Mùa hội không bắt đầu bằng tiếng hò reo trên khán đài. Nó bắt đầu bằng một hồi trống trong đền.

Sáng 11/9 (tức 1/8 âm lịch), ông Phạm Hoàng Tuấn, Phó Chủ tịch Thường trực UBND phường Đồ Sơn, Trưởng Ban Tổ chức lễ hội, đánh trống khai hội tại đền Nghè. Cùng lúc, các lễ vật được dâng theo nghi thức truyền thống ở đền Nghè và đền Nam Hải Thần Vương trên đảo Dấu. Đại diện các chủ trâu đứng cùng lãnh đạo địa phương để dâng hương, thượng cờ.

Ông Phạm Hoàng Tuấn - Phó Chủ tịch UBND phường Đồ Sơn, Trưởng Ban Tổ chức Lễ hội chọi trâu truyền thống Đồ Sơn đánh trống khai hội và nghi thức thượng cờ khai hội

Điều tôi để ý là lời cầu của ngày khai hội. Theo Ban Tổ chức, người ta cầu thời tiết thuận hòa và các kháp đấu diễn ra an toàn, sôi nổi, hấp dẫn. Kháp là cách người Đồ Sơn gọi một trận đấu. Lời cầu ấy không nhắc đến chuyện thắng thua.

Nước thiêng và sợi dây giữa các đình

Sáng 17/9 (7/8 âm lịch), , ngôi đền "hàng tổng" thờ Lục vị tiên công, sáu vị thần có công lập nên đất Đồ Sơn, và Điểm Tước Thần Vương, vị thần gắn với tục chọi trâu. Trống khai lễ vang lên, các đại biểu dâng hương trung thiên, kính cáo trời đất và tiền nhân, rồi mới đến nghi thức lấy nước. Đoàn rước trong trang phục truyền thống cung nghinh nước thiêng rời đền, đưa về các đình, đền, trong đó có đình Ngọc Xuyên.

Với cư dân miền biển, nước là sự sống, là biển cả, là niềm tin về sự sinh sôi. Chén nước ấy mang theo ước vọng mưa thuận, gió hòa, biển yên, dân an.

Linh thiêng rước nước Lễ hội Chọi trâu truyền thống Đồ Sơn

Ông Nguyễn Đăng Thường, thủ hương đền Nghè, chỉ ra điều tôi cho là chìa khóa để hiểu lễ hội này. Nghi lễ không gói trong một ngôi đền mà trải ra nhiều đình, đền. Mỗi "ông trâu" gắn liền với một ngôi đình và đại diện cho sự đoàn kết, niềm tự hào của một giáp hoặc khu dân cư. Vì thế, chọi trâu Đồ Sơn không đơn thuần là cuộc đấu của những con vật, mà là nơi các cộng đồng cùng bước ra sới.

Ngày 19/9 trên sân vận động trung tâm

Đêm 18/9 là lễ thần linh tại đền Nghè và sân vận động. Sáng 19/9 (9/8 âm lịch), dòng người bắt đầu đổ về sân vận động trung tâm phường Đồ Sơn, mang theo giấy mời, nghe lực lượng chức năng hướng dẫn gửi xe. Ngoài cổng, nhiều du khách dừng lại chụp ảnh trước khi vào. Bên trong, khán đài kín dần, có cả du khách nước ngoài. Trời năm nay thuận, đúng như điều người ta đã cầu ở đền Nghè.

Lúc 7 giờ 30, vòng chung kết bắt đầu với 15 trâu thắng vòng loại, thi đấu theo thể thức loại trực tiếp. Tứ kết có 8 "ông trâu" mang số 15, 24, 05, 20, 21, 06, 30 và 23, chia bốn kháp. Bốn trâu đi tiếp là số 15 của ông Lê Bá Ngọc, số 05 của ông Đinh Xuân Thắng (đền Nghè), số 21 của ông Hoàng Gia Dũng và số 23 của ông Phạm Văn Lưu (cùng đình Nam). Trên sân có những miếng đánh dồn dập, đòn quyết định như các miếng đánh (hổ lao, móc hàm, cáng sừng...) có ông trâu chịu thua rồi thất thế bỏ chạy, có chủ trâu bật khóc, cười khi con vật của mình thắng. Kháp cuối cùng là cuộc gặp giữa trâu số 15 và trâu số 21.

Trâu 15 giành chức vô địch và trâu 21 đạt giải nhì

Đại diện chủ trâu số 15 (Ông Lê Bá Ngọc - Đình Ngọc Xuyên) bộc bạch: Để một 'ông trâu' có thể đi từ vòng loại đến trận đấu cuối cùng và chạm tay vào cúp vô địch, đó là cả một hành trình rèn luyện kiên trì suốt nhiều tháng trời. Người nuôi trâu không chỉ tốn công sức, tiền bạc mà phải đặt cả tâm huyết, tình cảm vào đó, coi trâu như người bạn đồng hành chứ không đơn thuần là vật nuôi thi đấu.

