Nâng chất nông thôn mới bắt đầu từ cơ sở

Sau một chặng đường dài xây dựng nông thôn mới, câu chuyện đặt ra với Hà Nội hiện nay không còn đơn thuần là hoàn thành thêm một công trình hay đạt thêm một chỉ tiêu. Yêu cầu lớn hơn là làm thế nào để những kết quả đã đạt được tiếp tục được duy trì, nâng chất và chuyển hóa thành chất lượng sống thực tế của người dân.

Trong giai đoạn 2026 - 2030, Hà Nội đặt mục tiêu đến năm 2030 có 80% số xã đạt chuẩn nông thôn mới và 20% số xã đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại. Điều đó cũng cho thấy xây dựng nông thôn mới đang chuyển mạnh từ hoàn thiện các điều kiện cơ bản sang nâng cao chất lượng phát triển, từ hạ tầng đến môi trường sống, kinh tế, văn hóa và quản trị cộng đồng.

Những chuyển động ấy có thể nhìn thấy ngay từ các thôn, xóm.

Ông Lý Hoàng Kiên - Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Hát Môn làm việc tại xã Thanh Đa

Tại xã Hát Môn, sau quá trình sắp xếp địa bàn dân cư, việc nhanh chóng kiện toàn bộ máy, ổn định hoạt động của các thôn mới trở thành một nhiệm vụ quan trọng. Theo phương án của địa phương, 60 thôn được sắp xếp thành 17 thôn mới, trong đó có Thanh Đa, Thanh Hồng và Tiền Giang.

Trong buổi làm việc của UBND xã với hai thôn Thanh Đa và Thanh Hồng ngày 11/8/2026, nhiều vấn đề rất cụ thể của đời sống cơ sở được đặt lên bàn: tổ chức hoạt động của thôn, phân công nhiệm vụ, đất đai, công trình phúc lợi, trật tự xây dựng, an ninh, môi trường và an sinh xã hội.

Sau sắp xếp, hai thôn đã từng bước ổn định nơi làm việc, phân công trách nhiệm cho trưởng, phó thôn, xây dựng lịch trực và phối hợp với các cơ quan chuyên môn của xã. Tình hình an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội cơ bản ổn định.

Điều đáng chú ý là nhiệm vụ những tháng cuối năm không chỉ dừng ở ổn định tổ chức. Chính quyền xã yêu cầu các thôn rà soát lại các chỉ tiêu phát triển; thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế; phòng, chống dịch bệnh; chăm lo an sinh; bảo đảm quốc phòng, an ninh và tiếp tục vận động Nhân dân giữ gìn vệ sinh môi trường, xây dựng cảnh quan “sáng - xanh - sạch - đẹp”.

Ở góc độ xây dựng nông thôn mới, đây là phần việc ít “hữu hình” hơn một tuyến đường hay một nhà văn hóa, nhưng lại có ý nghĩa lâu dài, bởi hiệu quả quản trị ở cơ sở quyết định trực tiếp đến khả năng triển khai chủ trương, giải quyết những vấn đề dân sinh và huy động sự tham gia của cộng đồng. Theo quy định của Hà Nội, thôn, tổ dân phố là tổ chức tự quản của cộng đồng dân cư, nơi thực hiện dân chủ trực tiếp và là cầu nối giữa chính quyền với người dân.

Từ yêu cầu đó, tại buổi làm việc với hai thôn Thanh Đa và Thanh Hồng, ông Lý Hoàng Kiên - Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Hát Môn nhấn mạnh việc tiếp tục củng cố hoạt động của bộ máy cơ sở, tăng cường phối hợp giữa các phòng, ban, ngành của xã với các thôn. Cấp ủy, ban quản lý và các tổ chức chính trị - xã hội của hai thôn được yêu cầu sớm hoàn thiện quy chế hoạt động, rà soát các chỉ tiêu, nhiệm vụ năm 2026 để có giải pháp thực hiện hiệu quả trong những tháng cuối năm.

