Chương trình Mục tiêu Quốc gia Xây dựng Nông thôn mới (viết tắt là XD NTM) được triển khai tại Quảng Ninh từ đầu cùng cả nước. Tính đến hết tháng 6 năm 2019, toàn tỉnh có 72 xã đạt chuẩn NTM, 3 đơn vị cấp huyện hoàn thành XDNTM, 2 đơn vị đang trình hồ sơ để thẩm định, toàn tỉnh đạt bình quân 17,2 tiêu chí/xã; dự kiến hết năm 2019, Quảng Ninh phấn đấu có 89 xã đạt chuẩn, thêm 3 đơn vị cấp huyện hoàn thành chương trình mục tiêu quốc gia XD NTM đưa Quảng Ninh hoàn thành chương trình XD NTM giai đoạn 2010-2020 trước 1 năm. Có thể nói, giai đoạn 2 (2016-2019) Quảng Ninh đạt bước đột phá lớn cả về lượng - chất, về mọi mặt trong XD NTM, khi mà từ 2010-2015, tỉnh mới có 15 xã đạt chuẩn, bình quân 15,5 tiêu chí/xã.

Trước thềm Hội nghị tổng kết 10 năm xây dựng Nông thôn mới khu vực Đồng bằng Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ (tổ chức ngày 16,17/8/2019), Phóng viên Báo Thời báo Làng nghề Việt có cuộc trao đổi cùng ThS Vũ Thành Long - Trưởng ban Xây dựng Nông thôn mới tỉnh Quảng Ninh nhằm làm rõ hơn những đột phá trên.

Ông Vũ Thành Long - Trưởng Ban Xây dựng Nông thôn mới tỉnh Quảng Ninh.

PV: Thưa ông Vũ Thành Long - Trưởng Ban Xây dựng Nông thôn mới tỉnh Quảng Ninh:

Ông có thể khái quát một số nội dung chủ yếu về kết quả, kinh nghiệm triển khai chương trình Xây dựng Nông thôn mới tỉnh Quảng Ninh sau 10 năm triển khai?

ThS. Vũ Thành Long: Quảng Ninh bắt tay vào xây dựng Nông thôn mới cùng cả nước ngay từ những ngày đầu theo tinh thần chỉ đạo của Đảng, Nhà nước, Chính phủ. Ngay từ đầu, chương trình đã được sự quan tâm, chỉ đạo sát sao của Tỉnh Ủy, HĐND, UBND tỉnh cùng sự quyết tâm cao độ vào cuộc của các Sở/Ban/Ngành, các Hội/đoàn thể cùng cả hệ thống Chính trị xã hội và toàn thể nhân dân trong tỉnh.

Quảng Ninh là địa phương có phân bố đa dạng với đồng bằng, sườn đất dốc, miền núi, hải đảo, biên giới… địa hình bị chia cắt bởi hệ thống sông ngòi cùng sự phân bổ thiếu tập trung của bộ phận đồng bào các dân tộc tạo nên đặc thù riêng cho quá trình triển khai XD NTM của địa phương. Do vậy, Quảng Ninh xác định từ đầu việc tiến hành XD NTM đồng bộ, toàn diện trên đại bàn toàn tỉnh nhưng với phương pháp cách làm phải phù hợp với đặc thù từng khu vực, từng xã, đến từng thôn/bản…

Sau giai đoạn 1 (2010-2015), Quảng Ninh mới có 19 xã đạt chuẩn NTM, sau đó 4 xã lên phường còn 15 xã, bình quân 15,5 tiêu chí/xã. Kết quả này là cố gắng to lớn của cả đảng bộ, chính quyền, hệ thống chính trị và nhân dân trong toàn tỉnh, tuy nhiên chưa đạt được kỳ vọng theo yêu cầu đề ra, điều này đặt ra cho tỉnh phải cố gắng hơn nữa, phải thay đổi mạnh mẽ trong giai đoạn 2 từ công tác chỉ đạo cũng như cách điều hành của chương trình, trên cơ sở kế thừa những thành tựu của giai đoạn trước. Nhờ đó, tính đến hết tháng 6/2019, toàn tỉnh đã có 72 xã và 5 huyện (trong đó, 2 huyện đang trình công nhận) đạt chuẩn, nâng tổng tiêu chí lên 17,2 tiêu chí/xã… Riêng Đông Triều có 1 xã đạt chuẩn NTM kiểu mẫu đầu tiên của cả nước, 11 xã còn lại đang phấn đấu đạt chuẩn Nâng cao năm 2019. Dự kiến đến hết năm 2019, có 89 xã và 6 đơn vị cấp huyện đạt chuẩn - đạt chỉ tiêu đề ra đến 2020 trước 1 năm…

Phải nói thêm, bên cạnh việc “đi đầu” trong triển khai chương trình OCOP, Quảng Ninh cùng Hà Tĩnh là những tỉnh khởi đầu triển khai xây dựng xã nông thôn mới kiểu mẫu, thôn mẫu, vườn mẫu từ việc nâng cao chất lượng đời sống, cải thiện cảnh quan, gìn giữ văn hóa bản địa ngay từ cấp thôn, bản qua việc ban hành tiêu chí số 20 từ năm 2015.