Còn phía chủ trâu số 21 (Ông Hoàng Gia Dũng - Đình Nam) chia sẻ:Được bước chân vào vòng chung kết Đồ Sơn trước hàng vạn khán giả đã là niềm tự hào lớn của anh em đình Nam chúng tôi. Trâu số 21 đã thi đấu hết mình bằng tất cả sự lì lợm và bản lĩnh. Thắng thua trên xới chọi là chuyện bình thường, quan trọng nhất là chúng tôi đã cống hiến cho người xem một kháp đấu mãn nhãn, đậm tinh thần thượng võ của miền biển Đồ Sơn.

Kết quả, và điều nó nói lên

Trâu số 15 (ông Lê Bá Ngọc, đình Ngọc Xuyên) giành chức vô địch. Trâu số 21 (ông Hoàng Gia Dũng, đình Nam) đoạt giải nhì. Giải ba thuộc về trâu số 05 (ông Đinh Xuân Thắng, đền Nghè) và trâu số 23 (ông Phạm Văn Lưu, đình Nam). Ông Đỗ Thành Trung, Chủ tịch UBND thành phố, và ông Nguyễn Minh Hùng, Phó Chủ tịch UBND thành phố, trao giải nhất cho chủ trâu số 15.

Các đồng chí: Đỗ Thành Trung, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND thành phố, Nguyễn Minh Hùng, Ủy viên thành ủy, Phó Chủ tịch UBND thành phố trao giải nhấ cho chủ trâu số 15

Nhìn bảng kết quả bằng con mắt của người làm văn hóa, tôi thấy hai điều.

Thứ nhất, bốn ông trâu mạnh nhất năm nay đến từ ba nơi: đình Ngọc Xuyên, đình Nam và đền Nghè. Ngôi vô địch vì thế không thuộc riêng một người chủ trâu. Nó thuộc về một giáp, một đình, một cộng đồng đã cùng chuẩn bị từ trước ngày hội.

Thứ hai, ngày đăng quang chưa phải là ngày kết thúc. Theo chương trình của Ban Tổ chức, cùng ngày 19/9 còn có lễ hiến sinh tại sân vận động và lễ tế thần tại đình có trâu vô địch, năm nay là đình Ngọc Xuyên. Đến ngày 26/9 (16/8 âm lịch), lễ tống thần mới chính thức khép lại mùa hội. Chiếc cúp vì thế nằm giữa một vòng nghi lễ khép kín: mở bằng tiếng trống, đóng bằng lễ tống thần.

Vòng nghi lễ ấy có lý do để được gìn giữ kỹ. Lễ hội được tổ chức vào ngày 9/8 âm lịch hằng năm, từng được Tổ chức Kỷ lục Việt Nam ghi nhận là lễ hội dân gian chọi trâu lâu đời và độc đáo nhất. Đây cũng là một trong 15 lễ hội lớn của cả nước được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia từ năm 2012.

Một mùa hội gọn gàng hơn

Ban Tổ chức cho biết năm nay lễ hội có nhiều điều chỉnh. Hàng quán bị cấm bày bán ở các lối ra vào sân vận động, giao thông được phân luồng, vệ sinh môi trường và cảnh quan được chú trọng. Công an và lực lượng quân sự địa phương triển khai phương án bảo đảm an ninh, an toàn giao thông, phòng cháy chữa cháy. Vòng chung kết được truyền hình trực tiếp trên VTV6, VTV Go và các kênh của Báo và Phát thanh, Truyền hình Hải Phòng. Nhờ vậy, lễ hội đến được với cả những người không có mặt trên khán đài.

Hơn 30.000 khán giả đến sân vận động trung tâm quận Đồ Sơn để theo dõi và cổ vũ nhiệt tình

Nếu bạn muốn đến Đồ Sơn vào mùa hội

Ngày hội chính luôn rơi vào 9/8 âm lịch, còn các nghi lễ ở đền, đình kéo dài nhiều ngày trước và sau đó. Người xem vào sân bằng giấy mời, nên nếu định đi thì hãy theo dõi thông báo của Ban Tổ chức từ sớm. Nhưng nếu chỉ đến sân vận động vào đúng buổi sáng chung kết, người ta mới xem được phần nổi của lễ hội. Phần chìm nằm ở đền Nghè, ở đảo Dấu, ở những ngôi đình có "ôn