Chợ cá làng chài Tam Tiến lúc tờ mờ sáng.

Chuyển dịch sinh kế

Với người dân làng chài Tam Tiến, trước đây cân cá, cân mực tươi bán cho thương lái chỉ được từ vài chục nghìn đến vài trăm nghìn đồng. Giờ đây, cũng chỉ chừng ấy hải sản đem nấu tô mì, nồi bún phục vụ du khách, giá trị đã tăng gấp nhiều lần.

Đến chợ cá Tam Tiến khi còn tờ mờ sáng, mới thấy được sự chuyển mình mạnh mẽ của một làng chài từ những hoạt động mua bán nhộn nhịp nhưng bình dị. Du khách thích thú với nhịp sống ấy, người dân địa phương thì phấn khởi khi ngày ngày được đón du khách trong nước và nước ngoài đến tham quan và thưởng thức những món ăn từ hải sản ngay bên bờ biển. Bà Nguyễn Thị Nghĩa (thôn Hà Lộc, xã Tam Xuân), vừa đổ bánh xèo mực phục vụ du khách, vừa cười nói: “Từ ngày Tam Tiến phát triển du lịch, thu nhập của người dân cải thiện hơn trước nhiều”.

Theo người dân địa phương, đường sá, nhà cửa trong làng đã nhiều đổi thay. Tuy nhiên, chuyển biến quan trọng nhất là người dân mạnh dạn làm du lịch và nâng cao ý thức bảo vệ môi trường biển. Trong câu chuyện ấy, phải kể đến anh Võ Hồng Rôn, một người trẻ chủ động “bán thuyền lên bờ”, tiên phong khai thác tiềm năng du lịch của làng chài.

Ông Bùi Thanh Xứ (thôn Hà Lộc, xã Tam Xuân) chia sẻ: “Rôn là người đầu tiên ở đây phát triển du lịch. Câu chuyện làm du lịch của nó hay và thứ thuyết phục được bà con trong làng là việc Rôn kiên trì ra bãi biển nhặt rác. Thấy nó dọn rác đón được khách về thật, bà con cũng làm theo”.

Câu chuyện khởi nghiệp của Rôn như một lát cắt về sự chuyển dịch sinh kế ở một làng biển vốn nhiều đời “hồn treo cột buồm”. Năm 2017, Rôn rời Vũng Tàu trở về quê, bắt đầu công việc của một ngư dân. Nhận thấy bãi biển quê nhà có thể phát triển du lịch, anh quyết định nghỉ đi biển, bán tàu để lấy 100 triệu đồng khởi nghiệp.

Hành trình mở đường phát triển du lịch của Rôn gói gọn trong hai phần việc, vừa chủ động đi dọn sạch rác ở bãi biển, vừa chấp nhận mất tiền để thử tạo ra sản phẩm du lịch cho làng. Anh Rôn chia sẻ: “Những năm đầu mới về quê, tôi kiên trì thực hiện chiến dịch dọn rác bãi biển, tự nguyện dọn dẹp và vận động cộng đồng cùng hỗ trợ. Khi bắt đầu làm du lịch, tôi cùng một số anh em tiên phong kinh doanh lưu trú, mở quán hải sản, dựng lều trại đón khách. Phải làm thực tế để bà con thấy du lịch có tiềm năng và được du khách đón nhận thì mọi người mới tin tưởng làm theo. Đến nay, kinh doanh du lịch thật sự là sinh kế mới cho nhiều người trong làng”.

Từ một ngư dân lên bờ khởi nghiệp, Rôn bộc bạch: “Ba năm đầu, mọi thứ không như mình mường tượng. Khí hậu ở Quảng Nam, một năm chỉ làm du lịch được chừng mấy tháng nắng. Lúc đó tôi không có kỹ năng quản lý tài chính, có lúc thua lỗ tới cả tỷ đồng, phải vay mượn, đập chỗ này vá chỗ kia”.

