vùng đất Lệ Chí, chúng tôi muốn gầy dựng và khôi phục những sản phẩm đặc trưng tại địa phương mình. Giữa lúc phong trào trồng tiêu ồ ạt rồi phá bỏ, tôi chọn đi ngược số đông, năm 2017, tôi bắt đầu chuyển sang sản xuất hữu cơ, phục tráng lại giống tiêu Lệ Chí bản địa. Bị coi là lập dị, nhưng tôi biết nếu đất không sạch, cây không khỏe thì kinh tế cũng lao đao. Khó khăn chồng chất khó khăn thế nhưng cố gắng từng chút một, giống tiêu sẻ bản địa đã được hồi sinh.”

Hợp tác xã ban đầu khi thành lập chỉ có 15 thành viên canh tác khoảng 45 ha hồ tiêu và 15 ha cà phê. Đến năm 2020, tổng số thành viên lên đến 110 người với 80 ha hồ tiêu và 120 ha cà phê. Thay vì chạy theo sản lượng, Nam Yang chọn sản xuất theo hướng hữu cơ như: giảm dần phụ thuộc vào phân bón hoá học, thuốc bảo vệ thực vật; tăng đầu tư cho cải tạo đất, áp dụng quy trình canh tác hữu cơ, chú trọng khâu sau thu hoạch và chế biến sâu.

Để hồi phục giống tiêu bản địa, Nam Yang chọn sản xuất theo hướng hữu cơ.

Theo bà Nga sau thu hoạch, hồ tiêu được sơ chế, phơi sấy, làm sạch bằng hệ thống máy móc thay vì phơi tràn lan ngoài sân như trước. Tiêu đen, tiêu đỏ, tiêu sọ hữu cơ được tiệt trùng, đóng gói trong môi trường kiểm soát vệ sinh chặt chẽ, đảm bảo các tiêu chí về độ ẩm, độ sạch, an toàn vi sinh.

“Chọn con đường hữu cơ nghĩa là chấp nhận tốn kém hơn về công chăm sóc, về thời gian, chi phí đầu tư ban đầu. Đổi lại, đất đai có thời gian nghỉ ngơi tái tạo, vườn tiêu sẽ khoẻ hơn, ít dịch bệnh hơn; sản phẩm đủ điều kiện bước vào các thị trường khó tính chứ không chỉ quanh quẩn ở dạng nguyên liệu thô giá rẻ.” – Bà Nga cho biết thêm.

Từ sản phẩm hữu cơ đến OCOP 5 sao quốc gia

Chỉ sau 3 năm thành lập, Hợp tác xã Nông nghiệp và Dịch vụ Nam Yang đã cho thấy hiệu quả rõ nét từ hướng đi nông nghiệp sạch, từng bước đưa hồ tiêu địa phương thoát khỏi vòng luẩn quẩn “được mùa mất giá” để chinh phục những thị trường khó tính

Để hiện thực hóa mục tiêu ấy, HTX chủ động liên kết với nhiều doanh nghiệp lớn trong ngành gia vị như: Nedspice, Gia vị Sơn Hà, Công ty Hồ tiêu Việt… nhằm xây dựng chuỗi sản xuất và tiêu thụ ổn định. Đồng thời, HTX đẩy mạnh hoàn thiện hồ sơ, tiêu chuẩn canh tác để phát triển vùng nguyên liệu hồ tiêu hữu cơ đạt chuẩn quốc tế.

Niên vụ 2017-2018, HTX có 1,5 ha hồ tiêu được chứng nhận hữu cơ theo tiêu chuẩn USDA của Mỹ và tiêu chuẩn EU của châu Âu, với sản lượng gần 7 tấn.

Kết quả bước đầu đã mang lại tín hiệu tích cực. Ngay trong niên vụ 2017-2018, HTX có 1,5 ha hồ tiêu được chứng nhận hữu cơ theo tiêu chuẩn USDA của Mỹ và tiêu chuẩn EU của châu Âu, với sản lượng gần 7 tấn, giá bán đạt khoảng 120.000 đồng/kg. Đến niên vụ 2018-2019, diện tích hồ tiêu hữu cơ tăng lên gần 16,5 ha, sản lượng đạt gần 60 tấn, giá bán duy trì ở mức 85.000 đồng/kg. Sang niên vụ 2019-2020, dù thị trường hồ tiêu còn nhiều biến động, HTX vẫn duy trì 10 ha hồ tiêu hữu cơ với sản lượng gần 40 tấn tiêu xô, giá bán từ 70.000 đồng/kg trở lên.