Cùng với phát triển kinh tế, nâng cao đời sống Nhân dân, địa phương tiếp tục đặt trọng tâm vào bảo đảm quốc phòng - an ninh, phòng, chống dịch bệnh, thực hiện tốt chính sách an sinh xã hội và chăm lo các gia đình chính sách, hộ có hoàn cảnh khó khăn. Việc nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của người dân, phát huy vai trò nêu gương của cán bộ, đảng viên và huy động sức dân tham gia giữ gìn vệ sinh môi trường, xây dựng cảnh quan “sáng - xanh - sạch - đẹp” cũng được xác định là những nhiệm vụ quan trọng nhằm tiếp tục nâng cao chất lượng các tiêu chí nông thôn mới.

Từ những thôn cũ đến một cộng đồng mới

Nếu Thanh Đa và Thanh Hồng cho thấy yêu cầu nhanh chóng ổn định tổ chức cơ sở, câu chuyện tại thôn Tiền Giang, xã Hát Môn lại đặt ra một bài toán khác: làm thế nào để những cộng đồng dân cư sau sáp nhập thực sự hòa nhập, gắn kết và cùng hướng tới những mục tiêu phát triển chung.

Một dấu ấn nổi bật trong phong trào xây dựng đời sống văn hóa tại thôn Tiền Giang là tinh thần đồng lòng, chung sức của cán bộ và Nhân dân.

Từ ngày 1/7/2026, thôn Tiền Giang chính thức được thành lập trên cơ sở sáp nhập 5 thôn Hát Môn 1, Hát Môn 2, Hát Môn 3, Hát Môn 4 và Hát Môn 10. Thôn mới có quy mô 960 hộ, hơn 4.100 nhân khẩu và 121 đảng viên. Quy mô dân cư và địa bàn lớn hơn tạo thêm nguồn lực cho phát triển, song cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về tổ chức, sự đồng thuận và khả năng gắn kết cộng đồng. Bởi sáp nhập về địa giới, tổ chức mới chỉ là bước đầu; để một thôn mới thực sự vận hành hiệu quả còn cần tạo dựng niềm tin, sự sẻ chia và những giá trị chung giữa người dân.

Tại Tiền Giang, quá trình ấy đang được cụ thể hóa bằng nhiều việc làm thiết thực. Thực hiện phương châm “Nhà nước và Nhân dân cùng làm”, thôn đã vận động xã hội hóa hơn 100 triệu đồng để xây dựng màn hình LED tại Nhà văn hóa, phục vụ công tác tuyên truyền, hội họp và các hoạt động văn hóa, văn nghệ. Các mô hình “Phòng đọc sách - Nuôi dưỡng những ước mơ”, “Số hóa Nhà văn hóa - Khơi nguồn tri thức” tiếp tục được triển khai với kinh phí hơn 15 triệu đồng, từng bước tạo dựng không gian sinh hoạt cộng đồng hiện đại, khuyến khích người dân học tập và tiếp cận tri thức.

Sự gắn kết cộng đồng còn thể hiện trong cách thôn quan tâm, giải quyết những vấn đề sát sườn của người dân. Từ khi sáp nhập, gần 20 ý kiến của Nhân dân, chủ yếu liên quan đến đất đai, luồng tiêu và các vấn đề dân sinh, đã được tiếp nhận để xem xét, giải quyết. Cùng với đó, cấp ủy thôn duy trì hoạt động thăm hỏi, động viên, hỗ trợ các gia đình có hoàn cảnh khó khăn, qua đó lan tỏa tinh thần tương thân, tương ái và củng cố mối quan hệ giữa cán bộ với Nhân dân.

Không chỉ chăm lo đời sống văn hóa, xã hội, Tiền Giang còn duy trì các hoạt động phát triển kinh tế. Trên gần 95 ha đất nông nghiệp, người dân tiếp tục tổ chức sản xuất, đồng thời chủ động phòng, chống dịch bệnh trong chăn nuôi. Tiểu thủ công nghiệp, thương mại và dịch vụ được duy trì, góp phần tạo sinh kế và nâng cao thu nhập cho người dân.