Nhìn lại hành trình lên bờ khởi nghiệp, Rôn thừa nhận cái giá phải trả cho việc “tiên phong” là quá đắt, nhưng với Rôn và người dân làng chài Tam Tiến, cuộc đánh cược ấy vẫn đáng giá hơn việc tiếp tục phó mặc cho những chuyến đi biển mịt mờ sóng bão. “Mình làm du lịch cũng vì mong muốn bà con trong làng có sinh kế mới, bền vững hơn so với nghề biển, rồi từ đó cùng chính quyền địa phương giữ gìn tài nguyên thiên nhiên biển”, Rôn tâm sự.

Chương mới của nghề biển

Về chiều tối, bãi biển làng chài Tam Tiến trở nên nhộn nhịp với các hoạt động kinh tế đêm. Tại những homestay hướng biển, tiếng trẻ con vui đùa bên hồ bơi khiến không khí thêm rộn ràng. Trên bãi biển, người dân tất bật xếp bàn, giăng dây đèn để phục vụ du khách vui chơi buổi tối.

Ngồi đung đưa trên chiếc võng bên bờ biển, ông Võ Quang Toản (thôn Hà Lộc, xã Tam Xuân) không giấu được niềm vui khi thấy du khách đến với làng ngày càng đông. Với một lão ngư như ông, sự khởi sắc không chỉ thể hiện ở cảnh quan nhộn nhịp, mà còn ở việc con cháu có thêm nguồn thu nhập, giảm bớt sự phụ thuộc vào những chuyến biển. “So với đi biển, thu nhập từ làm du lịch khác xa lắm, có khi gấp mấy lần lận, công việc linh hoạt hơn. Hồi xưa quanh năm dầm sóng, đâu ai nghĩ bãi biển ở mình có ngày phát triển du lịch được như thế này”, ông Toản phấn khởi nói.

Đối với người dân làng chài, biển là một phần của cuộc đời. Dẫu nghề biển gắn với nhọc nhằn, bão tố và phong ba, họ vẫn kiên trì vươn khơi bởi phía sau mỗi chuyến đi là chi phí sinh hoạt của gia đình, là việc học hành của con cái. Khi bãi biển quê nhà mở ra một sinh kế mới, người dân có thêm lựa chọn để ổn định cuộc sống bên cạnh nghề biển.

Sự chuyển mình của Tam Tiến cũng cho thấy vai trò của cộng đồng, với sự hỗ trợ của chính quyền địa phương và các tổ chức quốc tế, mô hình du lịch nơi đây từng bước được định hình theo hướng cộng đồng và sinh thái. Khi cảnh quan trở thành một phần tạo ra sinh kế, người dân cũng có ý thức hơn trong việc bảo vệ môi trường, chủ động dọn rác bãi biển và hạn chế khai thác tận diệt tài nguyên biển.

Theo anh Võ Hồng Rôn, hướng phát triển du lịch ở Tam Tiến ngày càng rõ hơn khi việc bảo vệ môi trường gắn với lợi ích kinh tế của người dân. Khu chợ cá trước đây nhiều rác nay được thu dọn thường xuyên, tạo không gian sạch sẽ để đón khách. Chúng tôi xác định đích đến lâu dài là thu hút dòng khách quốc tế. Cho nên, bên cạnh việc giữ được nét đặc sắc của địa phương, mình phải kể được câu chuyện người dân làng chài ở đây đang nỗ lực từng ngày để cùng với thế giới làm sạch và bảo tồn bờ biển. Có như vậy mới hướng du khách tìm đến đây để tham quan và tìm hiểu câu chuyện đó.

Chính quyền xã Tam Xuân đang triển khai nhiều giải pháp quản lý, bảo vệ hệ sinh thái biển tại khu vực thôn Hà Lộc, trong đó tiếp tục phát huy hiệu quả của Tổ cộng đồng bảo vệ nguồn lợi thủy sản rạn Bà Đậu. Làng chài Tam Tiến đang bước vào giai đoạn phát triển mới, trở thành điểm tựa sinh kế cho cộng đồng.