Tiếp tục triển khai chính sách đối với Nghệ nhân nhân dân, Nghệ nhân ưu tú và bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể

Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lào Cai vừa có văn bản đề nghị UBND các xã, phường tiếp tục triển khai thực hiện chính sách đối với Nghệ nhân nhân dân, Nghệ nhân ưu tú; đồng thời thành lập, duy trì hoạt động các câu lạc bộ, nhóm thực hành di sản văn hóa phi vật thể trên địa bàn.

Theo thông tin từ tỉnh Lào Cai, toàn tỉnh hiện có 37 nghệ nhân được phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Nhân dân, Nghệ nhân Ưu tú đang sinh sống tại các thôn, bản. Trong số này, Thanh Thảo 24 nghệ nhân nắm giữ nghệ thuật trình diễn dân gian, chiếm khoảng 65%.

Những con số ấy không chỉ cho thấy lực lượng nghệ nhân đang nắm giữ một kho tàng văn hóa phong phú, mà còn đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc tạo điều kiện để họ tiếp tục thực hành, truyền dạy và phát huy giá trị di sản trong đời sống.

Bởi nếu một nghệ nhân không còn người kế tục, một làn điệu không còn người hát, một nghề truyền thống không còn người học, thì việc di sản được ghi danh hay lưu giữ trong hồ sơ cũng khó có thể bảo đảm sức sống lâu dài.

Nghị định 215/2025/NĐ-CP của Chính phủ quy định các biện pháp quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa, trong đó có chính sách đối với nghệ nhân, chủ thể di sản văn hóa phi vật thể. Nghị định được ban hành ngày 4/8/2025 và có hiệu lực từ ngày 17/9/2025.

Đây là bước tiếp nối quá trình hoàn thiện chính sách nhằm tạo điều kiện cho những người trực tiếp nắm giữ và thực hành di sản.

Trước đó, Chính phủ cũng đã ban hành Nghị định 93/2023/ NĐ-CP quy định về xét tặng danh hiệu Nghệ nhân Nhân dân, Nghệ nhân Ưu tú trong lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể. Theo quy định, đối tượng được xét tặng là những người có tài năng, kỹ năng nghề nghiệp đặc biệt xuất sắc, có cống hiến cho việc bảo vệ, phát huy di sản và có quá trình thực hành, truyền dạy theo các tiêu chuẩn cụ thể.

Việc phong tặng danh hiệu có ý nghĩa quan trọng, nhưng để di sản tiếp tục sống, sự ghi nhận cần đi cùng những chính sách hỗ trợ thiết thực.

Thực tế từ nhiều địa phương cho thấy, một trong những khó khăn của công tác bảo tồn di sản phi vật thể là thiếu điều kiện để nghệ nhân truyền dạy, thiếu không gian thực hành và thiếu lực lượng kế cận.

Một nghệ nhân có thể dành cả cuộc đời để giữ một làn điệu dân ca, một nghề thủ công hay một nghi lễ truyền thống. Nhưng để thế hệ trẻ tiếp tục lựa chọn con đường ấy, di sản cần tạo ra không gian thực hành và những giá trị phù hợp với đời sống hiện đại.

Đây là lý do bảo tồn di sản ngày càng được đặt trong mối quan hệ với phát triển du lịch bền vững, công nghiệp văn hóa và kinh tế địa phương.

Lào Cai cũng xác định hướng quản lý, bảo tồn và phát huy di sản văn hóa gắn với phát triển du lịch bền vững.

Lào Cai có lợi thế đặc biệt về sự đa dạng văn hóa của các cộng đồng dân tộc và hệ thống di sản phong phú. Nếu biết kết nối chính sách với giáo dục, du lịch, công nghiệp văn hóa và sinh kế cộng đồng, những giá trị ấy không chỉ được bảo tồn mà còn có thể trở thành nguồn lực cho phát triển.

Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch yêu cầu xây dựng chương trình, kế hoạch và quy chế hoạt động cụ thể, xác định rõ lực lượng nòng cốt, thành viên tham gia, địa điểm, nội dung, hình thức, thời gian, tần suất sinh hoạt, thực hành, truyền dạy và trách nhiệm của các thành viên. Hoạt động của các câu lạc bộ, nhóm thực hành phải thiết thực, hiệu quả, phù hợp điều kiện thực tế của từng địa phương.

Ban chủ nhiệm câu lạc bộ, nhóm thực hành gồm đại diện chủ thể di sản văn hóa phi vật thể và một số nghệ nhân được trao tặng danh hiệu “Nghệ nhân nhân dân” hoặc “Nghệ nhân ưu tú”.

Hồ sơ thành lập thực hiện theo quy định tại Nghị định số 308/2025/NĐ-CP, với các mẫu số 04, 05, 06 thuộc Phụ lục I.

UBND xã, phường rà soát, tổng hợp số lượng câu lạc bộ, nhóm thực hành di sản văn hóa phi vật thể dự kiến thành lập; đồng thời lập dự toán kinh phí hỗ trợ thành lập theo quy định. Văn bản đề nghị gửi về Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch trước ngày 21/8/2026 để Sở tổng hợp, phối hợp với Sở Tài chính tham mưu cấp có thẩm quyền xem xét, bố trí kinh phí.

Di sản chỉ thực sự sống khi được trao truyền qua các thế hệ. Việc Lào Cai tiếp tục triển khai chính sách đối với Nghệ nhân Nhân dân, Nghệ nhân Ưu tú không chỉ là sự ghi nhận những người giữ hồn văn hóa, mà còn tạo thêm động lực để di sản tiếp tục hiện diện trong đời sống cộng đồng.