Những con số hơn 100 triệu đồng xã hội hóa cho thiết chế văn hóa, hơn 15 triệu đồng dành cho các mô hình khuyến học, gần 20 ý kiến dân sinh được tiếp nhận hay gần 95 ha đất nông nghiệp tiếp tục được khai thác không chỉ phản ánh kết quả hoạt động của một thôn mới. Quan trọng hơn, phía sau đó là sự tham gia ngày càng rõ nét của người dân vào những công việc chung của cộng đồng.

Từ 5 thôn cũ, Tiền Giang đang từng bước hình thành một cộng đồng chung với hơn 4.100 người dân cùng sinh sống và phát triển. Thành công của quá trình sáp nhập vì vậy không chỉ được đo bằng việc kiện toàn bộ máy hay thay đổi địa giới, tên gọi, mà còn bằng mức độ đồng thuận, niềm tin của Nhân dân và những chuyển biến cụ thể trong chất lượng cuộc sống. Một thôn mới không chỉ hình thành trên bản đồ hành chính, mà được vun đắp từ những cuộc họp dân, những thiết chế văn hóa dùng chung, sự sẻ chia trong cộng đồng và khả năng cùng nhau giải quyết những vấn đề của đời sống.

Đó cũng chính là một chiều sâu của xây dựng nông thôn mới trong giai đoạn hiện nay: không chỉ xây dựng hạ tầng, mà còn xây dựng cộng đồng đoàn kết, chủ động và có khả năng cùng nhau kiến tạo môi trường sống ngày càng văn minh, đáng sốn

Khi người dân trực tiếp góp sức làm đường

Tại xã Phúc Thọ, tinh thần ấy được thể hiện theo một cách rất cụ thể: người dân tự nguyện hiến đất mở rộng đường giao thông.

Tại ngõ 3, khu vực Ổ Thôn cũ thuộc thôn Thọ Lộc, một đoạn đường hẹp trên tuyến ngõ dài khoảng 60m nhiều năm gây khó khăn cho ô tô và các phương tiện lớn đi lại. Không gian chật hẹp cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận của phương tiện phòng cháy, chữa cháy và cứu hộ, cứu nạn khi cần thiết.

Sau khi sắp xếp lại địa bàn dân cư, cấp ủy Chi bộ, Ban Công tác Mặt trận và các đoàn thể của thôn đã đến từng hộ tuyên truyền, vận động, phân tích lợi ích lâu dài của việc mở rộng tuyến ngõ.

Kết quả, ngày 28/7, hai hộ gia đình ông Nguyễn Duy Phán và ông Khuất Bá Tịnh đã tự nguyện hiến hơn 40m² đất, tháo dỡ tường bao và cổng để mở rộng đoạn đường.

Ông Nguyễn Duy Phán chia sẻ, khi được cán bộ thôn tuyên truyền về chủ trương mở rộng ngõ, gia đình ông nhận thấy đây là việc làm cần thiết, mang lại lợi ích lâu dài cho cả khu dân cư. Vì vậy, gia đình đồng thuận hiến đất, tháo dỡ tường bao, cổng để mở rộng đường. Theo ông Phán, đường rộng hơn không chỉ giúp người dân đi lại thuận tiện, an toàn mà còn tạo điều kiện cho xe cứu hỏa, cứu hộ tiếp cận khi cần thiết. “Đất của gia đình mình nhưng đường là của chung. Nếu mỗi người cùng góp một phần thì xóm sẽ khang trang, thuận tiện hơn, con cháu sau này cũng được hưởng lợi”, ông Phán bày tỏ.

02 hộ gia đình gồm ông Nguyễn Duy Phán và hộ ông Khuất Bá Tịnh tự nguyện hiến hơn 40m2 đất, tháo dỡ tường bao và cổng của gia đình để mở rộng đoạn đường hẹp của xóm.

Hơn 40m² đất không phải là một con số lớn nếu đặt cạnh những dự án hạ tầng có quy mô hàng chục, hàng trăm tỷ đồng. Nhưng đối với một gia đình, đó là tài sản cụ thể. Và đối với cộng đồng, phía sau phần diện tích được hiến là sự đồng thuận giữa lợi ích riêng và lợi ích chung.

