Toàn xã Đồng Phúc có khoảng 393 hộ dân tham gia trồng, chế biến chè, góp phần duy trì và phát triển các sản phẩm chè Shan tuyết truyền thống.

Giữ gìn "di sản xanh" trên vùng núi

Bằng Phúc nổi tiếng với những vùng chè Shan tuyết cổ thụ vươn mình trên sườn núi cao, trở thành cây trồng chủ lực gắn bó với đời sống sản xuất của nhiều thế hệ người dân địa phương.

Trong định hướng phát triển kinh tế nông nghiệp, xã Đồng Phúc xác định chè Shan tuyết là cây trồng quan trọng, đồng thời là nguồn lực để xây dựng thương hiệu địa phương, phát triển sản phẩm OCOP và khai thác du lịch sinh thái, cộng đồng. Đây cũng là hướng triển khai Nghị quyết số 11-NQ/TU ngày 3/2/2025 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên về phát triển ngành chè giai đoạn 2025 - 2030.

Vùng chè xã Đồng Phúc vùng chè tập trung chủ yếu tại ba thôn Bằng Phúc 1, Bằng Phúc 2 và Bằng Phúc 3. Tổng diện tích chè hiện có khoảng 309,2 ha, trong đó 270,6 ha đang cho thu hoạch. Điều kiện sinh thái phù hợp với giống chè Shan tuyết, đặc biệt là những diện tích chè lâu năm, chè cổ thụ vừa có giá trị về chất lượng nguyên liệu, vừa tạo nên nét riêng trong cảnh quan và văn hóa sản xuất của địa phương.

Theo khảo sát năm 2024 của Viện Khoa học kỹ thuật Nông lâm nghiệp miền núi phía Bắc được UBND xã dẫn lại, trên địa bàn có 740 cây chè Shan tuyết cổ thụ; chiều cao trung bình 5,3 m, đường kính gốc trung bình 19,2 cm và tuổi trung bình khoảng 97 năm. Nhiều cây đã vượt mốc 100 năm tuổi. Qua khảo sát thực địa, địa phương còn ghi nhận thêm năm cây chè có kích thước lớn, chu vi thân từ 150 đến 200 cm, sinh trưởng tự nhiên và ổn định.

Những con số ấy cho thấy tài nguyên quý của vùng chè Bằng Phúc không chỉ nằm ở sản lượng búp chè. Đó còn là nguồn gen bản địa, kinh nghiệm canh tác được lưu giữ qua nhiều thế hệ và câu chuyện văn hóa, tạo nên sức hấp dẫn cho sản phẩm. Vì vậy, nhiệm vụ bảo tồn cây chè cổ thụ, cải tạo diện tích kém hiệu quả và gìn giữ cảnh quan được địa phương đặt song hành với mục tiêu nâng cao năng suất, chất lượng.

Từ vùng nguyên liệu đến sản phẩm có giá trị cao

Thực hiện mục tiêu phát triển ngành chè, UBND xã đã ban hành kế hoạch chỉ đạo, đồng thời rà soát hiện trạng diện tích, cơ cấu giống, khả năng cải tạo, trồng thay thế và mở rộng vùng chè. Trong năm 2026, Đồng Phúc được giao kế hoạch trồng mới 15 ha; đến thời điểm lập báo cáo tháng 8, đã trồng được 5 ha, gồm 2,6 ha giống PH8 và 2,4 ha chè Shan tuyết. Kết quả bước đầu cho thấy nỗ lực mở rộng sản xuất, song cũng phản ánh khối lượng công việc còn lớn để hoàn thành kế hoạch.

Khó khăn đáng kể là địa hình đồi núi, quy mô canh tác nhỏ lẻ và phần lớn diện tích chè đã trồng lâu năm. Tại nhiều nơi, năng suất thực tế chỉ đạt khoảng 1,4–1,5 tạ chè khô/ha/năm; trong khi các hộ thâm canh, chăm sóc tốt có thể đạt mức cao hơn. Bài toán đặt ra không chỉ là tăng diện tích mà còn là nâng hiệu quả trên từng đơn vị đất, thông qua giống phù hợp, kỹ thuật chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh và tổ chức sản xuất đồng bộ.

Toàn xã có khoảng 40 ha chè liên kết giữa Công ty Sachstea với 49 hộ dân (từng đạt chứng nhận USDA Organic) và 10 ha đạt chuẩn VietGAP. Tuy nhiên, chứng nhận hữu cơ hiện đã hết hạn nhưng chưa được làm lại. Đây là khoảng trống cần sớm khắc phục để bảo đảm chất lượng đi đôi với chứng nhận, làm nền tảng mở rộng vùng chè an toàn.