PV: Thưa ông, sau tất cả, 3 năm (2016-2018) kết quả đạt được trong XD NTM của Quảng Ninh đã thể hiện sự đột phá lớn so với 5 năm trước đó. Vậy đâu là cơ sở cho thành công này?

ThS. Vũ Thành Long: Thực tế, sau năm 2015, có những chỉ đạo mới mang tính đột phá và quyết tâm thay đổi cao độ của cả hệ thống chính trị - xã hội và toàn thể nhân dân trong tỉnh. Nhưng, điều đó cũng phải hình thành trên cơ sở kế thừa và phát huy những kết quả đạt được của giai đoạn trước.

Kế thừa từ việc tiếp tục triển khai các hạng mục, công việc, các chỉ tiêu, tiêu chí còn chưa hoàn thành hoặc hoàn thành chưa bền vững tại các xã, huyện… từ 2010 đến 2015. Quá trình triển khai đã tạo cơ sở cho sự thay đổi nhận thức đồng bộ thể hiện vai trò làm chủ của người dân, sự quyết tâm chủ động của hệ thống chính trị các cấp…

Sau tổng kết giai đoạn 1 (2010-2015), Ban chỉ đạo tỉnh, đặc biệt Tỉnh Ủy đã chỉ đạo tập trung rà soát lại toàn bộ quá trình thực hiện XD NTM, tìm hướng đi mới cho Nông thôn mới của tỉnh. Quá trình rà soát và bổ xung cho ra tiêu chí số 20 - tiêu chí thôn/bản nông thôn mới và thôn/bản Nông thôn mới kiểu mẫu nhằm đưa Nông thôn mới đến từng nhà dân, để cộng đồng dân cư tự chủ thực hiện, tự chủ đề xuất các hạng mục tham gia…

Công tác chỉ đạo thực hiện giai đoạn 2016 đến nay cũng có nhiều thay đổi mang tính căn cơ và cho thấy hiệu quả rõ rệt… Phải nói đến đầu tiên, là sự vào cuộc chỉ đạo của Tỉnh Ủy, HĐND tỉnh… trong sự quan tâm, hỗ trợ của Ban Chỉ đạo và Bộ/Ban/Ngành Trung Ương… Sự thay đổi từ trong tư tưởng chỉ đạo theo chiều sâu chất lượng, phát huy tối đa vai trò chủ thể của người dân, lấy “cái gốc” Nông thôn mới phải xuất phát từ ngay tại mỗi gia đình, mỗi mảnh vườn, góc sân… Quá trình giai đoạn trước bước đầu đã tạo hiệu ứng lan truyền đã hình thành nên phong trào thi đua, hưởng ứng cuộc vận động “Quảng Ninh chung sức xây dựng Nông thôn mới” trong đại bộ phận dân cư, kể cả vùng núi khó khăn. Đây là tiền đề quan trọng giúp các đường lối, phương hướng thực hiện giai đoạn 2016-2019
tạo được đột phá…

Thứ hai, Nông thôn mới Quảng Ninh được quy định cụ thể và chi tiết ngay từ đầu năm theo từng chỉ tiêu tại từng thời điểm của tháng, của năm, của từng đơn vị cụ thể dưới sự giám sát trực tiếp và liên tục của hệ thống chính trị các cấp… Hỗ trợ cho thực hiện là việc giao quyền tự chủ về nguồn lực đến tận cấp xã theo dự toán ngân sách cả giai đoạn, giúp các đơn vị chủ động tìm tòi hướng đi phù hợp cho chương trình….

Ngoài ra, giai đoạn 2016-2019 phải kể đến việc chi tiết hóa phân công chuyên môn đến từng ngành, từng cấp hội, đoàn thể,… Mỗi Sở/Ngành/Hội cấp tỉnh nhận hỗ trợ một đơn vị cấp huyện xây dựng Nông thôn mới, do Lãnh đạo đứng đầu trực tiếp chịu trách nhiệm trước Ban chỉ đạo tỉnh và phân công trực tiếp cho từng cá nhân, phòng ban trực thuộc; tương tự đối với cấp huyện giúp đỡ cấp xã… Mọi hoạt động đều được báo cáo chi tiết tại các hội nghị giao ban, các chuyên đề thanh - kiểm tra các cấp và chịu sự giám sát trực tiếp của các cấp Ủy, của Ban chỉ đạo các cấp.

