Vườn bưởi của nhiều hộ dân ở xã Phúc Trạch được nhân giống từ cây đầu dòng cho năng suất cao và ít sâu bệnh. Ảnh Nguyễn Tâm

Sở hữu 7 cây đầu dòng trên 20 năm tuổi cùng gần 3.000 ha vùng trồng chuyên canh, bưởi Phúc Trạch (Hà Tĩnh) đang từng bước chuẩn hóa quy trình từ khâu chọn giống đến tiêu thụ. Việc bảo tồn nguồn gen quý kết hợp đẩy mạnh xúc tiến thương mại chính là chìa khóa giúp thương hiệu bưởi nổi tiếng này giữ vững giá trị và vươn tầm thế giới.

Bưởi Phúc Trạch - đặc sản trái cây nổi tiếng gắn liền với vùng đất Hương Khê, tỉnh Hà Tĩnh – từ lâu đã khẳng định vị thế nằm trong top 50 đặc sản trái cây hàng đầu của Việt Nam. Không chỉ mang lại giá trị kinh tế cao, nâng cao thu nhập cho người nông dân, dòng quả có múi này còn ghi dấu ấn quan trọng trên thị trường trong và ngoài nước khi được Cục Sở hữu trí tuệ cấp giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý vào năm 2010. Đặc biệt, đây cũng là 1 trong 39 chỉ dẫn địa lý của Việt Nam được Liên minh Châu Âu (EU) cam kết bảo hộ từ ngày 1/8/2020. Sự quan tâm và bảo hộ từ thị trường EU chính là minh chứng rõ nét cho một thương hiệu nông sản cao cấp, mở ra cơ hội lớn để bưởi Phúc Trạch không chỉ quẩn quanh ở khu vực Bắc Trung Bộ mà từng bước vươn mạnh ra thị trường toàn quốc và tiến tới xuất khẩu quốc tế.

Ông Võ Tá Tài (ngoài cùng bên phải), Cơ sở bảo tồn quỹ gen và nhân giống bưởi Phúc Trạch, Trung tâm Khuyến nông Hà Tĩnh trao đổi về sự cần thiết trong việc tiếp tục tuyển chọn, đánh giá, công nhận cây đầu dòng. Ảnh Nguyễn Tâm

Để hiện thực hóa mục tiêu vươn xa, địa phương đã xác định việc bảo tồn, chọn lọc và phát triển nguồn cây đầu dòng là giải pháp then chốt. Hiện nay, xã Phúc Trạch có 7 cây bưởi được công nhận là cây đầu dòng với tuổi đời đều trên 20 năm, đóng vai trò là nguồn vật liệu nhân giống chất lượng cao giúp duy trì trọn vẹn những đặc tính hương vị đặc trưng qua nhiều thế hệ.

Không chỉ bảo tồn cây đầu dòng tại các vườn hộ, Cơ sở bảo tồn quỹ gen và nhân giống bưởi Phúc Trạch còn khai thác mắt ghép để tạo cây S0, lưu giữ an toàn trong nhà lưới; từ S0 tiếp tục nhân thành cây S1 làm nguồn cung cấp mắt ghép phục vụ sản xuất cây giống. Hiện, cơ sở đang lưu giữ 1 cây đầu dòng trồng từ năm 2000, 38 cây S0 và 266 cây S1. Hệ thống này vừa giúp chủ động nguồn mắt ghép, giảm áp lực khai thác trực tiếp lên cây đầu dòng, vừa duy trì ổn định những đặc tính tốt của giống bưởi Phúc Trạch.

Bưởi Phúc Trạch không chỉ là cây trồng chủ lực mà còn là niềm tự hào của người dân miền núi Hà Tĩnh. Ảnh Nguyễn Tâm

Chính quyền địa phương cũng thường xuyên hướng dẫn các hộ dân thực hiện đúng quy trình chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh, khai thác mắt ghép và cành chiết hợp lý, đồng thời vận động người dân sử dụng giống có nguồn gốc rõ ràng khi mở rộng diện tích.

Ngoài xã Phúc Trạch là vùng trồng bưởi lớn nhất Hà Tĩnh, bưởi Phúc Trạch còn được trồng ở các xã Hương Đô, Hương Phố, Hà Linh, Hương Xuân và Hương Khê (Hà Tĩnh).

Bưởi Phúc Trạch là cây trồng chủ lực của nhiều xã miền núi Hà Tĩnh.

Nhờ việc thâm canh kết hợp ứng dụng tiến bộ kỹ thuật sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP và hữu cơ, vùng bưởi Phúc Trạch tại Hà Tĩnh hiện đã phát triển lên gần 3.000 ha, trong đó gần 2.800 ha đang cho thu hoạch. Những ngày này, vùng đất Hà Tĩnh lại bước vào mùa thu hoạch bưởi Phúc Trạch – thứ “đệ nhất danh quả” đã trở thành niềm tự hào của người dân nơi đây. Giá bán hiện nay dao động từ 25-30 nghìn đồng/quả, tăng 15 - 20% so với cùng kỳ năm ngoái. Cây bưởi đã giúp hàng trăm hộ dân thoát nghèo, nhiều gia đình vươn lên khá giả.

Việc tiếp tục bảo tồn cây đầu dòng kết hợp đẩy mạnh quảng bá, xúc tiến thương mại sẽ là nền tảng vững chắc để nâng cao giá trị sản phẩm, giữ vững uy tín thương hiệu và đưa bưởi Phúc Trạch phát triển bền vững trong tương lai.