Giai đoạn 2011–2015, khi chương trình xây dựng nông thôn mới bắt đầu được triển khai, Bắc Kạn chưa có xã nào hoàn thành toàn bộ các tiêu chí. Tuy nhiên, sau hơn một thập kỷ nỗ lực bền bỉ, diện mạo nông thôn của tỉnh đã có nhiều khởi sắc. Đến nay, tỉnh đã có 1/8 huyện, thành phố hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới; 29/95 xã đạt chuẩn nông thôn mới và 4 xã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao. Đồng thời, 82 thôn cũng đã được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới, cho thấy sự lan tỏa mạnh mẽ từ chương trình đến từng thôn, bản.

Giai đoạn 2026–2030, Bắc Kạn đặt mục tiêu có 18/35 xã đạt chuẩn nông thôn mới, 05 xã đạt chuẩn nâng cao và 01 xã đạt chuẩn kiểu mẫu. Đây không chỉ là những con số kỳ vọng, mà là minh chứng cho quyết tâm mạnh mẽ của tỉnh trong hành trình xây dựng nông thôn mới thực chất, bền vững.

Chủ tịch Ủy ban MTTQ xã Quân Hà - bà Đinh Thị Hiệu được nhận Bằng khen của Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh vì có thành tích xuất sắc trong triển khai các phong trào thi đua giai đoạn 2020 - 2025.

Đến nay, hạ tầng nông thôn tỉnh tiếp tục được đầu tư đồng bộ và nâng cấp toàn diện. Hơn 90% đường liên xã, liên thôn đã được cứng hóa; hệ thống điện, trường học, trạm y tế, nhà văn hóa, thủy lợi… từng bước hoàn thiện, góp phần nâng cao chất lượng sống cho người dân. Đặc biệt, giao thông nông thôn có bước đột phá với trên 1.286 km đường xã được bê tông, nhựa hóa, hơn 1.216 km đường thôn, liên thôn và 659 km đường ngõ xóm được cứng hóa, tạo điều kiện thuận lợi cho việc đi lại và phát triển sản xuất.

Không chỉ có đường sá, mà hệ thống thủy lợi cũng được quan tâm đúng mức. Bắc Kạn đã kiên cố hóa hơn 1.199 km kênh mương nội đồng, nâng tỷ lệ diện tích đất canh tác được tưới tiêu chủ động lên trên 90%. Đây là yếu tố then chốt giúp ổn định sản xuất nông nghiệp và tăng năng suất cây trồng.

Những con số ấy không chỉ phản ánh sự tiến bộ về lượng, mà còn thể hiện rõ sự chuyển mình về chất trong công cuộc xây dựng nông thôn mới. Không gian sống được cải thiện, cảnh quan ngày càng khang trang, nhưng quan trọng hơn cả là đời sống người dân được nâng lên rõ rệt. Nhiều địa phương đã chủ động hình thành mô hình kinh tế mới, phát triển chuỗi giá trị nông sản đặc sản như miến dong, cam quýt, gạo nếp… vươn ra thị trường. Song song đó, các hoạt động bảo vệ môi trường, gìn giữ bản sắc văn hóa, chăm lo giáo dục – y tế cũng được quan tâm đồng bộ, góp phần hình thành diện mạo một nông thôn mới xanh – sạch – văn minh và bền vững hơn từng ngày.

Ông Trịnh Xuân Trường – Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Bắc Kạn chia sẻ: Xây dựng nông thôn mới ở Bắc Kạn không đơn thuần là đầu tư hạ tầng hay hoàn thành các tiêu chí, mà là quá trình thay đổi toàn diện từ tư duy đến cách làm của cả hệ thống chính trị và người dân. Chúng tôi xác định người dân là chủ thể, là trung tâm. Chính sự vào cuộc tích cực của bà con mới tạo nên những vùng quê đang đổi thay từng ngày – khang trang hơn, đủ đầy hơn và nhiều khát vọng hơn. Giai đoạn tới, tỉnh sẽ tiếp tục ưu tiên phát triển sản xuất gắn với xây dựng thương hiệu nông sản đặc trưng, thúc đẩy chuyển đổi số trong nông nghiệp và nâng cao chất lượng cuộc sống nông thôn một cách thực chất.