Tóm lại, Quan điểm của tỉnh Quảng Ninh trong giai đoạn này là việc thay đổi ngay từ tư duy thực hiện chương trình: Nông thôn mới Quảng Ninh phải được chuyển hóa từ lượng sang chất, lấy gia tăng bền vững thu nhập và cải thiện độ hài lòng trong đời sống người dân là chủ đạo cho mọi chỉ đạo, mọi kế hoạch thực hiện…; Xây dựng Nông thôn mới phải được xây dựng ngay từ trong nhà mỗi người dân đi ra… Quan điểm này hiện đang được áp dụng thống nhất trên toàn tỉnh cũng như đang đạt nhiều thành tựu lớn tại các địa phương bạn…Kết quả thực hiện tại Đông Triều là một trong những
ví dụ điển hình…

PV: Vậy thưa ông, một nội dung trăn trở ở đây, phương hướng - quan điểm chỉ đạo đúng đắn như trên cần thiết phải có sự giám sát, kiểm tra kịp thời, đầy đủ… Vậy Quảng Ninh đã thực hiện như thế nào?

ThS. Vũ Thành Long: Tất nhiên rồi! Như trên đã trao đổi, kế hoạch chi tiết được triển khai về từng cấp theo cả giai đoạn, theo năm, thậm chí theo quý để các cấp chủ động tối đa trong thực hiện chương trình. Tất cả các kế hoạch kiểm tra đều được phê duyệt cụ thể từ đầu năm và được tính toán sao cho có sự lồng ghép hiệu quả, một cuộc kiểm tra cố gắng giải quyết được nhiều việc và hạn chế tối đã nhất những tác động ảnh hưởng không tốt đến công việc thường nhất tại cơ sở. Mỗi kế hoạch đó đều trải qua các vòng kiểm tra chặt chẽ, từ thực tế tính thực tiễn của kế hoạch để có điều chỉnh hợp lý theo từng chuyên đề cụ thể trước khi phê duyệt; giao ban tháng, quý, kiểm tra tiến độ thực hiện; theo dõi giải ngân theo từng tiến độ đến thành lập các đoàn rà soát thực tế tại các cấp, ở đây là tỉnh có thể rà soát ngay tại cấp thôn, xã. Chưa kể, việc phân công hỗ trợ, đỡ đầu cho các đơn vị, cá nhân (ví như: Sở, ngành đỡ đầu huyện, phòng ban chuyên môn cấp huyện đỡ đầu xã…) giúp cho thông tin được cập nhật thường xuyên và liên tục…

Ngoài việc kiểm tra, giám sát chặt chẽ; Nông thôn mới Quảng Ninh còn ghi nhận nhiều sự sáng tạo, tự chủ cao trong chỉ đạo và thực hiện. Nhiều đề xuất bổ xung tăng chỉ tiêu được thực hiện, nhiều cách làm mới thể hiện sự quyết tâm cao độ của hệ thống chính trị - xã hội các cấp. Tất cả giúp Nông thôn mới Quảng Ninh chuyển dịch mạnh mẽ sang việc nâng chất, cải thiện các tiêu chí cũng như tập trung vào mục tiêu cốt lõi của chương trình: Nâng cao bền vững đời sống người dân!

PV: Cám ơn Ông!

Thực hiện: Nguyễn Nam - Thanh Hậu

Trong chuyến thực tế mới đây tại xã Việt Dân (TX. Đông Triều), nhóm PV không khỏi ngỡ ngàng trước những đổi thay của làng quê vốn dĩ yên ả, lam lũ này. “Làng tỷ phú” – “Miền quê đáng sống” có lẽ là ngôn từ không “ngoa” khi lạc giữa những biệt thự, những con đường khang trang, ngợp cờ hoa, giữa sự thanh thơi của người dân nơi đây. Những ngôi biệt thự, những con đường thênh thang đó, xuất phát từ chính việc thay đổi cơ cấu cây trồng - vật nuôi trong quá trình dài, xuất phát từ việc cần cù chịu khó của chính người dân, để cho hôm nay, mỗi hộ có thu nhập đến cả trăm triệu/năm sau trừ chi phí…

Đó còn chưa kể đến Ba Chẽ - vùng miền núi đặc biệt khó khăn của Quảng Ninh với hành trình cả trăm km nếu tính từ trung tâm - TP. Hạ Long. “Xin 1 - về 3” là quyết tâm cho thấy sự chủ động cao trong chỉ đạo thực hiện xây dựng Nông thôn mới nơi đây. Hành trình Nông thôn mới Quảng Ninh còn tiếp tục, hình ảnh bà mẹ người Dao hồn hậu khi chia sẻ về Nông thôn mới cùng nhóm PV chúng tôi hôm ấy cùng ân tình bà con dành cho đoàn có lẽ còn mãi, là “hình ảnh” đẹp nhất cho Nông thôn mới nơi đây.