Chính những trường hợp như vậy cho thấy công tác dân vận có ý nghĩa quyết định khi triển khai các công trình ở khu dân cư. Khi người dân hiểu mình được hưởng lợi như thế nào từ một tuyến đường rộng hơn, giao thông thuận tiện hơn, môi trường sống tốt hơn và an toàn hơn, sự tham gia sẽ không còn đơn thuần là hưởng ứng một phong trào.

Từ Thọ Lộc đến những địa bàn khác của Phúc Thọ, việc người dân hiến đất mở rộng đường cũng cho thấy nguồn lực xây dựng nông thôn mới không chỉ nằm trong ngân sách. Nguồn lực còn nằm trong đất đai, công sức, thời gian và đặc biệt là sự đồng thuận của cộng đồng.

Nông thôn mới phải được cảm nhận từ cuộc sống

Từ Thanh Đa, Thanh Hồng đến Tiền Giang của xã Hát Môn, rồi Thọ Lộc của xã Phúc Thọ, mỗi địa bàn có một câu chuyện khác nhau. Nơi tập trung kiện toàn tổ chức và giải quyết những vấn đề phát sinh sau sáp nhập; nơi xây dựng không gian văn hóa, tri thức chung; nơi người dân sẵn sàng hiến đất để mở rộng đường.

Nhưng những câu chuyện ấy gặp nhau ở một điểm: vai trò của cộng đồng dân cư.

Một tuyến đường rộng hơn có ý nghĩa khi người dân đi lại an toàn, thuận tiện hơn. Một nhà văn hóa được đầu tư tốt hơn có giá trị khi thực sự trở thành nơi sinh hoạt, học tập và kết nối cộng đồng. Một bộ máy thôn được kiện toàn chỉ phát huy hiệu quả khi giải quyết kịp thời những vấn đề từ cơ sở và tạo được niềm tin của người dân.

Bởi vậy, bước chuyển của xây dựng nông thôn mới Hà Nội trong giai đoạn mới cần được nhìn không chỉ qua số lượng công trình hay các tiêu chí đã hoàn thành, mà còn qua khả năng duy trì chất lượng của từng tiêu chí và mức độ người dân được tham gia, được thụ hưởng thành quả phát triển.

Nhìn rộng hơn, sau gần 15 năm triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, Hà Nội đã tạo được nền tảng quan trọng cho khu vực nông thôn phát triển. Trước khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp vào tháng 7/2025, thành phố có 100% số xã đạt chuẩn nông thôn mới, 229 xã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao và 109 xã đạt chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu; 100% huyện, thị xã đạt chuẩn hoặc hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới. Hà Nội được Thủ tướng Chính phủ công nhận hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới năm 2024 tại Quyết định số 1226/QĐ-TTg ngày 22/6/2025.

Cùng với sự thay đổi về hạ tầng và diện mạo nông thôn, đời sống người dân cũng từng bước được nâng lên. Năm 2024, thu nhập bình quân đầu người khu vực nông thôn Hà Nội đạt khoảng 74,3 triệu đồng/người/năm, gấp 1,33 lần so với năm 2020; khoảng cách thu nhập giữa khu vực nông thôn và thành thị tiếp tục được thu hẹp.

Ở góc nhìn đó, những câu chuyện tại Thanh Đa, Thanh Hồng, Tiền Giang hay Thọ Lộc không phải là những việc làm riêng lẻ. Đó là những lát cắt cho thấy xây dựng nông thôn mới đang đi vào từng công việc cụ thể của đời sống: từ củng cố bộ máy thôn, tiếp nhận và giải quyết ý kiến của người dân, xây dựng thiết chế văn hóa đến vận động Nhân dân hiến đất, mở đường, giữ gìn môi trường sống.

Nông thôn mới vì thế không chỉ được nhận diện bằng những con số hay danh hiệu, mà phải được người dân cảm nhận từ chính những thay đổi hằng ngày: đường đi thuận tiện hơn, cảnh quan sạch đẹp hơn, sinh kế ổn định hơn, đời sống văn hóa phong phú hơn và tiếng nói của người dân được lắng nghe nhiều hơn. Đó cũng là nền tảng để Hà Nội tiếp tục chuyển từ mục tiêu “về đích” sang xây dựng nông thôn mới theo chiều sâu, bền vững và thực chất hơn.