Tiếp nối hành trình: Động lực từ lòng dân và những định hướng

Thành quả hơn một thập kỷ xây dựng nông thôn mới ở Bắc Kạn không chỉ đến từ chính sách đúng đắn và nguồn lực đầu tư, mà còn bắt nguồn từ sự đồng thuận và quyết tâm của người dân. Ở mỗi thôn, bản – nơi những cuộc họp bàn dân chủ diễn ra đều đặn, người dân không chỉ lắng nghe, thảo luận mà còn sẵn sàng góp công, góp sức để hiện thực hóa mục tiêu phát triển địa phương. Chính tinh thần "dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra và dân thụ hưởng" đã tạo nên một phong trào sâu rộng, bền bỉ.

Ông Nông Quang Nhất, Phó Chủ tịch UBND tỉnh cho hay: “Nông thôn mới ở Bắc Kạn là hành trình không có điểm kết thúc – nơi mỗi người dân đều là hạt nhân kiến tạo nên một miền quê ngày càng tươi sáng”.

Từ chỗ tiếp nhận thụ động, người dân Bắc Kạn ngày nay chủ động trong mọi khâu – từ lập kế hoạch sản xuất, cải tạo vườn tạp, xây dựng mô hình hợp tác xã đến việc gìn giữ bản sắc văn hóa, giữ gìn vệ sinh môi trường. Những nếp nhà sạch sẽ, tuyến đường nở hoa, hội chợ nông sản… là minh chứng sống động cho sự đổi thay đến từ chính nội lực cộng đồng.

Bà Trịnh Thị Thư – Giám đốc Hợp tác xã Đoàn Kết, xã Cao Kỳ, huyện Chợ Mới chia sẻ: “Muốn xây dựng nông thôn mới thực chất thì phải khơi dậy được sức dân. Khi người dân hiểu mình là chủ thể, là người trực tiếp được hưởng lợi từ quá trình này thì họ sẽ tự giác, tự nguyện và đồng lòng tham gia. Ở HTX chúng tôi, từ ngày thành lập đến nay, bà con không chỉ góp sức phát triển mô hình trồng trồng mơ mà còn sẵn sàng tham gia cải tạo đường làng, giữ gìn vệ sinh chung, nâng cao chất lượng sản phẩm để cùng nhau đi xa hơn trên con đường phát triển.”

Theo bà Thư, lòng dân chính là gốc rễ tạo nên sự bền vững cho chương trình nông thôn mới. “Chúng tôi không thể đi lên nếu chỉ trông chờ vào hỗ trợ. Người dân phải cùng chung tay làm kinh tế, giữ gìn bản sắc quê hương, thì mới giữ được ‘hồn’ cho nông thôn mới. Tinh thần đoàn kết, sẻ chia giữa các hộ trong HTX cũng là điểm tựa để chúng tôi vượt qua khó khăn, nhất là trong thời điểm thị trường có nhiều biến động” – bà Thư nói thêm.

Một trong những điểm sáng rõ nét của Bắc Kạn trong phong trào xây dựng nông thôn mới chính là xã Quân Hà, huyện Bạch Thông. Nơi đây, phong trào không chỉ dừng lại ở khẩu hiệu hay chỉ đạo hành chính, mà đã thực sự trở thành hành động tự nguyện, tự giác trong Nhân dân. Tinh thần tự lực, tự cường được khơi dậy mạnh mẽ, còn Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức đoàn thể trở thành trung tâm đoàn kết, vận động và kết nối sức dân.

Thành công của Quân Hà đến từ sự chung tay của cả hệ thống chính trị và sự đồng lòng của người dân. Trong những năm qua, xã đã huy động hàng chục nghìn ngày công lao động, gần 1 tỷ đồng tiền mặt và hơn 5.000m² đất để xây dựng các công trình phúc lợi như đường giao thông nông thôn, nhà văn hóa, hệ thống kênh mương thủy lợi... Đây là những con số biết nói, minh chứng cho sự đóng góp thiết thực và đầy trách nhiệm của cộng đồng địa phương.