Không dừng lại ở sản phẩm thô, HTX còn tập trung chế biến sâu, xây dựng thương hiệu tiêu hữu cơ Lệ Chí để nâng cao giá trị sản phẩm. Nhờ đó, tiêu đen đóng gói có giá bán khoảng 180.000 đồng/kg, tiêu sọ đạt trên 300.000 đồng/kg và tiêu đỏ lên tới 350.000 đồng/kg. Những con số ấy không chỉ cho thấy giá trị kinh tế của sản phẩm hữu cơ mà còn khẳng định hướng đi đúng đắn của người nông dân Nam Yang trên hành trình xây dựng thương hiệu hồ tiêu sạch.

Đơn vị thường xuyên tổ chức tập huấn cho thành viên tham gia HTX trồng và sản xuất hồ tiêu theo hướng hữu cơ.

Đặc biệt, bộ sản phẩm tiêu hữu cơ Lệ Chí liên tiếp đạt danh hiệu sản phẩm nông nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp tỉnh các năm 2018 và 2020; đồng thời được công nhận là sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp khu vực năm 2020. Bộ bốn sản phẩm gồm tiêu đỏ, tiêu sọ, tiêu đen và tiêu xanh cũng được tổ chức quốc tế Control Union chứng nhận đạt chuẩn hữu cơ của Mỹ và châu Âu trong giai đoạn 2018 - 2019. Đây không chỉ là dấu mốc khẳng định chất lượng sản phẩm mà còn mở ra cơ hội để hồ tiêu Nam Yang từng bước vươn ra thị trường quốc tế.

Song song đó, khi Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) được triển khai, HTX Nam Yang nhanh chóng tham gia với những sản phẩm đã được đầu tư bài bản. Các sản phẩm hồ tiêu Lệ Chí lần lượt được công nhận OCOP 3 sao, 4 sao. Đến tháng 6 năm 2025, 3 sản phẩm Tiêu hữu cơ Lệ Chí (Tiêu đỏ hữu cơ Lệ Chí, Tiêu đen hữu cơ Lệ Chí, Tiêu sọ hữu cơ Lệ Chí) đạt chứng nhận sản phẩm OCOP 5 sao quốc gia. Đây không chỉ là danh hiệu để HTX củng cố thương hiệu, tạo lợi thế trong đàm phán với đối tác, mà còn mở ra cơ hội lớn để các sản phẩm vươn ra thị trường quốc tế và khẳng định vị thế của mô hình kinh tế tập thể trong phát triển nông nghiệp bền vững ở Gia Lai.

“Danh hiệu 5 sao đã cho chúng tôi động lực rất lớn trong quá trình xây dựng thương hiệu. Sau khi được công nhận OCOP 5 sao, HTX chúng tôi đã tiếp tục đặt mục tiêu đẩy mạnh quảng bá, kết nối tiêu thụ qua các kênh truyền thống và thương mại điện tử. Đồng thời, tiếp tục mở rộng diện tích hữu cơ, HTX hiện đã có kế hoạch khảo sát thêm các hộ dân muốn chuyển đổi, nếu đạt chuẩn sẽ hỗ trợ kỹ thuật, phân hữu cơ và ký kết bao tiêu. Bên cạnh đó, HTX cũng chuẩn bị kế hoạch xây dựng câu chuyện thương hiệu bài bản cho từng sản phẩm" - Bà Nga cho biết thêm.

HTX chú trọng đầu tư máy móc, trang thiết bị đảm bảo quá trình sản xuất.

Từ bệ phóng của sản phẩm OCOP 5 sao quốc gia, hàng năm, các phẩm phẩm tiêu Lệ Chí tham gia hơn 20 hội chợ, hoạt động kết nối cung-cầu, quảng bá sản phẩm trong và ngoài nước. Trong bối cảnh ngành nông nghiệp nói chung, sản xuất cà phê và hồ tiêu đang gặp nhiều khó khăn về giá như hiện nay, đây chính là cơ hội để đưa nông sản vươn xa hơn, bền vững hơn.

Anh Nguyễn Đình Tấn – Cửa hàng đặc sản Gia Lai cho hay: “Hiện tại tại cửa hàng chúng tôi đang trưng bày các sản phẩm OCOP 5 sao của Hợp tác xã Nông nghiệp và Dịch vụ Nam Yang như Tiêu đỏ hữu cơ Lệ Chí, Tiêu đen hữu cơ Lệ Chí, Tiêu sọ hữu cơ Lệ Chí và 2 sản phẩm cà phê Đak Yang. Ngoài trưng bày cố định tại cửa hàng chúng tôi thường xuyên giới thiệu các sản phẩm OCOP 5 sao này tại hội chợ trưng bày giới thiệu sản phẩm OCOP trong và ngoài tỉnh. Các sản phẩm này luôn được khách hàng quan tâm tìm hiểu và lựa chọn mua sắm. Do đó, chúng tôi tôi luôn chú trọng quảng bá, giới thiệu quy trình chế biến, câu chuyện nguồn gốc sản phẩm với mong nâng cao giá trị và mở rộng thị trường tiêu thụ cho nông sản của tỉnh nhà.”