Hiện địa bàn có 3 doanh nghiệp, 3 hợp tác xã và khoảng 393 hộ dân tham gia trồng, chế biến chè. Ngoài chè xanh Shan tuyết truyền thống, các cơ sở đang từng bước phát triển hồng trà, bạch trà, trà phổ nhĩ, hồng trà quýt, hồng trà ống lam và những dòng sản phẩm chế biến sâu. Sự đa dạng này mở ra khả năng tiếp cận nhiều phân khúc khách hàng, nhất là khi sản phẩm được đầu tư về chất lượng, bao bì và câu chuyện xuất xứ.

Thực tế giá bán phản ánh rõ dư địa gia tăng giá trị: chè khô thô chưa đóng gói chỉ đạt 150.000 – 200.000 đồng/kg, trong khi dòng Shan tuyết chất lượng cao có thương hiệu, bao bì chuẩn chỉnh đạt tới 1,2 triệu đồng/kg. Mức chênh lệch này khẳng định tầm quan trọng của chế biến, phân loại, nhận diện thương hiệu và mở rộng thị trường.

Liên kết sản xuất, đưa thương hiệu đi xa

Trong phát triển ngành chè, mối liên kết giữa người trồng với doanh nghiệp, hợp tác xã giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Xã Đồng Phúc đã hình thành một số liên kết thu mua, cung ứng nguyên liệu: Công ty cổ phần Sachstea liên kết khoảng 49 hộ; Công ty TNHH Phát triển nông nghiệp và Chế biến dược liệu Ngọc Thắng liên kết khoảng 25 hộ; Hợp tác xã Rượu men lá Bằng Phúc liên kết khoảng 22 hộ. Một số đơn vị khác thu mua theo thời vụ hoặc đang được địa phương kết nối để đầu tư, tiêu thụ sản phẩm.

Tuy nhiên, liên kết sản xuất hiện chưa bền vững; chế biến sâu và thương hiệu chưa tương xứng với tiềm năng. Nhiều hộ nhỏ lẻ còn vướng ở khâu chuẩn hóa quy trình, đầu tư máy móc và bảo đảm chất lượng. Để phát triển lâu dài, cần đẩy mạnh chuỗi liên kết toàn diện từ vùng nguyên liệu, chế biến, bao bì, truy xuất nguồn gốc đến tiêu thụ thay vì các hợp đồng thu mua nhỏ lẻ.

Song song đó, địa phương định hướng quảng bá chè Shan tuyết Bằng Phúc qua các hội chợ, Festival Trà, điểm giới thiệu sản phẩm và kênh phân phối; đồng thời đẩy mạnh thương mại điện tử và truyền thông số (hình ảnh, video, mạng xã hội). Trong bối cảnh người tiêu dùng chú trọng nguồn gốc và trải nghiệm, việc kể câu chuyện về vùng chè cổ thụ, nghệ nhân và quy trình sản xuất sẽ là chìa khóa tạo nên bản sắc thương hiệu.

Việc công bố quyết định công nhận Làng nghề chè Shan tuyết Bằng Phúc ngày 26/3/2026 là dấu mốc quan trọng, góp phần khẳng định giá trị nghề truyền thống và tạo thêm cơ sở quảng bá sản phẩm. Cùng với xây dựng sản phẩm OCOP, địa phương cần tiếp tục chuẩn hóa hồ sơ chất lượng, tiêu chuẩn sản xuất, truy xuất nguồn gốc và năng lực tổ chức thị trường để thương hiệu chè Shan tuyết Bằng Phúc phát triển bền vững.

Xã Đồng Phúc xác định chè Shan tuyết là cây trồng chủ lực, có vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế nông nghiệp.

Kết hợp bảo tồn chè cổ thụ với du lịch trải nghiệm

Sở hữu 740 cây chè cổ thụ cùng hàng trăm hecta vùng nguyên liệu, xã Bằng Phúc đang định hướng đưa chè Shan tuyết trở thành cây trồng chủ lực, hình thành hệ sinh thái kinh tế gắn với bảo tồn văn hóa và du lịch trải nghiệm. Địa phương dự kiến kết nối tuyến du lịch vùng chè (hái chè, thưởng trà, tìm hiểu chế biến) với hồ Ba Bể và các danh thắng trong khu vực.

Để hiện thực hóa mục tiêu, địa phương tập trung cải tạo nương chè, ứng dụng khoa học - kỹ thuật và chủ động phối hợp xử lý dứt điểm tình trạng sâu bệnh, tiêu biểu như đợt dịch bọ xít muỗi năm 2026. Bên cạnh nội lực, Bằng Phúc đề xuất được hỗ trợ đồng bộ về hạ tầng giao thông, điện, nước tưới, thiết bị chế biến, cùng các hoạt động chuẩn hóa thương hiệu và xúc tiến thương mại. Việc gắn kết sản xuất với chuỗi giá trị du lịch được kỳ vọng sẽ tạo bệ phóng phát triển bền vững cho kinh tế nông thôn địa phương.