Tiêu biểu như ở thôn Lủng Kén, người dân không chỉ vận động mà còn chủ động đóng góp 100% kinh phí và ngày công để xây dựng nhà văn hóa trị giá trên 100 triệu đồng. Không ít cá nhân đã trở thành tấm gương điển hình trong phong trào này. Có thể kể đến các ông Triệu Văn Duệ, Hà Văn Đương, Phan Văn Thành (thôn Lủng Coóc), Phùng Hoàng Bộ, Nông Văn Hửa, Tô Văn Diện (thôn Lủng Kén)… đã tự nguyện hiến hàng trăm mét vuông đất và cây trồng lâu năm để mở đường, phục vụ lợi ích chung của cộng đồng.

Phụ nữ xã Yên Thượng (huyện Chợ Đồn) đoàn kết giúp nhau cấy lúa, đảm bảo thời vụ gieo trồng. Ảnh: H.Lan

Những con người bình dị, những hành động không phô trương nhưng đầy ý nghĩa đó đã và đang góp phần thay đổi bộ mặt nông thôn ở Quân Hà – không chỉ xanh – sạch – đẹp hơn, mà còn gắn bó, đoàn kết và giàu khát vọng hơn.

Hay tại huyện Chợ Đồn, xã Yên Thượng là điểm sáng trong xây dựng nông thôn mới nâng cao với nhiều cách làm sáng tạo và hiệu quả. Phát huy vai trò nòng cốt, MTTQ xã tích cực tuyên truyền, vận động Nhân dân phát triển kinh tế, xây dựng đời sống văn hóa và cảnh quan nông thôn.

Nổi bật là phong trào trồng hoa ven đường, giữ gìn môi trường tại các thôn Bản Liên, Pác Cộp, góp phần tạo nên những tuyến đường xanh – sạch – đẹp, nâng cao ý thức cộng đồng. Nhờ sự đồng thuận của người dân, hầu hết đường làng, ngõ xóm đã được bê tông hóa, hạ tầng cơ bản đáp ứng nhu cầu thiết yếu.

Đáng ghi nhận, 100% khu dân cư hằng năm đạt danh hiệu văn hóa, phản ánh sự chuyển biến tích cực cả về vật chất lẫn tinh thần trong hành trình xây dựng nông thôn mới bền vững.

Trong giai đoạn tới, Bắc Kạn xác định rõ hướng đi chiến lược: tiếp tục phát triển nông nghiệp theo hướng sinh thái, hữu cơ và tuần hoàn; đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số; chú trọng phát triển nguồn nhân lực nông thôn, đặc biệt là thế hệ trẻ. Các chương trình khởi nghiệp nông thôn, liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị, phát triển du lịch cộng đồng gắn với nông nghiệp… sẽ tiếp tục được thúc đẩy mạnh mẽ.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nông Quang Nhất thông tin: Chương trình xây dựng nông thôn mới củ tỉnh gia đoạn 2021 – 2025 đã đạt nhiều kết quả tích cực trên tất cả các lĩnh vực. Trong thời gian tới, cần xác định đây là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, thường xuyên, góp phần phát triển kinh tế – xã hội và nâng cao đời sống Nhân dân. Đồng chí đề nghị các địa phương tiếp tục phát huy tinh thần chủ động, sáng tạo, đẩy mạnh phong trào thi đua, tập trung nguồn lực cho hạ tầng thiết yếu, đồng thời thực hiện hiệu quả việc lồng ghép nguồn lực, tháo gỡ kịp thời khó khăn, tạo nền tảng vững chắc để Bắc Kạn thực hiện thành công mục tiêu nông thôn mới bền vững và toàn diện.

Mục tiêu không chỉ là xây dựng những xã đạt chuẩn nông thôn mới hay nâng cao, mà là tạo dựng một nền nông nghiệp có sức cạnh tranh, một không gian sống chất lượng và một cộng đồng nông thôn biết làm chủ tương lai của mình. Nông thôn mới ở Bắc Kạn là hành trình không có điểm kết thúc – nơi mỗi người dân đều là hạt nhân kiến tạo nên một miền quê ngày càng tươi sáng, đáng sống và ngập tràn hy vọng.